Cà phê phin

Một cốc cà phê phin

Cà phê phin hay cà phê nhỏ giọt theo từng cốc riêng là loại hình pha chế cà phê được ưa chuộng tại các quán cà phê và tại nhà. Tên gọi loại hình pha chế này bắt nguồn từ việc sử dụng một cái phin (filtre) đặt lên trên cái ly, hay được ví von là "cái nồi ngồi trên cái cốc".

Lịch sử

Một ly cà phê đen

Cà phê phin được xem là bắt nguồn từ cách pha chế của người Pháp, nhưng có quan điểm khác cho rằng nó được tạo ra bởi người Hoa. Một tài liệu chỉ ra rằng, từ năm 1908, người Đức đã phát minh ra bộ lọc cà phê và phương pháp rót cà phê nhỏ giọt.

Tại Việt Nam, uống cà phê phin được xem là thói quen yêu thích của người Việt từ thời Pháp thuộc. Trong thế kỷ 20, trong khi cà phê phin phổ biến trong giới trung lưu thì cà phê vợt lại phổ biến trong giới bình dân lao động. Cách pha phin được đánh giá cao hơn cà phê vợt vốn bị xem là rẻ tiền và chỉ có người lao động nghèo uống. Tuy nhiên đến nay, cách thức pha chế hiện đại xuất hiện thêm nhiều kiểu khác.

Chế biến và cách dùng

Cà phê đặt trong một cái phin cà phê với một lượng nhất định, lượng cà phê để vào phin quá nhiều sẽ khiến phin không chảy, nếu để ít quá thì nó sẽ chảy nhanh, do đó sẽ không đạt yêu cầu pha. Cà phê sẽ được nén bởi một nắp nén kim loại có nhiều lỗ trên bề mặt. Sau đó, đặt phin lên một đĩa phin kim loại có vành rộng nhiều lỗ khác để giữ cố định, rồi để chúng lên một cái ly. Tiếp theo, nước sôi được đổ vào. Hình thức chế biến này là ngâm nước sôi, nước sẽ thấm qua nắp nén kim loại bên trong qua các lỗ nhỏ rồi lại thấm qua một lần nữa xuyên qua đĩa phin, rồi nhỏ từng giọt xuống cái ly. Đậy nắp phin lại để giữ nhiệt.

Cà phê phin có hai tùy chọn, cà phê nguyên chất hoặc cà phê sữa. Đối với cà phê sữa, một lớp sữa đặc sẽ để sẵn dưới đáy ly, khi cà phê nhỏ giọt xuống sẽ hòa tan một phần với sữa. Khi bắt đầu uống chỉ cần dùng muỗng khuấy đều cho cả hai thành phần hòa lại với nhau. Cả hai tùy chọn có thể thêm đá lạnh. Người bán quán cà phê sẽ mang cả ly cùng với phin ra cho khách, kèm theo một cốc đựng đá và một gói đường nhỏ. Khách có thể uống không hoặc thêm đường. Thời gian uống thường là vào lúc buổi sáng.

Một ly cà phê sữa

Phong cách uống chậm rãi do từng giọt rơi này đối lập với những cách pha chế nhanh chóng số lượng lớn. Những người có thói quen uống cà phê phin thường tụ tập bạn bè, như họ cũng thường ngồi trầm tư tại các quán cà phê, do đó họ được xem là có tính cách hướng nội.

Văn chương

Cách chế biến cà phê phin thường được ví von là "cái nồi ngồi trên cái cốc". Trong Một quả cười đểu mùa xuân của Kiều Phong xuất bản năm 1978 khi anh viết về lần ghé qua một quán nước trên đường Đồng Khởi, Sài Gòn, anh đã xích mích đôi chút với cô bán quán nên bỏ đi "...Chẳng có cà phê cái nồi ngồi trên cái cốc gì ráo trọi...". Trong Mùa gió loạn của Thừa Phong năm 1985, nhà thơ đã viết: "Điểm tâm ngồi quán sáng mai - Phở bò hủ tiếu kêu ngay...cái nồi - Ngồi trên cái cốc bốc hơi - Nước gì thơm đắng uống chơi khoẻ người". Năm 1988, nhà văn Nhật Tiến đã mô tả cà phê phin là "cái nồi ngồi trên cái cốc" trong tác phẩm Mồ hôi của đá. Cùng năm, Ỷ Lan viết về điều này trong tác phẩm Quê nhà: "...cái nồi ngồi trên cái cốc. Nhà có hai phin, một giọt nhanh, một giọt chậm..."

Cà phê phin điện

Năm 2016, hình thức cà phê phin điện xuất hiện. Phin cà phê kiểu mới là một máy phin cà phê dùng điện do Vinacafé ra mắt. Loại phin này sử dụng viên cà phê rang xay Café de Nam của hãng và pha trong vòng 45 giây nhằm tiết kiệm thời gian.

Xem thêm

• Cà phê vợt
• Cà phê hòa tan
• Cà phê phin giấy

Tham khảo

Sách

• Cù Mai Công (2024). Sài Gòn Một Thuở - Dân Ông Tạ Đó! - Tập 2. First News.
• Đặng Nghiêm Vạn (2007). Văn hóa Việt Nam đa tộc người. Nhà xuất bản Giáo dục.
• Đỗ Thị Hảo (2010). Ẩm thực Thăng Long Hà Nội. Nhà xuất bản Phụ nữ.
• Jean-Claude Pomonti (2022). Một người Việt trầm lặng. First News.
• Kiều Phong (1978). Một quả cười đểu mùa xuân. Nhà xuất bản Bút Lửa.
• Lani Kingston (2024). Hiểu hết về Cà phê - Khoa học và Nghệ thuật ẩn sau các loại hạt. Alpha Books.
• Nhật Tiến (1988). Mồ hôi của đá. Tủ sách Cành Nam.
• Nguyễn Hữu Quỳnh (2000). Bách khoa thư Hà Nội, Tập 15. Nhà xuất bản Từ điển bách khoa.
• Phan Tứ, Mai Hương (2002). Phan Tứ toàn tập, Tập 4. Nhà xuất bản Văn học.
• Thừa Phong (1985). Mùa gió loạn. Nhà xuất bản Lê Văn Cư.
• Trung Nguyên Legend (2021). Cà phê triết đạo. Trung Nguyên Legend.
• Ỷ Lan (1988). Quê nhà. Nhà xuất bản Quê Mẹ.

Báo chí

• Nguyễn Thanh Hoàng (1974). "Tuần báo văn-nghệ Tiền phong". Các số phát hành 761 – 778. Nguyễn Thanh Hoàng. {{Chú thích tập san học thuật}}: Chú thích journal cần |journal= (trợ giúp)
• Viện Thông tin khoa học xã hội (2005). "Thông tin khoa học xã hội". Các số phát hành 7 – 12. Viện Thông tin khoa học xã hội. {{Chú thích tập san học thuật}}: Chú thích journal cần |journal= (trợ giúp)