Công tước xứ Orléans

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Huy hiệu của Công tước xứ Orléans

Công tước xứ Orléans (tiếng Pháp: Duc d'Orléans; tiếng Anh: Duke of Orléans) là một tước hiệu hoàng gia Pháp thường được các vua Pháp ban cho một trong những người họ hàng gần gũi của ông (thường là em trai hoặc con trai), hoặc được thừa kế thông qua dòng dõi nam giới của vị công tước đầu tiên cho đến khi nó bị tuyệt tự dòng nam. Lần đầu tiên được tạo ra vào năm 1344 bởi Vua Philip VI dành cho con trai nhỏ của ông là Hoàng tử Philip,[1] tước hiệu được Vua Charles VI tạo lại để phong cho em trai mình là Hoàng tử Louis, tước hiệu này đã được truyền lại 3 đời và người cháu (công tước đời thứ 3) đã trở thành Vua Louis XII. Tước hiệu đã được tạo và tái tạo tổng cộng 6 lần, cho đến năm 1661, khi Vua Louis XIV ban tặng nó cho em trai của mình là Hoàng tử Philippe, người đã truyền lại nó cho các hậu duệ nam của mình, tạo ra "Nhánh Orléans" của Nhà Bourbon, về sau cũng đã kế vị ngai vàng nước Pháp.

Trong Cách mạng Pháp, Vua Louis XVI đã bị hành quyết vì tội phản quốc , Công tước xứ Orléans lúc đó là Louis Philippe II đã bỏ phiếu ủng hộ hành động này của cách mạng, sau đó bản thân vị công tước này cũng bị Triều đại Khủng bố chặc đầu. Năm 1830, con của ông là Công tước Louis-Philippe III đã được Nghị viện Pháp đưa lên ngôi vua và lấy vương hiệu là Louis-Philippe I. Con cháu của vị vua này là những người ủng hộ chủ thuyết Orléanist, tuyên bố ngai vàng nước Pháp là của gia tộc mình.

Île d'Orléans, ở Canada, được đặt theo tên của Công tước Orléans Henri II, và thành phố New OrleansHoa Kỳ được đặt theo tên của Công tước Orléans Philippe II.

Người giữ tước vị Công tước xứ Orléans sẽ hiển nhiên nhận danh hiệu Serene Highness.

Nhà Valois[sửa | sửa mã nguồn]

Tước vị được đặt ra lần đầu tiên bởi Philippe VI của Pháp để phong cho con trai thứ 7 của mình là Philippe xứ Valois vào năm 1344.[2]Tước vị này hợp nhất cùng hai tước vị được phong khác ở các xứ TouraineValois. Tuy nhiên nhánh công tước thứ nhất này kết thúc vì Philippe mất mà không có con nối dõi.

Tên Ảnh Thời gian sống Thời gian giữ tước hiệu Hôn nhân
Blason Philippe de France (1336-1375) duc d'Orléans.svg
Philip
Danh hiệu khác
Philip, Duke of Orléans.png 1 tháng 7 năm 1336
 –
1 tháng 9 năm 1375
1334
 –
1 tháng 9 năm 1375
Blanche de France (fille de Charles IV).jpg
Blanche của Pháp
8 tháng 1 năm 1345
Không có con


Nhà Valois-Orléans[sửa | sửa mã nguồn]

Tước vị công tước xứ Orléans được tạo ra lần thứ hai bởi Charles VI của Pháp để phong cho em trai của mình là Louis. Ông đóng vai trò quan trọng trong triều đình Pháp lúc bấy giờ, giữ vai trò nhiếp chính của Charles VI trong thời kỳ mà ông này điên loạn và cũng là một địa chủ giàu có. Đồng thời Louis cũng người đứng đầu phe đảng Armagnacs, cho phép các con của ông có chỗ đứng vững chắc trong nền chính trị Pháp sau này. Cháu của Louis sau này lên ngôi vua Pháp với tên hiệu Louis XII của Pháp sau khi nhánh chính của nhà Valois bị tuyệt tự năm 1498,[3] trong khi đó chắt trai của Louis là và cùng là người cuối cùng của nhánh công tước là François I lên ngôi vua tới đến năm 1515.[4] Nhánh trực hệ của nhà Valois-Orléans tuyệt tự vào sau khi Louis XII mất năm 1498 mặc dù Louis XII đã thêm tước hiệu vào trong vương hiệu của Pháp khi ông này lên ngôi vua Pháp vào năm 1495.

Tên Ảnh Thời gian sống Thời gian giữ tước hiệu Hôn nhân
Blason duche fr Orleans (ancien).svg
Louis I
Danh hiệu khác
Louis-Orleans-Gaignieres.jpg 13 tháng 3 năm 1372
 –
23 tháng 11 năm 1407
4 tháng 6 năm 1392
 –
23 tháng 11 năm 1407
Valentina Visconti - Franz Wolfgang Rohrich (attr.) - 19th century forged double portrait, right side.jpg
Valentina Visconti
17 tháng 8 năm 1389
8 người con
Arms of Charles dOrleans (Milan).svg
Charles I
Danh hiệu khác
Charles I de Valois (Duke of Orléans).jpg 24 tháng 11 năm 1394
 –
5 tháng 1 năm 1465
23 tháng 11 năm 1407
 –
5 tháng 1 năm 1465
Isabela Richard2.jpg
Isabelle de Valois
29 tháng 6 năm 1406
1 người con
Sin foto.svg
Bonne xứ Armagnac
15 tháng 4 năm 1410
Không có con
Marie de Clèves (1426-1487).jpg (?)
Marie xứ Clèves
27 tháng 11 năm 1440
3 người con
Arms of Charles dOrleans (Milan).svg
Louis II
Danh hiệu khác
Louis XII, roi de France.jpg 27 tháng 6 năm 1462
 –
1 tháng 1 năm 1515
5 tháng 1 năm 1465
 –
7 tháng 4 năm 1498
(Sát nhập vào Vương hiệu Pháp)
Joan of Valois Queen of France.jpg
Jeanne của Pháp
8 tháng 9 năm 1467
Không có con
Portrait of Anne of Brittany - Mostaert.jpg
Anne xứ Bretagne
6 tháng 12 năm 1491
Không có con
0Marie reine de France.png
Mary của Anh
9 tháng 10 năm 1514
Không có con


Nhà Valois-Angoulême[sửa | sửa mã nguồn]

Tước vị công tước xứ Orléans được tạo ra lần thứ ba bởi François I dành cho con trai Henri của mình. Khi anh trai Henri và cũng là Dauphin là François, Công tước xứ Bretagne mất vào năm 1536 mà không có con nối dõi, Henri từ bỏ tước vị để trở thành Dauphin, và chuyển tước vị sang cho người em trai của mình Charles, Công tước xứ Angoulême. Công tước xứ Angoulême sau đó mất mà không có con nối dõi.

Tên Ảnh Thời gian sống Thời gian giữ tước hiệu Hôn nhân
Arms of Charles dOrleans (Milan).svg
Henri I
Danh hiệu khác
Corneille de Lyon 001.jpg 31 tháng 3 năm 1519
 –
10 tháng 7 năm 1559
31 tháng 3 năm 1519
 –
10 tháng 8 năm 1536
(Bỏ tước vị để trở thành Dauphin)
Catarina de medici.jpg
Catherine de' Medici
17 tháng 8 năm 1533
1 người con
Arms of Charles dOrleans (Milan).svg
Charles II
Danh hiệu khác
Charles II, duc d'Orléans (1522-1545).jpg 22 tháng 1 năm 1522
 –
9 tháng 9 năm 1545
10 tháng 8 năm 1536
 –
9 tháng 9 năm 1545
Không kết hôn

Tước vị Công tước xứ Orléans đượ̣c tạo ra lần thứ tư bởi Henri II dành cho con trai của mình là Louis ngay sau khi đứa bé chào đời. Đứa bé mất 1 năm sau đó, và tước vị chuyển qua cho người em trai mới sinh gần đó là Charles (sau trở thành vua Pháp năm 1560).[5] Tước vị sau đó chuyển qua cho anh trai Charles là Henri, Công tước xứ Angoulême, người mà sau này hợp nhất quyền lực của tước vị với chức vụ Công tước xứ Anjou, bí mật (in pectore) trở thành người thừa kế Vương miện.[6]

Tên Ảnh Thời gian sống Thời gian giữ tước hiệu Hôn nhân
Arms of Charles dOrleans (Milan).svg
Louis III
Danh hiệu khác
D2ed0a7b2a.jpg 3 tháng 2 năm 1549
 –
24 tháng 10 năm 1550
Không kết hôn
Arms of Charles dOrleans (Milan).svg
Charles III
Danh hiệu khác
François Clouet 005.jpg 27 tháng 6 năm 1550
 –
30 tháng 5 năm 1574
24 tháng 10 năm 1550
 –
5 tháng 12 năm 1560
(Bỏ tước vị để trở thành vua Pháp)
Elisabeth d'Autriche - Musée Condé PE 565.jpg
Elisabeth của Áo
26 tháng 11 năm 1570
1 người con
Arms of Charles dOrleans (Milan).svg
Henri II
Danh hiệu khác
Anjou 1570louvre.jpg 19 tháng 9 năm 1551
 –
2 tháng 5 năm 1589
5 tháng 12 năm 1560
 –
8 tháng 12 năm 1566
(Bỏ tước vị để đổi lấy đất Anjou)
Rabel Louise of Lorraine.jpg
Louise xứ Lorraine
15 tháng 2 năm 1575
Không có con

Nhà Medici[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi Henri trao đổi quyền lực tước vị, ông chuyển đất Orléanais cho mẹ mình là Catherine, cựu nữ vương Pháp. Việc trao vùng đất của Henri là một phần thưởng cho công việc nhiếp chính mà bà từng đảm nhận, phần lớn là do lòng khoan dung chính trị. Bà chỉ là công tước theo chồng (sou jure), có lẽ vì vậy mà bà vẫn có tên trong danh sách các công tước cai trị vùng đất.[7]

Tên Ảnh Thời gian sống Thời gian giữ tước hiệu Hôn nhân
Arms of Catherina de' Medici.svg
Catherine
Danh hiệu khác
François Clouet - Portrait of Catherine de' Medici - Walters 37415.jpg 13 tháng 4 năm 1519
 –
5 tháng 1 năm 1589
8 tháng 2 năm 1566
 –
5 tháng 1 năm 1589
Henry II of France..jpg
Henri II của Pháp
17 tháng 8 năm 1533
1 người con

Nhà Bourbon-Orléans[sửa | sửa mã nguồn]

Lần 1[sửa | sửa mã nguồn]

Lần phong tước vị thứ năm được thực hiện vào năm 1626 bởi Henri IV cho con trai thứ ba của ông là Gaston, Công tước xứ Orléans.[8] Ông này sau đó dần trở nên phóng túng và còn có ý định ám sát Hồng y Richelieu, sau này ông còn tham gia vào nhóm Fronde gồm liên minh các quý tộc phản đối sự tập quyền hóa chế độ phong kiến. Cuối cùng, sau khi được anh trai là Louis XIII tha thứ, ông mất mà không có con nối dõi, chấm dứt lần một nhà Bourbon-Orléans giữ tước hiệu này.

Lưu ý: Monsieur d'Orléans, Con trai thứ hai của Henri IV không đề cập trong danh sách do chết yểu (ông sống được 4 năm) và việc thiếu tên hay lễ rửa tội chính thức.[9]

Tên Ảnh Thời gian sống Thời gian giữ tước hiệu Hôn nhân
Arms of Gaston dOrleans.svg
Gaston
Danh hiệu khác
Blois - tableau Gaston d'Orléans.jpg 24 tháng 4 năm 1608
 –
2 tháng 2 năm 1660
6 tháng 8 năm 1626
 –
2 tháng 2 năm 1660
Workshop of Beaubrun - "Portrait of Marie de Bourbon-Montpensier".jpg
Marie de Bourbon
6 tháng 8 năm 1626
1 người con
Anthonis van Dyck 018 (détail).jpg
Marguerite xứ Lorraine
3 tháng 1 năm 1632
5 người con

Lần 2[sửa | sửa mã nguồn]

Lần phong tước cuối cùng diễn ra vào 1661. Lần này đối tượng được phong là Philip, Công tước xứ Anjou, người nhận đất Orléans từ anh trai Louis XIV. Thông qua hôn nhân với Elisabeth Charlotte xứ Platz, ông thiết lập vương triều tương đối dài mà cuối cùng vào năm 1830 thì các thế hệ con cháu của ông là Louis Philippe I tuyên bố ngôi vua (theo sau việc phế truất Charles X).[10] Louis Philippe I truyền tước vị cho con trai cũng như là Dauphin của mình là Ferdinand, người mất trong một tai nạn xe ngựa vào năm 1842.[11]

Tên Ảnh Thời gian sống Thời gian giữ tước hiệu Hôn nhân
Arms of Gaston dOrleans.svg
Philippe I
Danh hiệu khác
Philippe de France, Duc d'Orléans (1640-1701).jpg 21 tháng 9 năm 1640
 –
9 tháng 6 năm 1701
10 tháng 5 năm 1661
 –
9 tháng 6 năm 1701
Henrietta of England, Duchess of Orléans (cropped from PG 899).png
Henrietta của Anh
31 tháng 3 năm 1661
4 người con
Mignard - Elizabeth Charlotte, Princess Palatine - Historisches Museum der Pfalz.jpg
Elisabeth Charlotte xứ Platz
16 tháng 11 năm 1671
3 người con
Arms of Gaston dOrleans.svg
Philippe II
Danh hiệu khác
Portrait of Philippe d'Orléans, Duke of Orléans in armour by Jean-Baptiste Santerre.png 2 tháng 8 năm 1674
 –
2 tháng 12 năm 1723
9 tháng 6 năm 1701
 –
2 tháng 12 năm 1723
Françoise Marie of Bourbon - Versailles MV 5556 (cropped-edited).png
Françoise Marie de Bourbon
18 tháng 2 năm 1692
8 người con
Arms of Gaston dOrleans.svg
Louis
Danh hiệu khác
Portrait de Louis, duc d'Orléans (Bgw19 0712).jpg 4 tháng 8 năm 1703
 –
4 tháng 2 năm 1752
2 tháng 12 năm 1723
 –
4 tháng 2 năm 1752
Portrait d'Augusta Marie Jeanne de Baden-Baden, duchesse d'Orléans, détail (jlpw16 0333).jpg
Auguste xứ Baden-Baden
13 tháng 7 năm 1724
2 người con
Arms of Gaston dOrleans.svg
Louis Philippe I
Danh hiệu khác
Liotard - pastellists, J.49.2168.png 12 tháng 5 năm 1725
 –
18 tháng 11 năm 1785
4 tháng 2 năm 1752
 –
18 tháng 11 năm 1785
Disciple de Jean Marc Nattier - Louise-Henrietta de Bourbon-Conti.jpg
Louise Henriette xứ Bourbon-Conti
17 tháng 12 năm 1743
3 người con
Madame de Montesson circa 1780 after Louise Élisabeth Vigée Le Brun (Versailles).jpg
Charlotte-Jeanne Béraud
(Qúy tiện kết hôn)
23 tháng 4 năm 1773
Không có con
Arms of Gaston dOrleans.svg
Louis Philippe II
Danh hiệu khác
Philippe d'Orléans en grand-maitre du GOF.jpg 13 tháng 4 năm 1747
 –
6 tháng 11 năm 1793
18 tháng 11 năm 1785
 –
6 tháng 11 năm 1793
Portrait presumed to be Louise Marie Adélaïde de Bourbon by an unknown artist (Château de Bizy).jpg
Marie-Adélaïde de Bourbon
5 tháng 4 năm 1769
6 người con
Arms of Gaston dOrleans.svg
Louis Philippe III
Danh hiệu khác
Decreuse - Louis Philippe d'Orléans (1773-1850) duc de Chartres futur roi Louis Philippe.jpg 6 tháng 10 năm 1773
 –
26 tháng 8 năm 1850
6 tháng 11 năm 1793
 –
9 tháng 8 năm 1830
(Bỏ tước vị để trở thành vua Pháp)
Gérard, François - Marie-Amélie de Bourbon, duchesse d’Orléans.png
Maria Amalia xứ Napoli và Sicilia
25 tháng 11 năm 1809
10 người con
Arms of Gaston dOrleans.svg
Ferdinand
Danh hiệu khác
The Duc d'Orléans.jpg 3 tháng 9 năm 1810
 –
13 tháng 7 năm 1842
9 tháng 8 năm 1830
 –
13 tháng 7 năm 1842
Portrait de la princesse royale, duchesse d'Orléans - Franz Xaver Winterhalter - musée d'art et d'histoire de Saint-Brieuc b.jpg
Helene xứ Mecklenburg-Schwerin
30 tháng 5 năm 1837
2 người con

Tước hiệu hiện nay[sửa | sửa mã nguồn]

  • Phe Légitimistes: Công nhận Jean, Bá tước Paris, người đứng đầu nhà Orléans, là Công tước xứ Orléans, thừa hưởng tuớc vị từ tổ tiên nhà nội là Philippe I, Công tước xứ Orléans.
  • Phe Orléaniste: Công nhận Jacques d'Orléans, chú của Bá tước Paris là Công tước xứ Orléans. Theo suy tính của nhà Orléaniste, danh xưng tước vị đã được gộp chung trong vương xưng. Jacques là em trai song sinh của Michel d'Orléans. Theo nhánh Orléans, đứa con song sinh trẻ hơn được sinh là con thừa kế đầu. Theo đó, Jacques được cho là người chú cả của Bá tước Paris, người mà họ cho rằng là vua.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^  Một hoặc nhiều câu trước bao gồm văn bản từ một ấn phẩm hiện thời trong phạm vi công cộngChisholm, Hugh biên tập (1911). “Orleans, Dukes of”. Encyclopædia Britannica. 20 (ấn bản 11). Cambridge University Press. tr. 282.
  2. ^ Amédée René, Les princes militaires de la maison de France, Paris, 1848, p. 49
  3. ^ Didier Le Fur, Louis XII : un autre César, Perrin, 2001 p. 40.
  4. ^ Auguste Bailly, François Ier : restaurateur des lettres et des arts, Livre club du librairie, 1961, p. 9.
  5. ^ Jean Heritier, Catherine de Medici. George Allen and Unwin, 1963, p. 69.
  6. ^ Nicolas Le Roux, «La cour dans l'espace du palais: l'exemple de Henri III», Palais et pouvoir, de Constantinople à Versailles, Presses universitaires de Vincennes, 2003, pp. 106-108.
  7. ^ Knecht, R. J. Catherine de' Medici. London and New York: Longman, 1998, 104-108.
  8. ^ A.L. Moote, Louis XIII, The Just p 192. University of California Press, 1991, p. 192.
  9. ^ François de Malherbe, Lettres à Peiresc, éd. La Pléiade, p. 378.
  10. ^ “Louis-Philippe Biography”. The Biography.com Website. Truy cập ngày 13 tháng 5 năm 2014.
  11. ^ Unwin, Brian (2014). A Tale in Two Cities: Fanny Burney and Adèle, Comtesse de Boigne. New York: I.B. Taurus & Co. tr. 210–212. ISBN 978-1-78076-784-0.