Đổng thái hậu (Nhà Hán)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Vĩnh Lạc Đổng thái hậu
永樂董太后
Hoàng thái hậu nhà Hán
Tại vị 169 - 189
Tiền nhiệm Hoàn Tư Đậu thái hậu
Kế nhiệm Linh Tư Hà thái hậu
Thái hoàng thái hậu nhà Hán
Tại vị 189 - 189
Tiền nhiệm Hiếu Nguyên Vương thái hoàng thái hậu
Kế nhiệm Thái hoàng thái hậu cuối cùng của nhà Hán
Thông tin chung
Phối ngẫu Hiếu Nhân hoàng Lưu Trường
Thụy hiệu Hiếu Nhân hoàng hậu
(孝仁皇后)
Hoàng tộc Nhà Đông Hán
Mất 7 tháng 7, năm 189
An táng
Thận lăng (慎陵)

Vĩnh Lạc Đổng thái hậu (chữ Hán: 永樂董太后; ? - 7 tháng 7, năm 189), thụy hiệu Hiếu Nhân hoàng hậu (孝仁皇后), là mẹ ruột của Hán Linh Đế Lưu Hoằng, và là bà nội của Hán Thiếu Đế Lưu Biện cùng Hán Hiến Đế Lưu Hiệp trong lịch sử Trung Quốc.

Bà được biết đến là người đã bảo hộ Hán Hiến Đế Lưu Hiệp khi mẹ ông bị Hà hoàng hậu sát hại, và cũng chính Đổng Thái hậu đã có tranh chấp gay gắt với Hà Thái hậu khi ủng hộ Lưu Hiệp lên ngôi. Khi con trai Hà Thái hậu là Hán Thiếu Đế Lưu Biện được lập, Đổng Thái hậu bị nhà họ Hà ám hại.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Bà sinh ra tại quận Hà Giang, thuộc tỉnh Hà Bắc hiện nay. Bà là vợ Giải Độc Đình hầu Lưu Trường - cháu 4 đời của Hán Chương Đế. Trong thời gian này bà được gọi là Đổng phu nhân.

Năm Vĩnh Thọ thứ 2 (156), bà sinh ra Lưu Hoằng. Sau khi Lưu Trường chết, Lưu Hoằng kế thừa tước vị Giản Độc đình hầu.

Năm Vĩnh Khang nguyên niên (167), Hán Hoàn Đế qua đời không có con, Lưu Hoằng được Đậu Thái hậu lập lên ngôi, tức là Hán Linh Đế. Sang đầu năm sau (168) là năm Kiến Ninh nguyên niên, Lưu Hoằng đăng cơ.

Cùng năm, vào tháng 3, được sự cho phép của Đậu Thái hậu, Hán Linh Đế truy tôn thân phụ làm Hiếu Nhân hoàng (孝仁皇), lệ chỉ xưng Hoàng mà lược đi chữ Đế, vì Lưu Hoằng đã nhập vào hoàng phổ, là con trên danh nghĩa của Đậu Thái hậu. Lăng của Hiếu Nhân hoàng gọi là Thận lăng, và Đổng phu nhân được tôn làm Thận viên Quý nhân (慎園貴人)[1].

Tôn làm Thái hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Cũng trong năm Kiến Ninh (168), ngoại thích Đậu Vũ là cha của Đậu Thái hậu thất bại trong việc mưu trừ hoạn quan, phải cùng Đậu Thái hậu rút lui khỏi chính trường.

Năm sau (169), Hán Linh Đế sai người về Hà Giang nghênh đón Đổng phu nhân về Lạc Dương, em trai Đổng Sủng (董宠) cùng cháu trai Đổng Trọng cũng về theo. Tháng 3 năm đó, Hán Linh Đế tôn Đổng phu nhân làm Hiếu Nhân hoàng hậu (孝仁皇后)[2], ở tại Gia Đức điện (嘉德殿) của Nam Cung, sau đổi gọi là Vĩnh Lạc cung (永樂宫). Nhân đó, Đổng hậu thường được gọi là Vĩnh Lạc Thái hậu.

Sau khi Đổng thái hậu có ngôi vị và can dự vào triều chính, em trai Đổng Sủng được phong làm Chấp kim ngô, cháu bà là Đổng Trọng được vào triều làm Ngũ quan Trung lang tướng (五官中郎将). Năm Kiến Ninh thứ 3 (170), Đổng Sủng vì giả truyền thánh chỉ mà bị Linh Đế ra chiếu xử tử[3][4].

Sau khi Đậu Thái hậu qua đời (năm 172), Đổng hậu chính thức được tôn làm Hoàng thái hậu, và bà đường hoàng can thiệp triều chính. Khi đó, con trai bà Hán Linh Đế kém về trí tuệ[5], không chăm lo triều chính, chỉ đam mê tửu sắc. Đổng thái hậu và những người trong hoàng tộc cũng ăn chơi, hưởng lạc xa xỉ. Bà đã thúc giục Linh Đế bán quan chức để thu tiền[6]. Hán Linh Đế cho mua quan bán chức; Đổng thái hậu cũng nhận nhiều tiền hối lộ của các quan lại địa phương[7]. Triều đình thu sưu cao thuế nặng nên đời sống nhân dân rất cực khổ.

Trong cung, bà với con dâu là Hà hoàng hậu có xích mích do lợi ích về quyền lực, nhưng Hà hậu lại có con trai là Lưu Biện nên có lợi thế rất lớn. Ngoài Lưu Biện là con Hà hoàng hậu, Hán Linh Đế còn một người con nhỏ là Lưu Hiệp – con của Vương mỹ nhân. Sau khi Vương mỹ nhân bị Hà hậu đầu độc giết hại, Lưu Hiệp được Hán Linh Đế giao cho Đổng Thái hậu nuôi nấng.

Cái chết[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Trung Bình thứ 6 (189), Hán Linh Đế qua đời, con lớn là Lưu Biện được lập lên ngôi, tức là Hán Thiếu Đế. Đổng Thái hậu trước đó lo sợ thế lực Hà hậu, nhất quyết bày mưu để Lưu Hiệp kế vị, nhưng Hán Linh Đế lại qua đời đột ngột nên ý nguyện của bà không thành. Sau khi Lưu Biện kế vị, Thái hậu Đổng thị được tấn tôn thành Thái hoàng thái hậu, Hoàng hậu Hà thị làm Hoàng thái hậu[8].

Cùng là ngoại thích, cháu trai Đổng Trọng của bà được phong làm Phiêu Kỵ tướng quân, còn anh trai Hà Thái hậu là Hà Tiến được phong làm Đại tướng quân, hai bên kình địch nhau như lửa với nước. Trong đó, Hà Tiến có hiềm khích và mâu thuẫn gay gắt với hoạn quan, trong khi đó Đổng Thái hậu lại thân cận với lực lượng này[7]. Đổng Thái hậu cũng mâu thuẫn với Hà Thái hậu, mỗi lần Đổng Thái hậu muốn can dự triều chính, đều do Hà Thái hậu cản trở. Mắt thấy nhà họ Hà cậy quyền bèn mắng:"Ngươi oai vệ gì? Cậy thế anh ngươi à? Ta bảo Phiêu kỵ tướng quân (Đổng Trọng) giết anh ngươi dễ như trở bàn tay!"[9]. Hà Thái hậu giận dữ bèn nói với Hà Tiến.

Cuối cùng, Hà Tiến cùng Tam công bàn họp các quan lại kể tội Đổng Thái hậu nhận tiền hối lộ của các địa phương. Tấu sớ nói:“Đổng Thái hậu sai Trung Bình hầu Hạ Uẩn, Vĩnh Lạc thái bộc Phong Tư cùng châu, quận quan phủ lẫn nhau cấu kết, lũng đoạn các nơi trân bảo tài hóa, toàn bộ đưa vào Vĩnh Lạc cung. Dựa theo quá khứ lệ thường, Phiên quốc Vương hậu không thể lưu lại ở kinh thành, thỉnh đem nàng dời hồi Hà Giang quốc[10].”. Hà Thái hậu phê chuẩn tấu chương này. Tháng 5 năm đó, Hà Tiến dẫn binh bao vây phủ đệ của Đổng Trọng, miễn trừ hắn chức vụ, vì thế Đổng Trọng tự sát.

Tháng 7 năm đó, Đổng Thái hậu vì u buồn mà phát sầu, đột ngột qua đời. Không rõ bà bao nhiêu tuổi. Dân gian bá tánh đều cho rằng là do Hà Thái hậu hại chết. Cùng năm, Lưu Hiệp do bà nuôi nấng được Đổng Trác đưa lên ngôi báu, trở thành Hán Hiến Đế sau khi Thiếu Đế Lưu Biện bị phế truất.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Lê Đông Phương (2007), Kể chuyện Tam Quốc, Nhà xuất bản Đà Nẵng.
  • Đặng Huy Phúc (2001), Các hoàng đế Trung Hoa, Nhà xuất bản Hà Nội.
  • Nguyễn Khắc Thuần (2003), Các đời đế vương Trung Hoa, Nhà xuất bản Giáo dục.
  • Hậu Hán thư
  • Tư trị thông giám

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ 《后汉书·卷十下·皇后纪第十下》:建宁元年,帝即位,追尊苌为孝仁皇,陵曰慎陵,以后为慎园贵人。
  2. ^ 《后汉书·卷八·孝灵帝纪第八》:三月乙巳,尊慎园董贵人为孝仁皇后。
  3. ^ 《后汉书·卷十下·皇后纪第十下》:后坐矫称永乐后属请,下狱死。
  4. ^ 《资治通鉴·卷五十六》:九月,执金吾董宠坐矫永乐太后属请,下狱死。
  5. ^ Lê Đông Phương, Vương Tử Kim, sách đã dẫn, tr 336
  6. ^ Hậu Hán thư, quyển 10 hạ (kỷ hoàng hậu)
  7. ^ a ă Lê Đông Phương, Vương Tử Kim, sách đã dẫn, tr 337
  8. ^ 《后汉书·卷十下·皇后纪第十下》:中平六年,帝崩,皇子辩即位,尊后为皇太后。太后临朝。
  9. ^ 《后汉书·卷十下·皇后纪第十下》:何太后临朝,重与太后兄大将军进权势相害,后每欲参干政事,太后辄相禁塞。后忿恚詈言曰:“汝今辀张,怙汝兄耶?当敕票骑断何进头来。”何太后闻,以告进。
  10. ^ Đất phong của Giản Độc Đình hầu.