Cách cách

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Cách cách (Trung văn giản thể: 格格; bính âm: Gégé) là một tước hiệu được ban cho con gái quý tộc của tộc Mãn Châu và nhà Thanh.

Tước hiệu chính thức[sửa | sửa mã nguồn]

Hai em gái của Phổ Nghi: Nhị cách cách và Tam cách cách.

Dưới thời nhà Hậu Kim, con gái của Quốc quân và Bối lặc đều được gọi là Cách cách. Thanh sử cảo viết: "Thái tổ sơ khởi, chư nữ đãn hiệu "Cách cách", Công chúa, Quận chúa, diệc sử thần duyên sức vân nhĩ."

Thanh Thái Tông ban chiếu lấy theo tập quán của người Hán, phong cho con gái của Hoàng đế là Công chúa, phân ra làm hai loại là Cố Luân công chúa (固倫公主) và Hoà Thạc công chúa (和碩公主), xác định các nghi thức sắc phong. Tước hiệu Cố Luân công chúa được ban cho công chúa do Hoàng hậu sinh ra, tức là Đích nữ; tước hiệu Hoà Thạc công chúa được ban cho công chúa do các phi tần sinh ra.

Năm 1660, Thuận Trị thứ 17, Hoàng đế đặt ra quy định phong hiệu cho con gái quý tộc như sau:

  • Con gái của Thân vương (親王), được gọi chung là Hoà Thạc cách cách [和碩格格]. Con gái vợ cả được phong Quận chúa (郡主), con gái vợ lẽ phong là Quận quân (郡君).
  • Con gái của Thế tử (世子) và Quận vương (郡王), đều được gọi là Đa La cách cách [多羅格格]. Con gái vợ cả được phong Huyện chúa (縣主), con gái vợ lẽ phong là Huyện quân (縣君).
  • Con gái của Trưởng tử (長子) và Bối lặc (貝勒), đều được ban hiệu Đa La cách cách [多羅格格], tức Quận quân (郡君).
  • Con gái của Bối tử (贝子) được ban cho con gái hiệu Cố Sơn cách cách [固山格格], tức Huyện quân (縣君).
  • Con gái của Trấn quốc công (鎮國公) và Phụ quốc công (輔國公) đều được ban cho hiệu Hương quân (鄉君).

Từ Bất nhập bát phân công (不入八分公) trở xuống không được phong hiệu cho con gái nữa mà gọi chung là Tông nữ (宗女).

Tước hiệu không chính thức[sửa | sửa mã nguồn]

Dưới triều nhà Thanh, tước hiệu Cách cách đôi khi được dùng để tôn xưng địa vị cao quý của một nữ nhân nào đó. Ví dụ như dưới thời Khang Hi, trong báo cáo của Phủ Nội vụ có nhắc đến Tô Ma Lạt Cô (苏麻喇姑), thị nữ của Hiếu Trang Văn hoàng hậu, người nuôi dưỡng hoàng đế Khang Hi là "Tô Ma Lạt Ngạch Niết Cách cách" (苏麻喇额涅格格).

Con gái nhà quý tộc, nếu không được chính thức phong hiệu, không được tự xưng là Cách cách. Thanh bại loại sao (清稗类钞) có nói: "Con gái của Thân vương xưng là Quận chúa. Con gái của Quận vương, Bối tử, Bối lặc, Phụ quốc công xưng là Huyện chúa. Tuy nhiên ngoại trừ Công chúa, kể cả có tư cách là Quận chúa, Huyện chúa là chưa được chính thức phong hiệu thì không được xưng là Cách cách".

Sử dụng trong thời hiện đại[sửa | sửa mã nguồn]

Trong các tác phẩm văn học, điện ảnh, truyền hình lấy bối cảnh Thanh triều, có lúc Cách cách được các Công chúa của Hoàng đế sử dụng để xưng hiệu chính thức.

Ví dụ như trong tiểu thuyết và phim truyền hình Hoàn Châu cách cách, Càn Long phong cho Tiểu Yến Tử - con gái riêng của mình, làm Hoàn Châu cách cách (还珠格格), mặc dù cách sử dụng này không phù hợp với lịch sử.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]