Bước tới nội dung

Bartitsu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bartitsu
Chân dung E.W. Barton-Wright, với một loạt hình ảnh ghép các kỹ thuật tự vệ Bartitsu
Chân dung E.W. Barton-Wright, với một loạt hình ảnh ghép các kỹ thuật tự vệ Bartitsu
Trọng tâmHỗn hợp
Xuất xứAnh
Người sáng lậpEdward William Barton-Wright
Ảnh hưởng từTenjin Shin'yō-ryū, Kyushin-ryū, Shinden Fudo-ryū, Judo, Schwingen, Savate, Canne de combat, Quyền Anh
OlympicKhông

Bartitsu là một môn võ thuật chiết trung (kết hợp nhiều nguồn) và phương pháp tự vệ được phát triển ban đầu ở Anh trong khoảng những năm 1898–1902, kết hợp các yếu tố của quyền Anh, nhu thuật (jujutsu), chiến đấu bằng gậy và savate (võ thuật Pháp). Năm 1903, nó đã được Ngài Arthur Conan Doyle, tác giả của loạt truyện trinh thám Sherlock Holmes, bất tử hóa một cách tình cờ (dù bị viết sai tên thành "baritsu").[1] Sau một thời gian dài bị lãng quên trong suốt thế kỷ 20, Bartitsu đã trải qua một cuộc hồi sinh kể từ năm 2002.

Lịch sử

[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1884, Minato-cho, thành phố Kobe, tỉnh Hyogo, Thần Truyền Bất Động Lưu nhu thuật (Shinden Fudo Ryu jujutsu) của Terajima Kunichiro (寺島貫一郎)

Năm 1898, Edward William Barton-Wright, một kỹ sư người Anh đã sống ba năm trước đó tại Nhật Bản, nơi ông trở thành một trong những người châu Âu đầu tiên được biết đến đã nghiên cứu nhu thuật (jujitsu), trở về Anh và tuyên bố thành lập một "nghệ thuật tự vệ mới".[2] Ông tuyên bố nghệ thuật này kết hợp những yếu tố tốt nhất của một loạt các phong cách chiến đấu thành một thể thống nhất, mà ông đặt tên là Bartitsu. Barton-Wright trước đó cũng đã nghiên cứu "quyền Anh, đấu vật, đấu kiếm, savate và cách sử dụng dao găm stiletto dưới sự hướng dẫn của các bậc thầy được công nhận", được cho là đã kiểm tra kỹ năng của mình bằng cách "giao chiến với những kẻ du côn (chiến binh đường phố) cho đến khi (ông) hài lòng về khả năng áp dụng của chúng". Ông định nghĩa Bartitsu (バーティツ) có nghĩa là "tự vệ dưới mọi hình thức"; từ này là một từ ghép giữa họ của ông (Barton) và từ "nhu thuật" (jujitsu).[3]

Theo chuỗi bài viết Barton-Wright thực hiện cho Pearson's Magazine từ năm 1899 đến 1901, Bartitsu chủ yếu được rút ra từ dòng nhu thuật Shinden Fudo Ryu của Terajima Kunichiro (không nên nhầm lẫn với dòng thể thuật (taijutsu) SFR liên quan đến hệ phái Bujinkan) và từ Kodokan Judo. Khi được thành lập tại London, môn võ này mở rộng để kết hợp các kỹ thuật chiến đấu từ các phong cách nhu thuật khác cũng như từ boxing của Anh, schwingen của Thụy Sĩ, savate của Pháp và một phong cách phòng thủ canne de combat (chiến đấu bằng gậy) đã được phát triển bởi Pierre Vigny người Thụy Sĩ. Bartitsu cũng bao gồm một hệ thống rèn luyện văn hóa thể chất toàn diện.

Trong ghi chú cho bài thuyết trình tại Hội Nhật Bản tại London (Japan Society of London) năm 1901, Barton-Wright đã viết:[4]

Trong Bartitsu bao gồm quyền Anh, hay kỹ thuật sử dụng nắm đấm làm phương tiện tấn công; kỹ thuật sử dụng đôi chân cho cả mục đích tấn công lẫn phòng thủ; cùng kỹ thuật sử dụng gậy đi đường để tự vệ. Judo và jujitsu, vốn là những phong cách đấu vật bí mật của Nhật Bản, tôi xem là những thế chiến đấu ở cự ly gần áp dụng cho việc tự vệ.

Để đảm bảo khả năng an toàn trước những cuộc tấn công hèn hạ hoặc xung đột, mỗi người cần hiểu rõ quyền Anh để nhận thức đầy đủ về mối nguy hiểm và tốc độ của một cú đánh chính xác, cũng như những vị trí trọng yếu trên cơ thể thường bị nhắm đến một cách khoa học. Điều này đương nhiên cũng áp dụng cho kỹ thuật dùng chân hay gậy.

Judo và jujitsu không được thiết kế như những phương pháp chính để tấn công và phòng thủ trước một võ sĩ quyền Anh hay đối thủ dùng cước pháp, mà chỉ được sử dụng sau khi đã tiếp cận ở cự ly gần, và để tiếp cận được cự ly gần thì nhất thiết phải hiểu quyền Anh và cách sử dụng chân.

Câu lạc bộ Bartitsu

[sửa | sửa mã nguồn]

Giữa năm 1899 và 1902, Barton-Wright bắt đầu quảng bá môn võ của mình thông qua các bài báo tạp chí, phỏng vấn và một loạt các buổi biểu diễn hoặc "tấn công vũ trang" (assaults at arms) tại nhiều địa điểm ở London. Ông thành lập Học viện Vũ khí và Văn hóa Thể chất Bartitsu, được biết đến với tên gọi Câu lạc bộ Bartitsu, tọa lạc tại số 67b Shaftesbury Avenue ở Soho. Trong một bài báo cho tạp chí Sandow's Magazine of Physical Culture tập 6 (tháng 1 năm 1901), nhà báo Mary Nugent đã mô tả Câu lạc bộ Bartitsu như "một hội trường ngầm khổng lồ, với những bức tường lát gạch men trắng lấp lánh dưới ánh đèn điện, nơi các 'nhà vô địch' đi qua lại như những con hổ".[5][6]

Thông qua trao đổi thư tín với Giáo sư Kano Jigoro, người sáng lập Kodokan Judo, và các mối liên hệ khác tại Nhật Bản, Barton-Wright đã sắp xếp cho các võ sư nhu thuật Nhật Bản là Kaneo Tani, Seizo Yamamoto và Yukio Tani (lúc này 19 tuổi) đến London và làm huấn luyện viên tại Câu lạc bộ Bartitsu. Kaneo Tani và Yamamoto sớm trở về Nhật Bản, nhưng Yukio Tani đã ở lại và ngay sau đó có thêm một võ sinh nhu thuật trẻ tuổi khác là Sadakazu Uyenishi gia nhập. Bậc thầy vũ khí người Thụy Sĩ Pierre Vigny và đô vật Armand Cherpillod cũng được thuê làm giáo viên tại Câu lạc bộ. Ngoài việc huấn luyện cho giới thượng lưu London, nhiệm vụ của họ còn bao gồm biểu diễn và tham gia các trận đấu thách đấu với những tay đấu đại diện cho các môn phái khác.

Tani, Uyenishi và Cherpillod đã tham gia nhiều trận thách đấu như vậy trong các chương trình biểu diễn vật trên sân khấu âm nhạc. Các vận động viên Nhật Bản liên tục đánh bại những đối thủ to lớn và khỏe mạnh hơn nhiều đã nhanh chóng khẳng định hiệu quả của nhu thuật như một phong cách chiến đấu. Tuy nhiên, một số nhà phê bình phàn nàn rằng các quy tắc khóa siết của nhu thuật là "phi thể thao" vì chúng cho phép các kỹ thuật lạ lẫm như siết cổ và khóa khớp, những thứ bị cấm trong các phong cách đấu vật châu Âu.[7]

Ngoài ra, Câu lạc bộ Bartitsu trở thành trụ sở của một nhóm các nhà nghiên cứu cổ vật về đấu kiếm do Đại úy Alfred Hutton dẫn đầu, và nó phục vụ như căn cứ để họ thử nghiệm các kỹ thuật đấu kiếm lịch sử, mà họ dạy cho các thành viên thuộc giới tinh hoa diễn xuất của London để sử dụng trong chiến đấu sân khấu.[3] Có khả năng các diễn viên Esme Beringer và Charles Sefton, cũng như kiếm sĩ Archibald Corble, nằm trong số các học viên đấu kiếm lịch sử của Hutton tại Câu lạc bộ Bartitsu.[8]

Vào giữa năm 1901, chương trình giảng dạy của Bartitsu được mở rộng hơn nữa để bao gồm các bài tập thở dưới sự hướng dẫn của Kate Behnke.[9]

Cũng như phòng tập chiến đấu, Câu lạc bộ Bartitsu kết hợp một thẩm mỹ viện được trang bị tốt với nhiều loại máy điện trị liệu.

Câu lạc bộ được tổ chức theo mô hình câu lạc bộ thể thao thời Victoria; các thành viên tiềm năng nộp đơn đăng ký cho một ủy ban, có lúc bao gồm cả Đại úy Alfred Hutton và Đại tá George Malcolm Fox, cựu Tổng thanh tra của Quân đoàn Huấn luyện Thể chất Quân đội Hoàng gia thuộc Quân đội Anh. Những người bảo trợ Câu lạc bộ bao gồm các chính trị gia Herbert Gladstone và Lord Alwyne Compton.

Thành viên Câu lạc bộ Bartitsu bao gồm Sir Cosmo Duff Gordon, người sau này là một trong số ít nam giới trưởng thành sống sót sau vụ chìm tàu RMS Titanic, cũng như Đại úy F. C. Laing của Trung đoàn Bộ binh Bengal số 12, người sau đó đã viết một bài báo về kỹ thuật chiến đấu bằng gậy Bartitsu, được xuất bản trên Tạp chí của Tổ chức Dịch vụ Thống nhất Ấn Độ (Journal of the United Service Institution of India).[10] Các thành viên khác bao gồm bậc thầy đấu kiếm và nhà báo người Pháp xa xứ Anatole Paroissien và các quý ông Marshall, Collard, Marchant, Roger Noel, Percy Rolt, Trung úy Glossop và các Đại úy Ernest George Stenson Cooke và Frank Herbert Whittow, cả hai cũng là thành viên của Trường Vũ khí Lữ đoàn Súng trường London, dưới sự chỉ đạo của Đại úy Hutton; và William Henry Grenfell, Nam tước Desborough thứ nhất, người được chỉ định làm chủ tịch Câu lạc bộ.

Barton-Wright sau đó báo cáo rằng, trong thời gian này, ông đã thách đấu và đánh bại bảy người đàn ông to lớn hơn trong vòng ba phút như một phần của buổi biểu diễn Bartitsu mà ông đã thực hiện tại Hội trường St. James. Ông nói chiến công này đã mang lại cho ông tư cách thành viên trong Câu lạc bộ Bath danh tiếng và nhận được lệnh triệu tập từ Hoàng gia để trình diễn trước Edward, Thân vương xứ Wales.[11] Barton-Wright sau đó bị thương ở tay, do một cuộc ẩu đả trên đường quê ở Kent hoặc do tai nạn xe đạp, khiến ông không thể trình diễn trước Thân vương.[12]

Tự vệ

[sửa | sửa mã nguồn]

Barton-Wright khuyến khích các thành viên của Câu lạc bộ Bartitsu nghiên cứu từng môn trong bốn phong cách chiến đấu tay đôi chính được dạy tại câu lạc bộ, mỗi phong cách tương ứng rộng rãi với một "phạm vi" chiến đấu cá nhân khác nhau.[13]

Mục tiêu là làm chủ từng phong cách đủ tốt để chúng có thể được sử dụng chống lại các phong cách khác nếu cần. Quá trình này tương tự như khái niệm hiện đại về tập luyện chéo (cross-training) và có thể lập luận rằng bản thân Bartitsu mang bản chất của một hệ thống tập luyện chéo hơn là một phong cách võ thuật chính thức, mặc dù nó bao gồm một số yếu tố độc đáo (xem bên dưới).

Dựa trên các bài viết của Barton-Wright về chủ đề này, rõ ràng là Bartitsu đặt trọng tâm lớn nhất vào hệ thống chiến đấu bằng gậy Vigny ở phạm vi tấn công và vào nhu thuật (cùng với vật "tự do" kiểu châu Âu ở vị trí thứ yếu) ở phạm vi vật lộn. Các phương pháp Savate và quyền Anh được sử dụng để chuyển tiếp giữa hai phạm vi này, hoặc như biện pháp ứng phó ban đầu nếu người phòng thủ không mang theo gậy. Những môn này cũng được luyện tập để các môn sinh Bartitsu có thể học cách phòng thủ chúng thông qua việc sử dụng jujutsu và kỹ thuật gậy của Vigny.

Barton-Wright từng đề cập đến việc ông đã cải biến các kỹ thuật quyền Anh và savate cho mục đích tự vệ, khác biệt với huấn luyện học thuật hay thi đấu thể thao, thông qua những thế phòng thủ khiến tay đấm tấn công tự làm thương chính nắm đấm của mình và những đòn chống trả khiến đối thủ dùng cước tự tổn thương chân họ. Như vậy, chiến thuật của võ sinh Bartitsu khi không có vũ khí là thực hiện phòng thủ chủ động, sử dụng các biến thể gây sát thương từ thế phòng ngự quyền Anh và savate tiêu chuẩn, rồi kết thúc trận đấu bằng jujutsu, thứ mà Barton-Wright rõ ràng xem như một loại vũ khí bí mật trong thời kỳ học viện Shaftesbury Avenue của ông là nơi duy nhất ở Anh có thể học được bộ môn này. Sự kết hợp giữa kỹ thuật phòng thủ chủ động từ quyền Anh/savate với jujutsu chính là điểm đột phá của Bartitsu với tư cách một môn võ thuật [3]

Các thành phần của chiến đấu bằng gậy dựa trên hai chiến thuật cơ bản: hoặc ra đòn nhử/ tấn công phủ đầu, hoặc "nhử" đối phương ra đòn thông qua các thế võ mồi. Chiến đấu từ thế thủ cao hai tay đặc trưng của phong cách này, được cho là để gây khó khăn hơn cho đối thủ trong việc "bắn tỉa" bàn tay cầm vũ khí - các cú đánh và đâm bằng gậy nhắm vào mặt và đầu, cổ họng, khuỷu tay, bàn tay và cổ tay, đám rối dương (chấn thủy), đầu gối và ống quyển của đối thủ. Người đấu gậy Bartitsu thường kết hợp các kỹ thuật cận chiến như ngáng chân, ném và vật ngã, thể hiện sự kết hợp giữa hệ thống gậy Vigny với nhu thuật, điểm độc đáo duy nhất của Bartitsu với tư cách một hệ thống võ thuật.

Theo người phỏng vấn Mary Nugent, Barton-Wright đã thiết lập một hệ thống sư phạm khác thường, theo đó sinh viên trước tiên được yêu cầu tham gia các buổi đào tạo riêng trước khi được phép tham gia các nhóm lớp.[12] Rõ ràng là các lớp học Bartitsu bao gồm các bài tập được sắp xếp trước, đặc biệt để sử dụng trong việc diễn tập các kỹ thuật quá nguy hiểm để thực hiện ở tốc độ tối đa hoặc tiếp xúc, cũng như các trận đấu tập tự do và đấu kiếm.[3] Theo một bài báo nặc danh được xuất bản trên "The Sketch" ngày 10 tháng 4 năm 1901, các buổi học này có thể liên quan đến một loại tập luyện vòng tròn (circuit training), trong đó sinh viên sẽ luân chuyển giữa các lớp nhóm nhỏ do từng huấn luyện viên chuyên môn giảng dạy.

Nhiều kỹ thuật tự vệ và trình tự đào tạo Bartitsu đã được chính Barton-Wright ghi lại trong loạt bài báo của ông cho Pearson's Magazine.[14][15][16] Chi tiết cụ thể của các bài tập chiến đấu bằng gậy Bartitsu khác đã được ghi lại trong bài báo của Đại úy Laing.

Suy tàn

[sửa | sửa mã nguồn]

Đến giữa năm 1902, Câu lạc bộ Bartitsu không còn hoạt động như một trường võ thuật nữa. Lý do chính xác cho việc đóng cửa Câu lạc bộ vẫn chưa được biết, nhưng huấn luyện viên nhu thuật William Garrud sau đó cho rằng cả phí nhập học và học phí đều quá cao. Có khả năng Barton-Wright đơn giản là đã đánh giá quá cao số lượng người London giàu có chia sẻ mối quan tâm của ông đối với các hệ thống tự vệ kỳ lạ.

Các hoạt động được ghi lại cuối cùng của Câu lạc bộ Bartitsu với tư cách là một thực thể liên quan đến một loạt các cuộc triển lãm và cuộc thi lưu diễn tại các địa điểm bao gồm Đại học Cambridge, Tòa thị chính Oxford, căn cứ Trại quân đội Shorncliffe ở Kent, Hội trường Viện Cơ khí ở Nottingham và Nhà hát Adelphi ở Liverpool trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 4 năm 1902.

Sau đó, hầu hết các nhân viên cũ của Barton-Wright, bao gồm các võ sư nhu thuật Yukio Tani và Sadakazu Uyenishi và chuyên gia tự vệ người Thụy Sĩ Pierre Vigny, đã thành lập các phòng tập thể thao chiến đấu và tự vệ của riêng họ ở London. Sau khi chia tay với Barton-Wright, được cho là do một cuộc tranh cãi và ẩu đả, Tani cũng tiếp tục công việc của mình như một đô vật nhà hát ca nhạc chuyên nghiệp dưới sự quản lý khôn khéo của William Bankier, một người biểu diễn sức mạnh và nhà xuất bản tạp chí, người lấy nghệ danh là "Apollo". Những nỗ lực quảng bá của Bankier đã giúp thúc đẩy trào lưu quốc tế về nhu thuật mà Barton-Wright đã bắt đầu, bao gồm việc xuất bản nhiều cuốn sách và bài báo tạp chí cũng như thành lập các trường nhu thuật trên khắp thế giới phương Tây. Trào lưu này kéo dài cho đến khi bắt đầu Thế chiến I và phục vụ cho việc giới thiệu võ thuật Nhật Bản vào văn hóa đại chúng phương Tây,[11] nhưng bản thân Bartitsu không bao giờ trở lại nổi bật trong cuộc đời của Barton-Wright.

"Baritsu" và Sherlock Holmes

[sửa | sửa mã nguồn]

Bartitsu có lẽ đã bị lãng quên hoàn toàn nếu không có một tham chiếu khó hiểu của Sir Arthur Conan Doyle trong một trong những câu chuyện bí ẩn về Sherlock Holmes của ông. Năm 1903, Conan Doyle đã hồi sinh Holmes cho một câu chuyện tiếp theo, "Vụ án nhà trống" (The Adventure of the Empty House), trong đó Holmes giải thích chiến thắng của mình trước Giáo sư Moriarty trong cuộc đấu tranh của họ tại Thác Reichenbach bằng cách sử dụng "baritsu, hay hệ thống đấu vật Nhật Bản, thứ đã hơn một lần rất hữu ích đối với tôi".

Thuật ngữ "baritsu" không tồn tại bên ngoài các trang ấn bản tiếng Anh của "Vụ án nhà trống" và một báo cáo năm 1901 của tờ Times có tiêu đề "Đấu vật Nhật Bản tại Tivoli",[17] đưa tin về một cuộc biểu diễn Bartitsu ở London nhưng viết sai tên thành baritsu.[18] Có khả năng Conan Doyle đã sử dụng bài báo Times London năm 1901 làm tài liệu nguồn, sao chép nguyên văn lỗi chính tả "baritsu", đặc biệt là ở chỗ ông để Holmes định nghĩa "baritsu" là "đấu vật Nhật Bản", cũng là cụm từ được sử dụng trong tiêu đề báo.

Do sự phổ biến của các câu chuyện Sherlock Holmes, thực tế là Holmes đã ghi công sự sống sót và chiến thắng của mình trước Moriarty cho "baritsu", và thực tế là môn võ của E. W. Barton-Wright và cùng với nó, cách viết đúng tên của nó đã nhanh chóng phai mờ khỏi trí nhớ phổ biến, sự nhầm lẫn về tên gọi vẫn tồn tại trong phần lớn thế kỷ 20. Trong một bài báo cho The Baker Street Journal Christmas Annual năm 1958, nhà báo Ralph Judson đã xác định chính xác baritsu là Bartitsu, nhưng bài báo của Judson cuối cùng đã bị lu mờ.[19] Trong những năm 1980, các nhà nghiên cứu Alan Fromm và Nicolas Soames đã tái khẳng định mối quan hệ giữa "baritsu" và Bartitsu,[20] và đến những năm 1990, các học giả bao gồm Yuichi Hirayama, John Hall, Richard Bowen và James Webb đã có thể tự tin xác định và ghi lại tài liệu về môn võ thuật của Sherlock Holmes.[21]

Cuối đời

[sửa | sửa mã nguồn]

E. W. Barton-Wright dành phần còn lại của sự nghiệp làm việc như một nhà vật lý trị liệu chuyên về các hình thức trị liệu bằng nhiệt, ánh sáng và bức xạ sáng tạo (và đôi khi gây tranh cãi). Ông tiếp tục sử dụng tên "Bartitsu" liên quan đến các doanh nghiệp trị liệu khác nhau của mình.[3] Năm 1950, ông được Koizumi Gunji phỏng vấn cho một bài báo xuất hiện trong bản tin Budokwai, và cuối năm đó ông được giới thiệu với khán giả tại một cuộc họp mặt Budokwai ở London là "người tiên phong của nhu thuật ở Đại Anh". Ông qua đời vào năm 1951, ở tuổi 90, và được chôn cất trong cái mà nhà sử học võ thuật Richard Bowen mô tả là "ngôi mộ của người nghèo".[22]

Di sản

[sửa | sửa mã nguồn]

Theo nhiều cách, E. W. Barton-Wright là một người đi trước thời đại. Ông nằm trong số những người châu Âu đầu tiên được biết đến là đã nghiên cứu võ thuật Nhật Bản và gần như chắc chắn là người đầu tiên dạy chúng ở châu Âu, Đế quốc Anh hoặc châu Mỹ.

Bartitsu là môn võ thuật đầu tiên cố tình kết hợp các phong cách chiến đấu của châu Á và châu Âu nhằm giải quyết các vấn đề về tự vệ dân sự/đô thị trong một "xã hội không vũ trang". Trong việc này, Barton-Wright đã đi trước cách tiếp cận Tiệt Quyền Đạo của Lý Tiểu Long hơn bảy mươi năm. Một triết lý tương tự về chủ nghĩa chiết trung thực dụng đã được các chuyên gia tự vệ châu Âu đầu thế kỷ 20 khác áp dụng, bao gồm Percy Longhurst, William Garrud và Jean Joseph-Renaud, tất cả đều đã học với các cựu huấn luyện viên Câu lạc bộ Bartitsu.[3]

Năm 1906, Renaud giới thiệu một khái niệm tương tự ở Pháp có tên Défense Dans la Rue (Phòng thủ trên đường phố) để chống lại sự gia tăng bạo lực đường phố vào thời điểm đó. Nghệ thuật này là sự pha trộn giữa quyền Anh, savate và nhu thuật kế thừa từ bartitsu, và được mở rộng bởi các tác giả đương thời như Émile André và George Dubois, những người chịu ảnh hưởng của bậc thầy vũ khí Joseph Charlemont.[23] Vào những năm 1920, giáo viên văn hóa thể chất người Brasil Mario Aleixo đã xuất bản một bài báo cho tạp chí Eu Sei Tudo về Defesa Pessoal (Tự vệ cá nhân) của ông, pha trộn capoeira, nhu thuật, quyền Anh, đấu vật Greco-Roman và jogo do pau (đấu gậy Bồ Đào Nha).[24][25]

Loạt bài báo minh họa của Barton-Wright cho Pearson's Magazine đã phổ biến các tính năng tự vệ trên báo và tạp chí, điều mà trước đây rất hiếm nhưng đã trở nên phổ biến trong thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 20.

E. W. Barton-Wright cũng được nhớ đến như một nhà quảng bá tiên phong của các cuộc thi võ thuật tổng hợp hoặc MMA, trong đó các chuyên gia ở các phong cách chiến đấu khác nhau thi đấu theo các quy tắc chung. Các nhà vô địch của Barton-Wright, bao gồm Yukio Tani, Sadakazu Uyenishi và đô vật schwingen người Thụy Sĩ Armand Cherpillod đã đạt được thành công đáng kể trong các cuộc thi này, đoán trước hiện tượng MMA của những năm 1990 cả trăm năm.

Câu lạc bộ Bartitsu là một trong những trường đầu tiên thuộc loại hình này ở châu Âu cung cấp các lớp học tự vệ cho phụ nữ, một thực hành được các học sinh của Yukio Tani và Sadakazu Uyenishi, bao gồm Edith Margaret Garrud và Emily Watts, tiếp tục sau khi Câu lạc bộ giải thể. Bà Garrud đã thành lập dojo (trường) nhu thuật của riêng mình ở London và cũng dạy nghệ thuật này cho các thành viên của phong trào Suffragette (đòi quyền bầu cử cho phụ nữ) chiến đấu, bao gồm đơn vị "Vệ sĩ" bí mật của Liên minh Xã hội và Chính trị Phụ nữ, thiết lập một mối liên kết sớm giữa đào tạo tự vệ và triết lý chính trị của chủ nghĩa nữ quyền.

Sự quan tâm đương đại và sự hồi sinh

[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 2001, trang web Electronic Journals of Martial Arts and Sciences (EJMAS - Tạp chí điện tử về Võ thuật và Khoa học)[26] bắt đầu tái xuất bản nhiều bài báo tạp chí của Barton-Wright đã được Richard Bowen phát hiện trong kho lưu trữ của Thư viện Anh.[27] Ngay lập tức, các bài báo "Tự vệ với gậy đi bộ" đã thu hút một lượng nhỏ người hâm mộ sùng bái và các hình minh họa đã được sao chép, thường đi kèm với chú thích hài hước hoặc các thay đổi khác, trên một số trang web khác. Cũng trong năm đó, các buổi biểu diễn chiến đấu bằng gậy Bartitsu đã được thêm vào các màn trình diễn giáo dục tại Royal Armouries ở Leeds, Vương quốc Anh.

Năm 2002, một hiệp hội quốc tế của những người đam mê Bartitsu, được gọi là Hiệp hội Bartitsu (Bartitsu Society),[28] được thành lập để nghiên cứu và sau đó hồi sinh "Nghệ thuật tự vệ mới" của E.W. Barton-Wright. Hiệp hội tiếp cận nghiên cứu và đào tạo Bartitsu thông qua hai lĩnh vực liên quan, đó là Bartitsu chính điển (các trình tự tự vệ được Barton-Wright và các cộng sự trình bày chi tiết trong giai đoạn 1899–1902) và tân Bartitsu (các diễn giải hiện đại, cá nhân hóa rút ra từ chính điển nhưng được củng cố bởi các hướng dẫn đào tạo do các cựu huấn luyện viên Câu lạc bộ Bartitsu và học sinh của họ sản xuất trong khoảng thời gian từ 1899 đến đầu những năm 1920).

Sự hồi sinh hiện đại nhằm mục đích vừa bảo tồn những gì đã biết về giáo trình chính điển vừa tiếp tục các thử nghiệm của Barton-Wright trong việc tập luyện chéo/kiểm tra giữa quyền Anh (kick), nhu thuật và chiến đấu bằng gậy như chúng được thực hành vào khoảng năm 1901, trên cơ sở rằng các thử nghiệm này đã bị bỏ dở như một công việc đang tiến hành khi Câu lạc bộ Bartitsu ban đầu đóng cửa. Do đó, sự hồi sinh được coi là một dự án hợp tác, mở và mã nguồn mở có chủ ý mang tính lỗi thời (anachronistic).

Các mối quan tâm liên quan bao gồm việc nghiên cứu võ thuật như lịch sử xã hội thời Victoria và Edward. Giữa năm 2002-2019, Hiệp hội Bartitsu đã liên lạc qua một nhóm email do tác giả Will Thomas thành lập.

Từ năm 2003 trở đi, các thành viên của Hiệp hội Bartitsu bắt đầu dạy các khóa hội thảo về các khía cạnh khác nhau của môn võ tại các hội nghị chiến đấu sân khấu và võ thuật trên toàn thế giới. Được truyền cảm hứng và hướng dẫn bởi Hiệp hội Bartitsu và hai bản tổng hợp, các chương trình đào tạo Bartitsu kể từ đó đã được ra mắt tại Cumann Bhata Dayton, Academie Duello có trụ sở tại Vancouver,[29] tại Alte Kampfkunst ở Wuppertal, Đức,[30] Cao đẳng và Chủng viện Briercrest ở Caronport, Saskatchewan[31] và tại Forteza Fitness and Martial Arts (Ravenswood, Chicago)[32] cùng nhiều địa điểm khác.

Vào tháng 8 năm 2005, Hiệp hội đã xuất bản một cuốn sách, The Bartitsu Compendium (Tổng hợp Bartitsu), được biên tập bởi Tony Wolf.[3] Compendium trình bày chi tiết lịch sử hoàn chỉnh của môn võ cũng như chương trình giảng dạy kỹ thuật cho Bartitsu chính điển. Tập thứ hai[33] (tháng 8 năm 2008) bao gồm các nguồn tài nguyên cho tân Bartitsu được rút ra từ cả các bài viết của chính Barton-Wright và từ các hướng dẫn tự vệ do các đồng nghiệp và học sinh của ông sản xuất, bao gồm Yukio Tani, William Garrud, H.G. Lang và Jean-Joseph Renaud. Tiền thu được từ việc bán Bartitsu Compendium, Bartitsu Compendium II và DVD Martial Art of Sherlock Holmes đã được dành để tạo đài tưởng niệm cho E.W. Barton-Wright và thúc đẩy sự hồi sinh của Bartitsu.

Tập thứ ba của Bartitsu Compendium đã được xuất bản vào tháng 12 năm 2022, đánh dấu kỷ niệm 120 năm ngày đóng cửa Câu lạc bộ Bartitsu ban đầu và kỷ niệm 20 năm phong trào hồi sinh hiện đại. Với tiêu đề phụ "Bartitsu Đã Là Gì Và Nó Có Thể Là Gì", tập này bao gồm một lịch sử xã hội có thẩm quyền của Bartitsu và tuyển tập các bài báo lịch sử cũng như một phần kỹ thuật làm nổi bật các khía cạnh độc đáo về phong cách của Bartitsu như một môn võ thuật. Vào tháng 9 năm 2006, thành viên Hiệp hội Bartitsu Kirk Lawson đã phát hành một DVD có tựa đề Bartitsu – the Martial Art of Sherlock Holmes (Bartitsu – Môn võ của Sherlock Holmes), đây là bản trình bày các kỹ thuật Bartitsu được minh họa tại Hội thảo Võ thuật phương Tây Cumann Bhata Mùa xuân năm 2006.

Vào tháng 10 năm 2006, Hiệp hội Bartitsu đã ra mắt trang web Bartitsu.org, bao gồm thông tin về lịch sử, lý thuyết và thực hành môn võ thuật của Barton-Wright, cũng như các sự kiện hiện tại liên quan đến sự hồi sinh của Bartitsu. Năm 2019, trang web gặp sự cố kỹ thuật nghiêm trọng và được khôi phục vào tháng 1 năm 2021 với tên miền BartitsuSociety.com.

Năm 2010, một chuyến lưu diễn hội thảo đã được sắp xếp để nâng cao nhận thức về Bartitsu. Tony Wolf đã giảng dạy các hội thảo liên tiếp ở Bờ Tây Hoa Kỳ bắt đầu từ California và chuyển đến Học viện Đấu kiếm Tây Bắc (Northwest Fencing Academy)[34] và sau đó là Academia Duellatoria[35] ở Oregon. Các hội thảo sau đó được tổ chức bởi Trường Nghệ thuật Nhào lộn và Xiếc mới (School of Acrobatics and New Circus Arts)[36] ở Seattle, Washington và tại Academie Duello[37] ở Vancouver, British Columbia.[38]

Vào tháng 8 năm 2009, Hiệp hội Bartitsu đã công bố sản xuất một bộ phim tài liệu dài đầy đủ về E.W. Barton-Wright và nghệ thuật tự vệ của ông, được phát hành vào tháng 3 năm 2011. Sự kiện hội thảo/hội nghị quốc tế đầu tiên của Trường Vũ khí Bartitsu được tổ chức tại London, Vương quốc Anh từ ngày 26–28 tháng 8 năm 2011 và sự kiện thứ hai được tổ chức tại Chicago, từ ngày 7–9 tháng 9 năm 2012.

Năm 2017, Bartitsu đã thu hút sự chú ý của một huấn luyện viên võ thuật ở Columbus, Georgia. Sau khi nghiên cứu các phương pháp phòng thí nghiệm chiến đấu được sử dụng bởi người sáng lập và các huấn luyện viên của ông để bổ sung thêm các chiến thuật và kỹ năng phòng thủ kết hợp thêm phòng thủ mặt đất, các động tác tự vệ bổ sung và các chiến thuật và phòng thủ dao cơ bản, ông đã nhận học sinh đầu tiên của mình. Sau đó, ông thành lập một học viện, được đặt tên là "Neo-Bartitsu Columbus", vào năm 2019 và bắt đầu cung cấp các lớp học hàng tuần thông qua Bishop's TaeKwonDo Plus.[39]

Tại Vương quốc Anh, Sensei Tommy Moore điều hành Bartitsu Lab. Câu lạc bộ Bartitsu này nhằm mục đích tập hợp những điều tốt nhất của các môn thể thao đối kháng và trọng tâm tự vệ của Bartitsu như một phần của phương pháp tiếp cận toàn diện hiện đại.

Các bài báo về nhiều khía cạnh khác nhau của Bartitsu đã được xuất bản trên các tạp chí bao gồm Classical Fighting Arts, Western Martial Arts Illustrated, The Journal of Asian Martial Arts, SteamPunk Magazine, Rugged Magazine, Breaking Muscle, The Wall Street Journal, The Atlantic, Chicago Tribune, The Chap, History Today, de Volkskrant, New City, His Vintage Life, Epoch Times, Ozy Media và Clarkesworld Magazine. Môn võ này cũng đã được giới thiệu trên truyền hình Anh trong The One Show, Sunday Brunch và trong Everybody was Kung Fu Fighting: the Rise of the Martial Arts in Britain, một tập của loạt phim tài liệu Timeshift trên BBC Four.

Phim tài liệu năm 2011

[sửa | sửa mã nguồn]

Bartitsu: The Lost Martial Art of Sherlock Holmes[40] (Bartitsu: Môn võ thất truyền của Sherlock Holmes) (2011) là một phim tài liệu thời lượng đầy đủ trình bày chi tiết về lịch sử, sự suy tàn và sự hồi sinh hiện đại của Bartitsu, đặc biệt đề cập đến mối liên hệ của nó với Sherlock Holmes.

Người dẫn chương trình Tony Wolf đi lại giữa các địa điểm ở châu Âu bao gồm Thác Reichenbach của Thụy Sĩ và thị trấn lân cận Meiringen, London, Haltwhistle, Roma và Amantea, giải thích nguồn gốc và thời kỳ hoàng kim của Bartitsu thông qua lời dẫn, đồ họa hoạt hình, tái hiện, ảnh lưu trữ và phỏng vấn. Những người được phỏng vấn bao gồm các tác giả Will Thomas và Neal Stephenson cũng như các nhà sử học võ thuật Mark Donnelly, Emelyne Godfrey, Harry Cook và Graham Noble.

Các chủ đề chính bao gồm sự phát triển của Bartitsu như một sự hợp lưu của các mối quan tâm thời Edward về Chủ nghĩa phương Đông, văn hóa thể chất và tội phạm học; việc sử dụng nhu thuật (jujitsu) của các Vệ sĩ thuộc phong trào Suffragette (đòi quyền bầu cử cho phụ nữ) cấp tiến ở London và sự lan truyền sau đó của võ thuật Nhật Bản thông qua văn hóa đại chúng phương Tây; hồ sơ tính cách của chính Barton-Wright và các nhân vật chính khác của cơn sốt Bartitsu ban đầu; và mối liên hệ giữa Bartitsu và baritsu của Sherlock Holmes.

Các cảnh quay bổ sung được quay tại Ý và Hoa Kỳ minh họa cho sự hồi sinh hiện đại của Bartitsu như một võ thuật giải trí.

Bartitsu và "baritsu" trong văn hóa đại chúng

[sửa | sửa mã nguồn]

"Baritsu" của Conan Doyle đã phát triển một cuộc sống riêng trong nửa sau thế kỷ 20, và người ta ghi nhận một cách xứng đáng rằng các anh hùng hư cấu bao gồm Doc Savage và The Shadow đã được điểm đạo vào những bí ẩn của nó; hai nhân vật sau được xác định là biết baritsu trong một sự kiện crossover của DC Comics lan sang The Shadow Strikes. Baritsu đã được đưa vào nhiều tiểu thuyết và truyện ngắn pastiche (phóng tác) lấy cảm hứng từ Sherlock Holmes và cũng vào các quy tắc của một số trò chơi nhập vai lấy bối cảnh thời đại Victoria và Edward.[41]

Loạt manga và anime Kuroshitsuji (Hắc Quản Gia), Dantarian no Shoka (Ẩn tàng thư Dantalian) và Kengan Ashura đều có các nhân vật thành thạo baritsu.

Cyrus Barker, nhân vật chính trong loạt truyện trinh thám Barker and Llewellyn của tiểu thuyết gia Will Thomas, một phần được lấy cảm hứng từ E.W. Barton-Wright, cũng như nhân vật phản diện Sir Callum Fielding-Shaw trong tiểu thuyết dành cho thanh thiếu niên The Friday Society của Adrienne Kress.

Richard Ryan, biên đạo võ thuật cho bộ phim năm 2009 Sherlock Holmes, đã mô tả "tân Bartitsu" được phát triển cho dự án đó là sự kết hợp của "Quyền thuật Trung Hoa (Vịnh Xuân Quyền), kiếm thuật và các yếu tố của Nhu thuật Brazil." "Bartitsu điện ảnh" này được cho là một sự diễn giải hiện đại về phong cách Bartitsu cổ điển thời Victoria.[42] Trong một cuộc phỏng vấn ngày 23 tháng 12 năm 2009 với tạp chí Vanity Fair, đạo diễn Guy Ritchie đã mô tả baritsu là "... một dạng của Nhu thuật. Điều này diễn ra rất lâu trước khi võ thuật cất cánh ở bất cứ đâu tại châu Âu. Bạn thực sự có thể tra cứu nó trên Internet. Bạn sẽ thấy những người đàn ông nhỏ bé đánh nhau bằng gậy đi bộ. Ý tưởng là bạn sử dụng điểm mạnh của đối thủ để chống lại họ. Với việc sử dụng yếu tố bất ngờ. Có đủ loại khóa và siết và nhiều kỹ thuật khác được sử dụng để vô hiệu hóa ai đó. Có rất nhiều cảnh ném mũ vào mắt ai đó, và sau đó tấn công họ, nếu có thể, bằng một cây gậy đi bộ."[43] Vũ đạo chiến đấu trong phim bao gồm một số kỹ thuật chiến đấu đặc trưng từ các bài báo của Barton-Wright, bao gồm các cú đâm hai tay bằng gậy đi bộ và việc sử dụng áo khoác để đánh lạc hướng và quấn lấy đối thủ.

Vũ đạo chiến đấu cho phần tiếp theo năm 2011, Sherlock Holmes: Trò chơi của bóng đêm, thậm chí còn giống với Bartitsu lịch sử hơn nữa.[44]

Trong bình luận DVD cho tập "A Scandal in Belgravia" (tập một của mùa thứ hai loạt phim truyền hình BBC Sherlock), biên kịch Mark Gatiss mô tả một tấm biển kính đóng khung phía trên giường của nhân vật chính hiển thị "các quy tắc của baritsu, môn võ thuật Nhật Bản đã giúp Holmes thoát khỏi tình huống tại Thác Reichenbach trong 'Vụ án cuối cùng'." Thực tế, đạo cụ tấm biển đó là một chứng chỉ đai đen Judo Kodokan được đóng khung. Trong tập đầu tiên của mùa thứ ba, Sherlock Holmes ám chỉ đến một "hệ thống đấu vật Nhật Bản" như kịch bản thứ hai trong số mười ba kịch bản có thể cho phép anh sống sót sau cuộc chạm trán trên sân thượng với Moriarty.

Aiden English và Simon Gotch, được gọi chung là The Vaudevillains, là những đô vật chuyên nghiệp đã ký hợp đồng với NXT và WWE, những người kết hợp Bartitsu, hay "Võ thuật Thời đại Victoria" như một số bình luận viên đã mô tả, vào phong cách đấu vật của họ chủ yếu với các tư thế và đòn tấn công chọn lọc. Họ tán thành một mánh lới quảng cáo của các đô vật từ đầu thế kỷ 20 như Karl Gotch.[45]

Bộ ba tiểu thuyết đồ họa năm 2015 Suffrajitsu: Mrs. Pankhurst's Amazons cung cấp một câu chuyện lịch sử thay thế hư cấu lấy bối cảnh đầu năm 1914, trong đó hội kín "Amazons" của Liên minh Xã hội và Chính trị Phụ nữ được đào tạo Bartitsu và sử dụng Câu lạc bộ Bartitsu làm phòng tập và trụ sở của họ. Edward Barton-Wright được miêu tả là một trong những người huấn luyện của họ và là đồng minh trong sự nghiệp chính trị cấp tiến của họ.

Trong phim Mật vụ Kingsman, Harry Hart/Galahad (Colin Firth) sử dụng các yếu tố của Bartitsu trong cuộc ẩu đả tại quán rượu.[46]

Trong trò chơi điện tử Street Fighter 6, nhân vật phản diện chính JP sử dụng một dạng Bartitsu.

Các bài tiểu luận của Barton-Wright

[sửa | sửa mã nguồn]
  • Barton-Wright, E. W. (tháng 3 năm 1899). "The New Art of Self-defence: How a Man May Defend Himself against Every Form of Attack (Nghệ thuật Tự vệ Mới: Cách một người đàn ông có thể tự bảo vệ mình trước mọi hình thức tấn công)". Pearson's Magazine. 7: 268–275.
  • — (tháng 4 năm 1899). "The New Art of Self-defence (Nghệ thuật Tự vệ Mới)". Pearson's Magazine. 7: 402–410.
  • — (tháng 1 năm 1901). "Self-defence with a Walking Stick (Tự vệ với một cây gậy đi bộ)". Pearson's Magazine. 5 (1): 35–44.
  • — (tháng 2 năm 1901). "Self-defence with a Walking Stick, Part II (Tự vệ với một cây gậy đi bộ, Phần II)". Pearson's Magazine. 11: 130–139.

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ^ Reid, Craig (ngày 6 tháng 1 năm 2010). "Sherlock Ho-Ho-Holmes: A Great Christmas Gift?". Kung Fu. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 1 năm 2010. Truy cập ngày 27 tháng 12 năm 2009.
  2. ^ Wolf, Tony & Marwood, James (2007). "The Origins of Bartitsu". Bartitsu.org. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 2 năm 2018. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2018.
  3. ^ a b c d e f g Wolf, Tony, biên tập (2005). The Bartitsu Compendium. Lulu Publications.[nguồn tự xuất bản]
  4. ^ Edward William Barton-Wright (1902). "Ju-jitsu and judo". Transactions of the Japan Society. 5: 261.
  5. ^ Nugent, Mary (tháng 12 năm 1901). "The Bartitsu Club". Sandow's Magazine of Physical Culture. Quyển 6.
  6. ^ Wolf, Tony & Marwood, James (2006). "The Bartitsu Club, 1899-1902". Bartitsu.org. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 12 năm 2009. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2008.
  7. ^ "The Bartitsu Tournament". Sandow's Magazine of Physical Culture. Quyển 43 số 18. tháng 1 năm 1902. tr. 28–31.
  8. ^ Wolf, Tony (2012). Ancient Swordplay: The Revival of Elizabethan Fencing in Victorian London. Freelance Academy Press. ISBN 978-0-9825911-8-5.
  9. ^ Wolf, Tony (ngày 8 tháng 3 năm 2017). "The Behnke System at the Bartitsu Club (1900-1901)". Bartitsu.org. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2018.
  10. ^ Laing, F. C. (ngày 17 tháng 2 năm 2007). "The 'Bartitsu' Method of Self-Defence". La Canne Vigny.
  11. ^ a b Koizumi, Gunji (tháng 7 năm 1950). "Facts and History". Budokwai Quarterly Bulletin. tr. 17–19.
  12. ^ a b Nugent, Mary (tháng 12 năm 1901). "Barton-Wright and his Japanese Wrestlers". Health and Strength. Quyển 3 số 6. tr. 336–341.
  13. ^ Marien, Catherine. "Bartitsu". Full Contact Martial Arts.org. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2018.
  14. ^ Pearson's, March 1899
  15. ^ Pearson's, April 1899
  16. ^ Pearson's, February 1901
  17. ^ "Japanese Wrestling At The Tivoli". The Times. Số 36541. London. ngày 23 tháng 8 năm 1901. tr. 8.
  18. ^ Godfrey, Emelyne (2009). "Sherlock Holmes and the Mystery of Baritsu". History Today. Quyển 59 số 5. tr. 4–5.
  19. ^ Judson, Ralph (1958). "The Mystery of Baritsu". Bartitsu.org. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 8 năm 2016. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2018.
  20. ^ Fromm, Alan; Nicolas Soames (1982). Judo, the gentle way. Routledge. tr. 7–8. ISBN 0-7100-9025-0.
  21. ^ Bowen, Richard (1997). "Further Lessons in Baritsu". The Ritual: Review of the Northern Musgraves Sherlock Holmes Society. 20: 22–26.
  22. ^ Noble, Graham (1999). "The Master of Bartitsu". Journal of Asian Martial Arts. 8 (2): 50–61.
  23. ^ Nash, John S. (ngày 22 tháng 8 năm 2011). "The Forgotten Golden Age of Mixed Martial Arts - Part III: Sherlock Holmes, Les Apaches, and the Gentlemanly Art of Self Defence". BloodyElbow.com. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 12 năm 2016. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2018.
  24. ^ Capoeira, Nestor (2001). Roots of the Dance-Fight Game. Berkeley, California: North Atlantic Books. ISBN 978-1-55643-404-4.
  25. ^ Taylor, Gerard (2007). Capoeira : the Jogo de Angola from Luanda to Cyberspace (Vol. 2.). Berkeley, California: Blue Snake Books. ISBN 978-1-58394-183-6.
  26. ^ "Home". Electronic Journals of Martial Arts and Sciences. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2012.
  27. ^ "Richard Bowen Collection". University of Bath Archives.
  28. ^ "Home". Bartitsu Society.
  29. ^ Thomas, Heather (ngày 10 tháng 8 năm 2010). "Brand New Bartitsu Program!!". Academie Duello. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 4 năm 2013. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2012.
  30. ^ "New ongoing Bartitsu course at the Alte Kampfkunst (Wuppertal, Germany)". Bartitsu.org. ngày 16 tháng 8 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 8 năm 2018. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2012.
  31. ^ "Bartitsu Club". Cheese-Wearing Theology. ngày 20 tháng 4 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 3 năm 2012. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2012.
  32. ^ "Bartitsu and Antagonistics". Forteza Fitness. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2018.
  33. ^ Wolf, Tony, biên tập (2008). The Bartitsu Compendium II. Lulu Publications.[nguồn tự xuất bản]
  34. ^ "Home". Northwest Fencing Academy. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 12 năm 2010. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2012.
  35. ^ Vos & Howden, LLC. "Home". Academia Duellatoria. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2015.
  36. ^ "Home". The School of Acrobatics and New Circus Arts. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2015.
  37. ^ "Home". Academie Duello Centre for Swordplay and Western Martial Arts. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2015.
  38. ^ "Sherlock Holmes' Martial Art Comes To Pacific Northwest". Salem-News. ngày 27 tháng 12 năm 2009. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2012.
  39. ^ "Neo-Bartitsu Columbus". Bishop's TaeKwonDo Plus. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 9 năm 2020. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2019.
  40. ^ "DVD – Bartitsu: the Lost Martial Art of Sherlock Holmes". Freelance Academy Press. ngày 20 tháng 4 năm 2011. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2012.
  41. ^ Dell'Orto, Peter; Punch, Sean (2007). Punch, Sean (biên tập). GURPS Martial Arts. Steve Jackson Games. ISBN 978-1-55634-762-7.
  42. ^ Wolf, Tony (ngày 25 tháng 12 năm 2009). "'It's brilliant, perfect ... let's change it!' An interview with Sherlock Holmes fight choreographer Richard Ryan". Bartitsu.org. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 1 năm 2019. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2018.
  43. ^ Sancton, Julian (ngày 23 tháng 12 năm 2009). "Q&A: Guy Ritchie on Sherlock Holmes". Vanity Fair. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2018.
  44. ^ Wolf, Tony (ngày 17 tháng 11 năm 2011). "The substance of style: a review of the martial arts action in 'Sherlock Holmes – A Game of Shadows'". Bartitsu.org. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2018.
  45. ^ Wolf, Tony (ngày 9 tháng 4 năm 2016). "Bartitsu makes its WWE debut with the Vaudevillains". Bartitsu.org. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 8 năm 2016. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2018.
  46. ^ Hinson, Ben (ngày 4 tháng 2 năm 2016). "Martial Arts around the World: England (Bartitsu)". Martial Arts Around the World. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2018.

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Bartitsu&oldid=74541668”