Bitcoin

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Bitcoin
Ví Bitcoin kỹ thuật số
Ví Bitcoin kỹ thuật số
Mã ISO 4217 XBT [1]
Sử dụng tại Thương mại điện tử toàn cầu
Lạm phát Phát hành giới hạn
Nguồn Tổng BTC đang lưu thông
Phương pháp tính Tỷ lệ lạm phát cứ 4 năm sẽ bị giảm đi một nửa cho đến khi có 21 triệu bitcoin được phát hành[2]
Đơn vị nhỏ hơn
.001 mBTC (millicoin)
.000001 μBTC (microcoin)
.00000001 satoshi[3]
Ký hiệu BTC, XBT, BitcoinSign.svg,[4] ฿,[5] Ƀ[6]
Ngân hàng trung ương Mạng ngang hàng Bitcoin toàn cầu điều phối và ổn định các giao dịch bằng thuật toán. Không tồn tại nhà điều hành trung ương.[7][8]
Logo hay gặp của Bitcoin.

Bitcoin (ký hiệu: BTC, XBT, BitcoinSign.svg) là một loại tiền tệ kỹ thuật số phân tán, được phát hành bởi Satoshi Nakamoto dưới dạng phần mềm mã nguồn mở[9] từ năm 2009[7]. Bitcoin có thể được trao đổi trực tiếp bằng thiết bị kết nối Internet mà không cần thông qua một tổ chức tài chính trung gian nào[10].

Bitcoin có cách hoạt động khác hẳn so với các loại tiền tệ điển hình: Không có một ngân hàng trung ương nào quản lý nó và hệ thống hoạt động dựa trên một giao thức mạng ngang hàng trên Internet[11]. Sự cung ứng bitcoin là tự động, hạn chế, phân chia và theo lịch trình định sẵn dựa trên các thuật toán. Bitcoin được cấp tới các máy tính "đào" bitcoin để trả công cho việc xác minh giao dịch Bitcoin và ghi chúng vào cuốn sổ cái được phân tán trong mạng ngang hàng - được gọi là blockchain. Cuốn sổ cái này sử dụng Bitcoin là đơn vị kế toán. Mỗi bitcoin có thể được chia nhỏ tới 100 triệu đơn vị nhỏ hơn gọi là satoshi[3].

Phí giao dịch có thể áp dụng cho giao dịch mới tùy thuộc vào nguồn tài nguyên của mạng. Ngoài phí giao dịch, các "thợ đào" còn được trả công cho việc mã hoá các khối nhật ký giao dịch (block). Cứ mỗi 10 phút, một khối mới được tạo ra kèm theo một lượng bitcoin được cấp phát. Số bitcoin được cấp cho mỗi khối phụ thuộc vào thời gian hoạt động của mạng lưới. Hiện tại (tháng 1 năm 2016), 25 bitcoin được cấp phát cho mỗi khối mới. Nó sẽ giảm một nửa còn 12,5 Bitcoin vào tháng 7 năm 2016 và tiếp tục giảm một nửa sau mỗi chu kỳ 4 năm cho tới khi có tổng cộng 21 triệu Bitcoin được phát hành vào năm 2140[7][12]. Ngoài việc "đào" Bitcoin, người dùng có thể có Bitcoin bằng cách trao đổi lấy bitcoin khi bán tiền tệ, hàng hoá, hoặc dịch vụ khác.

Bitcoin là loại tiền hàng hoá được sử dụng rộng rãi nhất trong thương mại điện tử.[2][13] Các doanh nghiệp có xu hướng muốn thanh toán bằng Bitcoin để giảm thiểu chi phí. Đến tháng 1 năm 2016, lượng tiền cơ sở của Bitcoin được định giá khoảng 7 tỷ đô la Mỹ - là loại tiền mã hóa có giá trị thị trường lớn nhất.[14][15] Những biến động lớn trong giá trị của mỗi bitcoin đã tạo nên những lời chỉ trích về tính phù hợp kinh tế của Bitcoin như là một loại tiền tệ.[16]

Thuật ngữ Bitcoin được viết hoa khi nhắc tới như một giao thức, phần mềm, hoặc cộng đồng; Và được viết thường khi được nhắc tới như một đơn vị tiền tệ, trừ trường hợp nằm trong quy tắc viết hoa trong tiếng Việt ở đầu câu.

Thiết kế[sửa | sửa mã nguồn]

Tích hợp sẵn trong giao thức Bitcoin là công nghệ blockchain. Tất cả giao dịch mua và bán đều được cập nhật trên hệ thống lưu trữ máy tính ngang hàng, được gọi là blockchain (chuỗi khối) - là một cuốn sổ cái ghi lại số dư của mỗi tài khoản và lịch sử tất cả tài khoản tham gia giao dịch trước đó.

Blockchain - Chuỗi khối[sửa | sửa mã nguồn]

Mọi dữ liệu trên mạng Internet đều rất dễ dàng bị sao chép, mỗi giao dịch Bitcoin cũng chỉ là một tệp dữ liệu. Bình thường, khi giao dịch trực tuyến, chúng ta sẽ cần đến một bên trung gian thứ ba mà chúng ta tin tưởng (ví dụ: công ty Paypal, công ty Ngân Lượng, Ngân Hàng Vietcombank, ...) với một cơ sở dữ liệu tập trung để xác minh giao dịch nhằm chống lại việc chi tiêu gian lận khi kẻ gian sử dụng lại tệp dữ liệu này nhiều lần. Công nghệ blockchain đã giải quyết được bài toán này (double-spending) mà không cần tới bên trung gian thứ ba tin cậy. Blockchain là một cuốn sổ cái ghi lại tất cả các giao dịch. Dữ liệu trong cuốn sổ cái liên tục được mạng lưới máy tính ngang hàng trên thế giới cập nhật và bảo trì. Giao dịch khi A gửi X bitcoin cho B được ghi lại trên toàn hệ thống, tất cả các máy tính trong mạng này sẽ xác minh giao dịch đó và ghi lại giao dịch vào cuốn sổ cái và cấp phát dữ liệu này tới các máy tính khác. Blockchain là một cơ sở dữ liệu phân tán; các máy tính liên tục thực hiện việc kiểm toán độc lập bằng cách xác minh dữ liệu nhận tới và so sánh với chữ ký của giao dịch đó.

Về công nghệ, các giao dịch được xác minh bởi thuật toán chữ ký số dựa trên đường cong Elliptic (ECDSA)[17] và được xác nhận bởi chuỗi các quá trình xử lý lần lượt các hàm băm SHA256 bởi "các thợ đào Bitcoin". Mỗi khối trong blockchain chứa tất cả thông tin giao dịch trong khối đó trong 1 cây Merkle - là một cây nhị phân có thứ tự được xây dựng từ một dãy các đối tượng dữ liệu sử dụng hàm băm - để đạt hiệu quả cao trong việc lưu trữ và xác minh với lượng dữ liệu lớn các giao dịch. Khi có một giao dịch không hợp lệ, hệ thống sẽ loại bỏ nó bằng cách chọn theo số đông. Cách giải quyết về sự đồng thuận này của công nghệ blockchain là lời giải cho bài toán các vị tướng Byzantine trong ngành khoa học máy tính[18]. Càng có nhiều máy tính tham gia vào hệ thống ngang hàng cho blockchain thì sức mạnh xử lý và độ an toàn của hệ thống blockchain đó càng cao.

Công nghệ blockchain có rất nhiều ứng dụng khác mà tiền tệ Bitcoin chỉ là một trong số đó, ví dụ: Ứng dụng cho việc đăng ký sử dụng đất đai, các loại công chứng, hợp đồng thông minh (tự động cho phép hoặc hủy giao dịch với một số điều kiện được lập trình sẵn), đăng ký tên miền, quy trình bỏ phiếu, ... khi các thuật toán trở nên đáng tin cậy hơn các bên trung gian thứ ba (mà có thể không đáng tin cậy vì tệ nạn tham nhũng). Công nghệ blockchain cho phép những người lạ có thể giao dịch an toàn với nhau mà không cần tin tưởng nhau.

Đào Bitcoin[sửa | sửa mã nguồn]

Để có thể được cả mạng lưới chấp nhận, khối mới cần phải chứa bằng chứng công việc (proof of work). Proof of work yêu cầu thợ đào tìm kiếm một số nonce, mà khi nội dung của khối được hash (hàm băm mật mã học) cùng nonce, kết quả tạo ra một số nhỏ hơn số target của mạng lưới (số target càng nhỏ thì độ khó càng cao). Nói cách khác: Proof of work rất dễ cho các máy tính xác nhận, nhưng cực kỳ mất nhiều thời gian để có thể tạo ra. Thợ đào phải thử rất nhiều giá trị nonce khác nhau trước khi đạt được độ khó mà mạng lưới yêu cầu.

Cứ mỗi 2016 khối được tạo ra (mất khoảng 14 ngày), độ khó lại được mạng lưới tự động tinh chỉnh dựa trên khả năng của toàn bộ mạng lưới, với mục đích là để giữ khoảng thời gian giữa các khối mới được tạo ra là 10 phút. Từ tháng 3 năm 2014 tới tháng 3 năm 2015, số lượng nonce trung bình mà máy đào phải hash thử trước khi tạo được ra khối mới đã tăng từ 16,4 tỷ tỷ lên 200,5 tỷ tỷ.

Cách hệ thống proof of work hoạt động, kèm theo việc xâu chuỗi lại các khối khi dữ liệu của khối mới bao gồm hash của khối cũ, giúp cho việc thay đổi blockchain cực kỳ khó, khi mà kẻ tấn công cần phải thay đổi tất cả các khối phía sau để việc thay đổi một khối được chấp nhận. Các khối mới liên tục được tạo ra, và độ khó của việc thay đổi 1 khối tăng dần theo thời gian với số lượng khối cần thay đổi (còn được gọi là mức xác thực của một khối - confirmations) tăng lên.[19]

Trong thực tế, các thợ đào thường sẽ tham gia vào các mỏ đào lớn để tập hợp được khả năng tính toán của máy đào thành viên trong mỏ đó nhằm tăng tần suất tạo được ra khối mới, và sau đó tiền công sẽ được chia đều cho thành viên trong mỏ đào. Việc đào mỏ đã tạo ra một loạt công nghệ chuyên biệt để đào Bitcoin. Hiện tại, hệ thống đào Bitcoin hiệu quả nhất sử dụng vi mạch tích hợp chuyên dụng ASIC vì chúng xử lý tính toán số học nhanh hơn bộ vi xử lý máy tính (kể cả trong bo mạch đồ họa) mà lại khi sử dụng ít điện năng hơn.[20]

Ví Bitcoin[sửa | sửa mã nguồn]

Bất kỳ ai sở hữu Bitcoin đều được gán ít nhất một địa chỉ Bitcoin, nơi lưu trữ và ghi nhận trọng "ví" (wallet). Ví có địa chỉ công khai (public key) và địa chỉ riêng tư (private key). Bất kỳ ai cũng có thể gửi Bitcoin đến một chiếc ví bằng địa chỉ công khai, còn địa chỉ riêng tư phải được nhập khi chủ Ví muốn gửi Bitcoin đi. Vì vậy, việc sở hữu Bitcoin được định nghĩa là sự nắm giữ khoá riêng tư của 1 địa chỉ Bitcoin. Một khi khoá riêng tư bị mất, mạng lưới Bitcoin sẽ không thể xác nhận được việc sở hữu số bitcoin đó, và số bitcoin trong địa chỉ đó sẽ vĩnh viễn bị mất. Ví cho phép người dùng hoàn tất thanh toán giữa các địa chỉ khác nhau bằng cách cập nhật vào blockchain. Khi thực hiện giao dịch bằng thiết bị di động, người dùng có thể sử dụng mã QR để đơn giản hoá quy trình thanh toán.

Có nhiều loại Ví Bitcoin hiện hành. Điển hình: Ví trên nền tảng Web dễ sử dụng nhất, bao gồm: Coinbase, Blockchain.info, BitGo, Xapo; Ví phần mềm: Armory, Bitcoin Core, Multibit HD; Ví cho thiết bị di động: breadwallet, Mycellium; Ví phần cứng: Trezor; Hoặc bạn có thể tự in ví giấy cho mình để cất trong tủ an toàn từ một trong các ví trên.[21]

Thanh toán[sửa | sửa mã nguồn]

Phí thanh toán bằng Bitcoin rẻ hơn rất nhiều so với việc thanh toán thẻ tín dụng hoặc chuyển khoản. Nếu thanh toán quốc tế qua thẻ tín dụng, phía doanh nghiệp sẽ mất 2-3% chi phí thanh toán thẻ và khách hàng sẽ mất khoảng 5% phí chuyển đổi ngoại tệ. Chí phí gửi tiền qua Bitcoin thường không phụ thuộc số lượng gửi, giúp cho Bitcoin trở nên rất hấp dẫn với những người muốn gửi tiền số lượng lớn. Ví dụ: Lượng bitcoin trị giá hàng triệu đô la Mỹ có thể gửi đi bất kỳ đâu trên thế giới chỉ với vài xu trả cho những người đào mỏ.

Tính bảo mật[sửa | sửa mã nguồn]

Các vụ trộm Bitcoin lớn xảy ra trong lịch sử đều do lỗi bảo mật từ phía sàn giao dịch hoặc người sử dụng. Mặc dù giao thức Bitcoin sử dụng các phương pháp mã hoá rất an toàn và chưa thể bị phá vỡ từ lúc Bitcoin tồn tại từ năm 2009, tuy nhiên, việc đó không giúp gì cho việc bảo vệ danh tính cá nhân vì tất cả giao dịch đều được công khai trên chuỗi khối. Mặc dù vậy, rất khó để xác định địa chỉ Bitcoin nào gắn với người nào.

Sự tiến hoá của phần mềm Bitcoin[sửa | sửa mã nguồn]

Phần mềm Bitcoin được phát hành dưới dạng mã nguồn mở, tức là ai cũng có thể xem được mã nguồn và thay đổi nó. Khi có một tính năng mới cần đưa vào Bitcoin, nhà phát triển phần mềm sẽ đưa ra 1 BIP (Bitcoin Improvement Proposals), bao gồm 1 pull request trên Github. Người sử dụng sẽ bình chọn những tính năng mà họ đồng ý bằng cách tải phiên bản Bitcoin chứa chúng về. Kể cả khi Satoshi đề xuất một thay đổi mà người dùng không muốn, họ có thể chọn cách không tải về và chạy nó. Bitcoin, cũng như các dự án mã nguồn mở khác, là một loại dân chủ không thủ lĩnh - một phương pháp mới để chi phối hành vi trực tuyến của con người. Mỗi máy tính là một phiếu bầu, và ai cũng có thể đưa ra luật mới. Vì Bitcoin là phần mềm tiến hoá được, nên những đồng tiền mã hoá khác rất khó để có thể cạnh tranh được với nó.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Bitcoin lần đầu được nhắc đến vào ngày 31 tháng 10 năm 2008 trong một bài đăng về giao thức thanh toán ngang hàng của nhân vật ẩn danh Satoshi Nakamoto.[22] Nó bắt đầu được đưa vào sử dụng từ ngày 3 tháng 1 năm 2009 với khối Bitcoin khởi thủy được ra đời (genesis block). Giao dịch Bitcoin đầu tiên được thực hiện giữa Satoshi Nakamoto và nhà mật mã học Hal Finney vào ngày 12 tháng 1 năm 2009.

Ngày 5 tháng 10 năm 2009, lần đầu tiên giá trị của Bitcoin được ấn định trên sàn giao dịch, khởi điểm ở mức 1 đô la Mỹ tương đương 1.309,03 bitcoin. [23]

Ngày 22 tháng 10 năm 2010, lần đầu tiên Bitcoin được sử dụng để mua hàng hóa - là một chiếc Pizza với giá 10,000 bitcoin, tương đương 25 đô la Mỹ tại thời điểm đó.

Trong vòng 5 ngày từ ngày 12 tháng 7 năm 2010, giá của Bitcoin tăng lên 10 lần từ 0,008 đô la Mỹ lên 0,08 đô la Mỹ.

Trong năm 2011, giá trị của đồng Bitcoin tăng từ 0,30 đô la Mỹ lên 32 đô la Mỹ, trước khi giảm xuống còn 2 đô la Mỹ[24].

Bitcoin bắt đầu thu hút dư luận từ năm 2012, khi có rất nhiều bài báo nhắc đến nó. Năm 2013, một số dịch vụ lớn như OKCupid, Baidu, Reddit, Humble Bundle, Foodler và Gyft bắt đầu sử dụng nó. Tại Canada đã có máy ATM mua bán Bitcoin đầu tiên trên thế giới.

Tháng 7 năm 2013, Thái Lan là nước đầu tiên ban hành lệnh cấm Bitcoin, sau khi công ty Bitcoin Thailand trình bày ý tưởng kinh doanh Bitcoin của họ tới Ngân Hàng Trung Ương Thái Lan. Tuy nhiên, vào tháng 2 năm 2014, Bộ Tài Chính Thái Lan tuyên bố Ngân Hàng Trung Ương Thái Lan không có thẩm quyền đối với Bitcoin và đã cho phép công ty Bitcoin Thailand đăng ký kinh doanh ngay sau đó[25].

Tháng 1 năm 2014, Dịch vụ bảo hiểm đầu tiên sử dụng Bitcoin được ra mắt, ngay sau đó Overstock tuyên bố họ là nhà phát hành bán lẻ đầu tiên chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin tại Mỹ. Một tháng sau, chính phủ Anh đưa ra dự thảo về việc sẽ tính thuế với giao dịch Bitcoin.

Ngày 28 tháng 2 năm 2014, sàn giao dịch Bitcoin Mt.Gox đã nộp đơn phá sản tại Nhật Bản do để mất 750.000 bitcoin của khách hàng và 100.000 Bitcoin của chính Mt.Gox tương đương 473 triệu đô la Mỹ.[26] Tiếp đó, ngày 4 tháng 3 năm 2014, ngân hàng Flexcoin tại Canada chuyên nhận tiền gửi Bitcoin phải đóng cửa do bị tin tặc đánh cắp 896 bitcoin xấp xỉ 600.000 đô la Mỹ. Vụ việc đã làm giảm uy tín của loại đồng tiền ảo này, khiến giá Bitcoin giảm từ đỉnh điểm 1.242 đô la Mỹ xuống còn mức thấp nhất là 152 đô la Mỹ[27].

Tháng 3 năm 2014, tại Việt Nam, đại lý mua,bán Bitcoin đầu tiên ra đời với tên gọi là Bitcoin Việt Nam, cho phép mua hoặc bán bitcoin dễ dàng sau khi thực hiện thủ tục xác minh danh tính.

Tháng 6 năm 2014, Cục Điều Tra Liên Bang FBI thông báo về việc thu hồi 29.000 bitcoin sau chiến dịch truy quét thị trường web chìm Silk Road[28]. Việc này đã xóa bỏ hình ảnh một đồng tiền chuyên dùng bởi các tổ chức tội phạm trước kia của Bitcoin. Ngay sau đó 1 tháng, Sở Tài chính New York dự định đưa Bitcoin vào diện những đồng tiền được pháp luật bảo hộ với BitLicense[29].

Tháng 7 năm 2014, tại Việt Nam, sàn giao dịch Bitcoin trực tuyến đầu tiên ra đời với tên gọi là VBTC.

Tháng 1 năm 2015, Sở giao dịch chứng khoán New York (NYSE) trở thành nhà đầu tư chính cho khoản đầu tư 75 triệu đô la Mỹ cho Coinbase. NYSE nhắm tới việc khai thác một loại tài sản mới mang tính minh bạch, an toàn và tin tưởng cho Bitcoin[30].

Tháng 8 năm 2015, Barclays trở thành ngân hàng lớn đầu tiên tại Anh Quốc chấp nhận Bitcoin, khởi đầu bằng cách cho phép người dùng đóng góp từ thiện bằng cách sử dụng đồng tiền này.[31] Cũng trong thời gian này, thủ tướng Vương quốc Anh David Cameroon đã mang theo đại diện công ty Blockchain tới Việt Nam để tổ chức hội nghị bàn tròn FinTech tại Sở Giao Dịch Chứng Khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE).[32]

Tháng 11 năm 2015, ký hiệu Bitcoin (BitcoinSign.svg) đã được chính thức đưa vào bộ mã Unicode tại vị trí U+20BF trong bảng mã này.[33]

Hiện tại, vào tháng 1 năm 2016, giá Bitcoin đang ổn định ở mức 450 đô la Mỹ cho mỗi bitcoin.

Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]

Hiện tại Bitcoin đang được xem như Vàng 2.0 vì có những tính chất sau của tiền tệ: Đáng giá, lưu thông, dự trữ, thanh toán.

Ngoài ra, khác với những đồng tiền được ban hành bởi chính phủ, Bitcoin có thêm những ưu điểm sau:

  • Không có ngân hàng trung ương: Tránh được tình trạng lạm phát khi ngân hàng trung ương in tiền cho các tổ chức tài chính và các tập đoàn vay khi làm ăn thua lỗ.
  • Không cần giao dịch qua kênh trung gian: Giảm thiểu chi phí ngân hàng và các kênh tài chính trung gian.
  • Không dễ kiếm ra Bitcoin, nhưng có thể "khai thác" được mỏ Bitcoin - đặc tính quan trọng của vàng.
  • Không thể bị làm giả. Chi phí kiểm định chất lượng vàng rất cao, còn việc kiểm định Bitcoin không hề tốn chi phí nào.
  • Đơn vị tiền tệ có thể chia nhỏ ra tới mức gần như vô hạn, giúp cho việc thanh toán chính xác rất dễ dàng.
  • Ít nguy hiểm cho các cửa hàng chấp nhận giao dịch Bitcoin hơn vì giao dịch không thể bị bồi hoàn.
  • Bảo vệ môi trường khi không phải in giấy, polymer hay dùng hoá chất khai thác vàng. Hệ thống máy tính phục vụ cho việc xử lý giao dịch Bitcoin tốn ít điện hơn nhiều so với hệ thống tài chính hiện tại.

Theo giám đốc của Viện Nghiên Cứu Tiền Tệ, Công Nghệ và Tài Chính thuộc Đại học California - Irvine, hiện tại người ta vẫn đang tranh luận xem Bitcoin có phải là tiền tệ hay không. Bitcoin thường được nhắc tới bằng các thuật ngữ: Tiền số, tiền ảo, tiền điện tử, tiền mã hóa. Các nhà báo và học giả cũng đang tranh cãi về việc nên gọi Bitcoin thế nào. Một số tờ báo tìm cách phân biệt tiền "thật" và Bitcoin, trong khi một số báo chí khác gọi Bitcoin mới là đồng tiền thực thụ.

Đầu tư Bitcoin[sửa | sửa mã nguồn]

Bitcoin thường được giao dịch như một dạng đầu tư. Có một số quỹ đầu tư đã quan tâm đến Bitcoin. Điển hình là: Công ty Bitcoin 21 Inc đã nhận 116 triệu đô la Mỹ đầu tư[34], Coinbase nhận 106,7 triệu đô la Mỹ[35], cá nhân Peter Thiel đã đầu tư 3 triệu đô la Mỹ và anh em nhà Winklevoss đã đầu tư 1,5 triệu đô la Mỹ. Những nhà đầu tư bao gồm các tên tuổi lớn như: quỹ Andreessen Horowitz, quỹ Khosla Ventures, quỹ Google Ventures, RRE Ventures, sàn NYSE, quỹ Pantera Capital, ngân hàng Goldman Sachs, sàn Nasdaq, ngân hàng BBVA[36].

Hiện tại, các nhà đầu tư lớn trên thế giới đã đầu tư tổng cộng trên 1 tỷ đô la Mỹ để phát triển các công ty Bitcoin.[37]

Việc đầu tư Bitcoin, cũng như các kênh vàng hay ngoại tệ, chứa đựng nguy cơ rủi ro và những lo ngại về một loại bong bóng tài chính[38] trong lĩnh vực tiền tệ trên Internet.

Sự chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin trên thế giới[sửa | sửa mã nguồn]

Trong năm 2015, số lượng các doanh nghiệp chấp nhận Bitcoin đã vượt qua 100.000. Tính đến tháng 12 năm 2014, các công ty lớn chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin bao gồm: Atomic Mall, Clearly Canadian, Dell, Dish Network, Dynamite Entertainment, Expedia, Microsoft, Newegg, PrivateFly, Overstock.com, Sacramento Kings, TigerDirect, Time Inc., Virgin Galactic và Zynga. Tính đến tháng 9 năm 2014, PayPal đã cho phép các doanh nghiệp ở Bắc Mỹ sử dụng hệ thống của họ để nhận thanh toán bằng Bitcoin.[39]

Tỉ giá Bitcoin[sửa | sửa mã nguồn]

Theo giáo sư Mark T. Williams, trong năm 2014, biến động giá của Bitcoin cao gấp 7 lần vàng, 8 lần S&P 500, và gấp 18 lần tiền đô la Mỹ[40]. Giá trị của Bitcoin đã trải qua nhiều chu kỳ bong bóng, ví dụ: Trong năm 2011, giá Bitcoin đã tăng lên từ 0,30 đô la Mỹ lên đỉnh điểm là 32 đô la Mỹ trước khi trở về mức 2 đô la Mỹ[24]. Nửa cuối năm 2012 và trong đợt khủng hoảng tài chính tại Cyprus, giá Bitcoin lại lên tới 266 đô la Mỹ trước khi trở về mức 50 đô la Mỹ[41]. Vào ngày 29 tháng 11 năm 2013, giá Bitcoin lên đỉnh điểm 1.242 đô la Mỹ[27]. Bitcoin là đồng tiền tăng giá nhất thế giới so với đô la Mỹ trong năm 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015 và mất giá mạnh nhất thế giới vào năm 2014. Tính từ năm 2009 tới năm 2015, giá Bitcoin đã tăng giá lên 422 lần[42].

Có một số ứng dụng của Bitcoin không phụ thuộc vào biến động giá, ví dụ như là cá cược trực tuyến, trả tiền tip, hoặc thanh toán quốc tế. Những quỹ đầu tư mạo hiểm ủng hộ Bitcoin lập luận rằng việc tạo thêm tính thanh khoản bằng cách sử dụng những sàn giao dịch tần suất cao là cần thiết để giảm sự biến động của giá Bitcoin.

Có rất nhiều nguồn để theo dõi tỉ giá Bitcoin. Google đã tích hợp sẵn tỉ giá Bitcoin khi bạn điền vào công cụ tìm kiếm: 1 BTC to VND. Tuy nhiên đây là giá Bitcoin tại thị trường quốc tế, lấy trung bình từ các sàn giao dịch lớn như: Bitstamp, Coinbase, OKCoin.

Hiện tại, VBTC[43] và Bitcoin Vietnam[44] là 2 doanh nghiệp duy nhất niêm yết tỉ giá Bitcoin theo tiền Đồng cho thị trường Việt Nam trên trang chủ của họ.

Kinh tế chính trị[sửa | sửa mã nguồn]

Sự phân tán của tiền Bitcoin có nguồn gốc lý tưởng dựa trên trường phái kinh tế học Áo, đặc biệt được thể hiện trong cuốn sách "Tiền tệ không quốc gia" của Friedrich von Hayek, khi mà ông ta tin tưởng vào một nền kinh tế hoàn toàn tự do trong việc sản xuất, phân phát, điều hành đồng tiền để chấm dứt sự độc quyền của các ngân hàng trung ương. Hệ tư tưởng này đối nghịch với kinh tế học Keynes, là lý do giải thích việc có một số nhà kinh tế được giáo dục trong hệ tư tưởng này không ủng hộ Bitcoin.[45]

Bitcoin có sức hút mạnh tới những người am hiểu công nghệ thuộc chủ nghĩa tự do cá nhân, bởi nó tồn tại ngoài tầm kiểm soát của hệ thống tài chính cổ điển và các chính phủ. Chính phủ càng cấm nó thì họ sẽ càng mất kiểm soát Bitcoin vì các giao dịch sẽ hoàn toàn chìm trong nền kinh tế ngầm và chợ đen. Tuy nhiên, khi xem xét số liệu tìm kiếm từ Google, các nhà nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng cho sự liên quan giữa việc yêu thích Bitcoin và chủ nghĩa tự do cá nhân.[46]

Tại Mỹ, Bitcoin có sức hút từ phe cánh tả - những người cho rằng chính phủ và các ngân hàng là đại diện quyền lợi của giới tinh hoa, và các chính sách tiền tệ là để phục vụ những người đó[47], cho tới phe cánh hữu - những người chỉ trích chính phủ Mỹ trong đợt khủng hoảng kinh tế 2008, bởi chính phủ không điều hành được tốt đồng tiền của chính họ tạo ra[48]. Bitcoin được mô tả như là một thứ có thể cân bằng được lợi ích của những tập đoàn lớn với những người kinh doanh nhỏ[49]. Hai nhà báo Wall Street Journal đã nói về Bitcoin như là thứ có thể "giải phóng con người khỏi sự thống trị của niềm tin tập trung."[50]

Tranh cãi về lừa đảo Ponzi[sửa | sửa mã nguồn]

Có rất nhiều nhà báo khác nhau từ Việt Nam và quốc tế đã bày tỏ lo ngại rằng Bitcoin có thể là một mô hình lừa đảo đa cấp dạng Ponzi. Tuy nhiên, báo cáo từ World Bank năm 2014 kết luận rằng "trái với ý kiến của nhiều người, Bitcoin không phải là mô hình lừa đảo Ponzi"[51]. Trái với mô hình kinh doanh đa cấp Ponzi, Bitcoin không có một chủ thể quản lý, không tồn tại các lời hứa đặc trưng cho lợi nhuận, và người dùng có thể bắt đầu với một số lượng nhỏ Bitcoin chứ không tồn tại các gói đầu tư tối thiểu. Mặc dù mạng lưới Bitcoin không phải là mô hình đa cấp, tuy nhiên, các công ty có thể lợi dụng Bitcoin cho các hình thái đa cấp riêng của họ như một dạng hàng hoá hoặc phương tiện thanh toán.

Cáo phó[sửa | sửa mã nguồn]

Có rất nhiều cá nhân, mặc dù không hiểu rõ về Bitcoin, yêu thích việc bôi xấu hình ảnh Bitcoin khi cố ý gắn liền nó với lừa đảo đa cấp, lừa đảo Ponzi[52], đồng tiền tài trợ khủng bố, ... bằng những luận điểm không khoa học. Việc này được giải thích trên tâm lý chối bỏ sự sợ hãi khi phải đối mặt với sự thay đổi, với thứ không quen thuộc của con người. Họ yêu thích việc tuyên bố rằng Bitcoin "đã chết". Tính tới tháng 1 năm 2016, Bitcoin đã được cáo phó tới 89 lần trong 7 năm tồn tại[53]. Tạp chí Forbes công bố Bitcoin "chết" vào tháng 6 năm 2011[54], tiếp theo là Gizmodo Úc vào tháng 8 năm 2011[55]. Tạp chí Wired tuyên bố nó đã "hết hạn" vào tháng 12 năm 2012. Reuters công bố một "cáo phó" cho Bitcoin trong tháng 1 năm 2014. Tháng 1 năm 2015, báo Telegraph tuyên bố "thí nghiệm Bitcoin đã kết thúc"[56]. Giám đốc phát triển kinh doanh điện tử của Isle of Man cho rằng: "Các báo cáo về cái chết của Bitcoin đã bị thổi phồng quá đáng"[57]. Tuy nhiên, xu hướng chung của công luận sau một thời gian tìm hiểu về Bitcoin là đều theo hướng tích cực. Trong thời gian gần đây, các báo trên đều đưa những bản tin tốt cho Bitcoin.

Tính hợp pháp[sửa | sửa mã nguồn]

Vì tính chất ẩn danh trong giao dịch, Bitcoin được tội phạm mạng quan tâm. Tuy nhiên, cũng giống như các loại tiền tệ khác, Bitcoin cũng như vàng hay tiền mặt, đều được dùng như vật trung gian để rửa tiền. Trong phiên điều trần trước Thượng Viện Mỹ về Bitcoin ngày 18 tháng 11 năm 2013, Cục Phòng Chống Tội Phạm Tài Chính Hoa Kỳ (FinCen) đã nói rằng: Tiền mặt vẫn là công cụ rửa tiền chính. Bitcoin không phải là kênh rửa tiền lý tưởng vì tất cả giao dịch đều được công khai. Cũng trong cùng ngày, chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ Ben Bernanke đã nêu ra quan điểm rằng giữ Bitcoin về lâu dài mang lại nhiều hứa hẹn.[58]

Phần lớn các cơ quan trong chính phủ Mỹ đều đã tán thành việc sử dụng Bitcoin. Đơn cử, Ủy ban bầu cử liên bang Mỹ (FEC) muốn chấp nhận quyên góp qua Bitcoin.[59]

Tháng 9 năm 2015, Ủy ban giao dịch hàng hoá tương Mỹ lai công bố, Bitcoin đã chính thức được đưa vào danh sách hàng hóa được phép giao dịch tại Mỹ.[60]

Theo phán quyết của Tòa án tối cao Châu Âu vào tháng 10 năm 2015, Bitcoin sẽ được phép giao dịch như các đơn vị tiền tệ thông thường mà không bị đánh thuế tại châu Âu.[61]

Tháng 11 năm 2015, truyền thông tại Việt Nam rộ lên tin tổ chức khủng bố ISIS có thể nhận viện trợ bằng Bitcoin. Tuy nhiên, vào ngày 27 tháng 1 năm 2016, Cơ quan Cảnh sát châu Âu (Europol) đã ra báo cáo chính thức rằng họ không tìm thấy bất cứ một sự liên hệ nào giữa Bitcoin và tổ chức khủng bố này.[62]

Tính tới tháng 1 năm 2016, chỉ có duy nhất 4 quốc gia đã ra lệnh cấm giao dịch Bitcoin, bao gồm: Bangladesh, Bolivia, Ecuador, Nga[63]. Phần lớn các quốc gia còn lại (bao gồm Việt Nam) đều để Bitcoin ở trạng thái không quản lý hoặc không rõ ràng. Việc không rõ ràng trong luật pháp đã làm cho thông tin về tính hợp pháp của Bitcoin trở nên mơ hồ, để xảy ra tình trạng tồn tại những quan điểm ngờ vực về Bitcoin.

Tính hợp pháp tại Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Tháng 2 năm 2014, Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam ra thông cáo báo chí[64], trong đó đã ghi rõ rằng việc sử dụng Bitcoin làm phương tiện thanh toán không được pháp luật thừa nhận và bảo vệ (tương tự như ở các nước tiên tiến khác) chứ không nói đến việc giao dịch Bitcoin là vi phạm điều khoản nào trong luật pháp Việt Nam. Như vậy, khi không công nhận Bitcoin là tiền tệ, Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam đã phủ nhận thẩm quyền của mình đối với Bitcoin.

Bộ Công Thương hiện tại cũng không công nhận bitcoin là hàng hoá hay dịch vụ[65], phủ nhận thẩm quyền của mình đối với Bitcoin. Việc này cũng đồng thời bãi bỏ cơ sở để thu thuế Bitcoin vì không thể đưa được Bitcoin vào danh mục hàng hóa hay dịch vụ để thu thuế.

Ngoài ra, theo quy định tại Điều 29 luật Doanh nghiệp 2014[66] (có hiệu lực từ tháng 7 năm 2015) đã bỏ nội dung ngành, nghề kinh doanh; bỏ việc xác định vốn pháp định và chứng chỉ hành nghề. Điều này đã hiện thực hóa quyền tự do kinh doanh tất cả các ngành nghề mà pháp luật không cấm theo quy định tại Hiến pháp 2013.

Cuối cùng, đại diện Cục Phòng Chống Tội Phạm Công Nghệ Cao (C50) Bộ Công An đã lên tiếng[67] sau khi vụ trưởng vụ thanh toán Bùi Quang Tiên dọa sẽ báo công an về sàn giao dịch VBTC: Hiện Ngân hàng Nhà nước chỉ mới khuyến cáo về mặt rủi ro cho nhà đầu tư hoặc bất kỳ ai nắm giữ Bitcoin. Theo ông, nếu muốn phía công an muốn xử lý thì cần phải xác định được hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, vi phạm các quy định quản lý Nhà nước. Do chưa có văn bản nào xác định việc giao dịch Bitcoin là hành vi vi phạm pháp luật hay các quy định quản lý Nhà nước một cách cụ thể nên đó không phải là hành vi vi phạm pháp luật.

Như vậy, giao dịch, sở hữu, đào Bitcoin tại Việt Nam không phải là vi phạm pháp luật mà là chưa được điều chỉnh. Thực tế, “chưa điều chỉnh” là dạng hợp pháp tốt nhất cho doanh nghiệp vì không bị ràng buộc bởi các quy định. Hiện tại, ở Việt Nam đã có 2 sàn giao dịch Bitcoin được đăng ký chính thức dưới danh nghĩa doanh nghiệp là VBTC[43] và Bitcoin Vietnam[44] đã hoạt động từ tháng 3 năm 2014 cho tới nay và vẫn không hề bị quản lý về giao dịch Bitcoin.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “Bitcoin Foundation to Standardise Bitcoin Symbol and Code Next Year”. 
  2. ^ a ă Ron Dorit; Adi Shamir. “Quantitative Analysis of the Full Bitcoin Transaction Graph” (PDF). Cryptology ePrint Archive. tr. 17. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2012.  Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ: tên “Quantitative_Analysis_of_the_Full_Bitcoin_Transaction_Graph” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
  3. ^ a ă “Cracking the Bitcoin: Digging Into a $131M USD Virtual Currency”. Daily Tech. Ngày 12 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2012. 
  4. ^ Original BTC symbol, still used by most Bitcoin websites in their "favicon" and logos. Examples: Bitcoin.org, Bitcoin-Qt application icon, Bitcoin Charts, Bitcoin Watch, MtGox (PC graphic)
  5. ^ Matonis, Jon (ngày 22 tháng 1 năm 2013). “Bitcoin Casinos Release 2012 Earnings”. Forbes. Truy cập ngày 23 tháng 1 năm 2013. Responsible for more than 50% of daily network volume on the Bitcoin blockchain, SatoshiDice reported first year earnings from wagering at an impressive ฿33,310. 
  6. ^ “Ƀ – Universal Bitcoin Logo”. Ecogex. Truy cập ngày 23 tháng 1 năm 2013. 
  7. ^ a ă â Nakamoto, Satoshi (ngày 24 tháng 5 năm 2009). “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” (PDF). Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2012. 
  8. ^ “Bitter to Better — How to Make Bitcoin a Better Currency” (PDF). University of California. Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2013. 
  9. ^ “Bitcoin Core github”. 
  10. ^ Hough, Jack (ngày 3 tháng 6 năm 2011). “The Currency That's Up 200,000%”. SmartMoney (Dow Jones & Company). Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2013. 
  11. ^ Thorsteinson, Katherine (ngày 8 tháng 1 năm 2013). “Bitcoins: A Decentralized Digital Currency”. Arbitrage Magazine. Truy cập ngày 23 tháng 1 năm 2013. Can you imagine a totally decentralised digital currency? Welcome to the world of Bitcoins. In the spirit of anonymity upheld by this new currency, its 2009 invention has been attributed to the pseudonym Satoshi Nakamoto. But to whom this might be or to how many people this may include is entirely unknown. 
  12. ^ Wallace, Benjamin (ngày 23 tháng 11 năm 2011). “The Rise and Fall of Bitcoin”. Wired. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2012. 
  13. ^ “Bitcoin Value”. Bloomberg. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2013. 
  14. ^ “Market Capitalization”. Blockchain.info. Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2012. 
  15. ^ “Mt.Gox data”. Bitcoincharts. 
  16. ^ Krugman, Paul. “Golden Cyberfetters”. New York Times. Truy cập ngày 7 tháng 3 năm 2013. 
  17. ^ “Toán Học đằng sau Bitcoin”. 
  18. ^ “BITCOIN AND THE BYZANTINE GENERALS PROBLEM -- A CRUSADE IS NEEDED? A REVOLUTION?”. 
  19. ^ “Mastering Bitcoin. Unlocking Digital Crypto-Currencies”. 
  20. ^ “Bitcoin: What is it?”. 
  21. ^ “Choose your Bitcoin wallet”. 
  22. ^ “Bên trong nơi làm ra Bitcoin lớn nhất Hong Kong”. vnexpress.net. Truy cập ngày 18 tháng 12 năm 2013. 
  23. ^ “History of Bitcoin”. 
  24. ^ a ă “When will the people who called Bitcoin a bubble admit they were wrong”. 
  25. ^ “Thailand Approves Fully-Legal Bitcoin Exchange”. 
  26. ^ “Mt. Gox files for bankruptcy, hit with lawsuit”. 
  27. ^ a ă “Bitcoin worth almost as much as gold”. 
  28. ^ “The FBI's Plan For The Millions Worth Of Bitcoins Seized From Silk Road”. 
  29. ^ “BitLicense Regulatory Framework”. 
  30. ^ “Coinbase Raises $75 Million in Funding Round”. 
  31. ^ “Barclays set to become first UK high street bank to accept bitcoin as it starts taking charity donations in the virtual currency”. 
  32. ^ “PM leads the charge to make the UK a global financial technology hub”. 
  33. ^ “Bitcoin is getting its own Unicode symbol”. 
  34. ^ “Secretive Bitcoin Startup 21 Reveals Record Funds, Hints at Mass Consumer Play”. 
  35. ^ “Bitcoin Startup 21 Announces $116 Million All-Star Backing”. 
  36. ^ “Which Financial Services Firms and Corporations are Investing in Bitcoin?”. 
  37. ^ “Số tiền đầu tư vào các công ty Bitcoin đạt 1 tỷ USD”. 
  38. ^ Cuong Chu. “Cẩn thận với bong bóng Bitcoin”. BitcoinViet.com. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2013. 
  39. ^ “Bitcoin Wikipedia”. 
  40. ^ “World Bank Conference Washington DC. Boston University. Retrieved 11 November 2014.” (PDF). 
  41. ^ “An Illustrated History Of Bitcoin Crashes”. 
  42. ^ “Bitcoin has been the best performing currency in the world, every single year since its creation, only except for one!”. 
  43. ^ a ă “VBTC - Sàn giao dịch Bitcoin - Bitcoin Exchange”. 
  44. ^ a ă “Bitcoin Vietnam - Mua và bán Bitcoin với Đồng”. 
  45. ^ “The Illustrated Guide To Keynesian Vs Austrian Economics”. 
  46. ^ “http://www.thenation.com/article/bitcoin-future-money/”. 
  47. ^ “Visions of a Techno-Leviathan: The Politics of the Bitcoin Blockchain”. 
  48. ^ “Right-wing dreams”. 
  49. ^ “Native American Activist Wants To Swap The Dollar For Bitcoin”. 
  50. ^ “Much more than digital cash”. 
  51. ^ “Ponzis: The Science and Mystique of a Class of Financial Frauds” (PDF). 
  52. ^ “Bitcoin is a Ponzi scheme—the Internet’s favorite currency will collapse.”. 
  53. ^ “Bitcoin Has Died—For the 89th Time”. 
  54. ^ “So, That's the End of Bitcoin Then”. 
  55. ^ “So, That's the End of Bitcoin Then”. 
  56. ^ “Bitcoin might be dead. It doesn't matter.”. 
  57. ^ “Reports of Bitcoin's Death Have Been Greatly Exaggerated”. 
  58. ^ “BERNANKE: Bitcoin 'May Hold Long-Term Promise'. 
  59. ^ “Got bitcoin? The FEC may allow candidates, PACs to accept the digital currency.”. 
  60. ^ “Bitcoin chính thức được Mỹ công nhận là hàng hoá”. 
  61. ^ “EU bất ngờ 'nương tay' với tiền ảo Bitcoin”. 
  62. ^ “Europol Finds No Evidence Linking Bitcoin To ISIS”. 
  63. ^ “Legality of bitcoin by country”. 
  64. ^ “Ngân hàng Nhà nước cảnh báo về tiền ảo Bitcoin”. 
  65. ^ http://online.gov.vn/HomePage/NewsDetail.aspx?CateAlias=thong-bao&DocId=54
  66. ^ “5 điểm mới nổi bật của Luật Doanh nghiệp vừa có hiệu lực”. 
  67. ^ ““Cuộc chiến” Bitcoin tại Việt Nam: Quả bóng lăn đi lăn lại?”. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]