Afonso V của Bồ Đào Nha

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Afonso V
Domafonsov.jpg
Chân dung đương thời của Afonso V, như mô tả trong cuốn Itinerarium của Georg von Ehingen, c. 1470
Vua Bồ Đào Nha và Algarves
Tại vịNgày 13 tháng 9 năm 1438 – Ngày 28 tháng 8 năm 1481[a]
AcclamationNgày 15 tháng 1 năm 1446
Regents
Tiền nhiệmEdward
Kế nhiệmJohn II
Thông tin chung
Consorts
Hậu duệ
Hoàng tộcAviz
Thân phụEdward, Vua của Bồ Đào Nha
Thân mẫuEleanor xứ Aragon
Sinhngày 15 tháng 1 năm 1432
Cung điện Palace, Bồ Đào Nha
Mất28 tháng 8 năm 1481(1481-08-28) (49 tuổi)
Lisbon, Bồ Đào Nha
An tángTu viện Batalha
Tôn giáoCông giáo Roma
Chữ ký của Afonso V

Afonso V của Bồ Đào Nha (15 tháng 1, 1432-28 tháng 8, 1481), đôi khi còn được được biết đến không chính thức với cái tên "Người Châu Phi", là vị vua thứ ba của nhà Aviz và là vị vua thứ 12 của Bồ Đào Nha. Ông là con trai thứ hai của vua Durate I (1391-1438), ông lên ngôi sau cái chết của cha mình, và trị vì từ năm 1438 đến năm 1481, tổng cộng 43 năm.

Đến năm 1471, Afonso V là vị vua đầu tiên của Bồ Đào Nha tuyên bố quyền thống trị trên một đại lục các "Vương quốc Algarves", thay vì một "Vương quốc Algarve". Các vùng lãnh thổ được thêm vào nước Bồ Đào Nha gồm các vùng đất ở Bắc Phi trong thế kỷ 15 được gọi là tài sản của Vương quốc Algarve (nay là vùng phía Nam Bồ Đào Nha) chứ không phải Vương quốc Bồ Đào Nha. "Algarves" sau đó được coi là vùng lãnh thổ phía Nam Bồ Đào Nha ở cả hai bên eo biển Gibraltar.

Thời niên thiếu[sửa | sửa mã nguồn]

Afonso sinh tại Sintra, với mẹ là Elenor xứ Aragon. Sau cái chết đột ngột của của anh cả Infante João (1429-1433), Afonso hiển nhiên thừa kế và được chọn là Đại Hoàng tử của Bồ Đào Nha bởi người cha của mình, người mà đã cố gắng áp dụng Luật thừa kế của Anh cho một danh xưng chính thức và rõ ràng để tránh xung đột giữa các người con của mình về quyền kế vị triều đình. Afonso mới chỉ sáu tuổi khi thừa kế ngai vàng [1].

Thời cai trị niên thiếu của Afonso chứng kiến sự nhiếp chính từ mẹ [2],như trong mong muốn của người cha Edward.Nhưng sự nhiếp chính của nữ hoàng Elenor không được sự ủng hộ cao từ quý tộc (ngoại trừ Afonso I, Bá tước xứ Braganza, tức người anh cùng cha khác mẹ của vua có lẽ vì bà là nữ giới và cũng là người ngoại quốc. Vị trí nhiếp chính của bà sớm được thay thế bởi người chú cả của vua Afonso, Infante nhà AvizPeter, Bá tước xứ Coimbra (tức con trai của João I của Bồ Đào Nha) vào năm 1439.

Sau khi nắm quyền nhiếp chính, Peter đã cho thi hành một loạt các chính sách làm giảm quyền lực của các đại quý tộc và tăng cường quyền lực của vua. Tuy vậy không phải lúc nào của Peter cũng thực sự có thể nắm quyền triều chính một cách yên bình, vì các chính sách của ông đi ngược lại với ý định của giới quý tộc. Đơn cử trong số đó là chính là Afonso I, Công tước xứ Barcelos, một trong số những kẻ thù cá nhân của Peter và cũng lại là người được nhà vua yêu quý nhất mặc cho ông này là anh cùng cha khác mẹ của vua Afonso. Afonso của xứ Barcelos được phong tước làm Công tước xứ Braganza thứ nhất, khiến ông này trở thành người quyền lực nhất Bồ Đào Nha và một trong những người giàu có nhất châu Âu thời bấy giờ. Để đối phó, Peter cho con gái của mình, Isabella xứ Coimbra, trở thành con dâu của vua Afonso[1].

Đến ngày 9 tháng 6 1448, Afonso, lúc này đã đến tuổi có thể tự cai trị, buộc Peter phải từ bỏ quyền nhiếp chính của mình. Những âm mưu của Công tước xứ Braganza dần trở thành hiện thực. Afonso vô hiệu hóa những chính sách dưới thời nhiếp chính của Peter vào ngày 15 tháng 9 cùng năm, rồi cáo buộc Peter phản loạn thông qua những cáo buộc sai lầm. Tiếp đó, vị vua trẻ đã đánh bại và giết chết Peter[3] trong Trận Alfarrobeira (1449). Sau trận đánh này, Công tước xứ Braganza đã trở thành người cai trị thực tế (tức de facto) của Bồ Đào Nha.

Xâm chiếm Maroc[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi giải quyết xong các vấn đề nội bộ của mình, Afonso chuyển sự chú ý của mình sang khu vực Bắc Phi, với mong muốn mở rộng chỗ đứng của mình từ thành phố Ceuta (thành phố này đã bị João I của Bồ Đào Nha chiếm đóng vào năm 1415 sau cuộc chinh phạt Ceuta). Vua Afonso lần lượt đánh chiếm Alcácer Ceguer (1458), Asilah (1471) và hoàn tất việc kiểm soát hoàn toàn Tangier (1460-1464). Ông cũng hỗ trợ Henrique Nhà hàng hải tăng cường các chuyến thám hiểm trên Đại Tây Dương cho đến khi ông mất (1460). Sau đó, các chuyến hải trình không được tiếp tục. Về chính trị, Afonso tỏ rõ sự thụ động của mình. Ông không tham vọng theo đuổi cải cách luật pháp để tăng cường thông thương, thay vào đó thì Afonso lại muốn giữ nguyên trạng những thành quả của các vua tiền nhiệm là người cha Edward và vua João I.

Vào năm 1452, Giáo hoàng Nicholas V ra một tông sắc mới mang tên Dum Diversas. Tông sắc cho phép Afonso được quyền bắt giữ các tín đồ của Hồi giáo, Pagan giáo trong các cuộc chinh phục của mình và bắt họ phải làm nô lệ suốt đời[4][5]. Cùng với các tông sắc trước đó của các giáo hoàng tiền nhiệm, tông sắc này góp phần cho việc hợp thức hóa buôn bán nô lệ và khởi nguồn cho chủ nghĩa đế quốc sau này.

Chiến tranh ở Castile[sửa | sửa mã nguồn]

Người vợ thứ hai và cũng là người chị cùng cha khác mẹ của Afonso V,Joanna la Beltraneja. Tranh vẽ trong cuốn Genealogia dos Reis de Portugal (António de Holanda; 1530–1534)

Khi chiến tranh kết thúc ở châu Phi, Afonso hướng sự chú ý tiếp theo của mình về phía hàng xóm lâu năm của mình, vương quốc Castile. Vua Henry IV xứ Castile mất vào ngày 11 tháng 12, 1474 mà không có con trai nào cả mà chỉ có một đứa con gái là Joanna la Beltraneja.Vị nữ hoàng này thì lại ngoại tình với Beltrán de La Cueva, một quý tộc xứ Aburquerque. Và cuộc chiến tranh kế vị Castile vì vậy đã bắt đầu, một phe ủng hộ Joan và bên phái kia là phe ủng hộ Isabella I,chị cùng cha khác mẹ của Henry. Hoàng đế Afonso ủng hộ phe của em gái họ của mình là Joan của Bồ Đào Nha. Ông cũng đính hôn với bà, tức là tự mình tuyên bố là Hoàng đế của xứ Castile và dẫn một đội quân lớn tiến vào vương quốc đang bị chia rẽ này. Tuy vậy, do mối quan hệ huyết thống gần gũi của hai người, việc kết hôn của họ phải đợi sự ban phước của Giáo hoàng[6].

Trận Toro (1476).

Hơn 3 tháng sau khi Henry mất, Afonso tiến vào Castile với một đội quân gồm 5600 kỵ binh và 14000 bộ binh tiến vào Castile. Các chiến dịch của vua Afonso nhìn chung khá ảm đạm dù có Vương quốc Pháp hỗ trợ về phía Joan. Ở trên bộ, quân Bồ Đào Nha dần sa lầy vào cuộc chiến mà đã được định sẵn là thất bại kể từ trận Toro (1476), một trong những thất bại chính trị dù quân sự thì bất phân thắng bại[7]. Quân Bồ Đào Nha sẽ giành được ưu thế trên biển, nhưng với một cái giá không hề rẻ về nhân mạng.

Sau trận Toro thì Afonso V có tìm kiếm sự giúp đỡ của phía Louis XI nhưng chỉ nhận lại được sự dối trá từ phía triều đình Pháp. Thất vọng, Afonso trở về Bồ Đào Nha và nhường lại quyền lực thực tế cho John II của Bồ Đào Nha, mặc dù trên danh nghĩa thì ông vẫn nắm giữ ngai vàng của Bồ Đào Nha cho tới lúc ông mất tại một tu viện tại Sintra, phía Tây Bắc thủ đô Lisbon của Bồ Đào Nha (Thực ra ông có chính thức thoái vị khoảng 4 ngày ở đầu trung tuần tháng 12 (11-15/12) năm 1477, nhưng với đề nghị của con mình thì ông trở lại ngôi vương Bồ Đào Nha trên danh nghĩa)[3].

Hôn nhân và con cái[sửa | sửa mã nguồn]

Afonso kết hôn lần đầu tiên năm 1447 với Isabella của Coimbra, và hai người có ba đứa con:

  • John, Hoàng tử Bồ Đào Nha (29 tháng 1, 1451)
  • Joan, Công chúa của Bồ Đào Nha (6 tháng 2 năm 1452 - 12 tháng 5 năm 1490)
  • John II của Bồ Đào Nha (3 tháng 4 năm 1455 - 25 tháng 10 năm 1495): vị vua thứ 13 của Bồ Đào Nha.

Afonso kết hôn lần hai, vào năm 1475, với Joanna của Castile, được gọi là "La Beltraneja", nhưng không có người con nào được sinh ra từ cuộc hôn nhân này.

Chú thích và tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Afonso V buộc phải thoái vị vào Ngày 11 tháng 11 năm 1477, nhưng con trai của Afonso sớm đưa ông trở lại làm vua 4 ngày sau đó, vào ngày 15 tháng 11 năm 1477.
  1. ^ a ă “Livermore, H.V., "Afonso V", Medieval Iberia, E. Michael Gerli, and Samuel G. Armistead ed., Taylor & Francis, 2003, p37”. 
  2. ^ Rendered as Affonso in Archaic Portuguese
  3. ^ a ă “Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Alphonso". Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press.”. 
  4. ^ "Dum Diversas (English Translation)", Unam Sanctam Catholicam, ngày 27 tháng 2 năm 2011. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2013.”. 
  5. ^ Davenport, Frances Gardiner, and Paullin, Charles Oscar. 1917. European Treaties Bearing on the History of the United States and Its Dependencies to 1684. Carnegie Institution of Washington. p. 12. A large excerpt of the bull, in Latin, can be found in Davenport, p. 17, Doc. 1, note 37.
  6. ^ Rubin, Nancy (1991). Isabella of Castile: The First Renaissance Queen. St. Martin's Press.
  7. ^ Rubio, p. 34: "The solution of this conflict is also similar to the previous one. The indecisive battle of Toro, which was certainly not in its results and consequences, puts an end to the indubitable "Portuguese danger" to Castile".

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Articles

  • pez Poza, Sagrario (2019). "La divisa de Alfonso V el Africano, rey de Portugal: nueva lectura e interpretación. Janus. Estudios sobre el Siglo de Oro. pp. 47–74. ISSN 2254-7290.
  • MILLER, Townsend- The battle of Toro, 1476, in History Today, volume 14, 1964.

Books

  • DOWNEY, Kirstin- Isabella: the Warrior Queen, Anchor Books, New York, 2014
  • SAUL, António- Dom Afonso V, vol. 12 of Reis de Portugal, 2009, Temas e Debates-Actividades Editoriais, ISBN 978-97-2759-975-2