Cảng Cái Mép – Thị Vải

Cụm cảng Cái Mép – Thị Vải là một tổ hợp cảng biển nước sâu hiện đại bậc nhất Việt Nam, đóng vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế chiến lược của khu vực Đông Nam Bộ và cả nước. Tọa lạc dọc theo cửa sông Thị Vải và sông Cái Mép, thuộc địa phận các phường Tân Phước, Phú Mỹ của Thành phố Hồ Chí Minh (sau khi sáp nhập tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ), cụm cảng này được thiết kế để tiếp nhận các thế hệ tàu container và tàu hàng siêu trọng tải lớn nhất thế giới.

Tính đến năm 2026, cụm cảng trải dài khoảng 20 km với khoảng 35 bến cảng đang hoạt động, bao gồm các cảng container, cảng tổng hợp và cảng hàng rời. Đây là nơi hội tụ của các liên doanh khai thác cảng hàng đầu thế giới như Maersk (Đan Mạch), CMA CGM (Pháp), MSC (Thụy Sĩ), PSA International (Singapore) và Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn. Với năng lực tiếp nhận tàu mẹ tải trọng lên đến 250.000 DWT, cụm cảng đã rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu của miền Nam Việt Nam đi thẳng đến các thị trường châu Âu, châu Mỹ mà không cần trung chuyển qua các cảng khu vực như Singapore hay Malaysia.

Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên

Cụm cảng Cái Mép – Thị Vải nằm ở hạ lưu hệ thống sông Sài Gòn – Đồng Nai, cách trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 80 km về phía Đông Nam và cách trạm hoa tiêu Vũng Tàu khoảng 18 hải lý. Vị trí chiến lược này nằm gần tuyến hàng hải quốc tế nhộn nhịp bậc nhất thế giới, kết nối Hồng Kông với Singapore, đồng thời nằm trong vùng hội tụ sản xuất công nghiệp lớn nhất cả nước.

Điểm mạnh vượt trội của khu vực này là điều kiện tự nhiên lý tưởng cho việc phát triển cảng nước sâu. Luồng tàu vào cảng có độ sâu tự nhiên được duy trì và nạo vét thường xuyên, đạt từ -14 m đến -15,5 m, cho phép các siêu tàu tải trọng trên 200.000 DWT ra vào an toàn. Khu vực cảng còn được che chắn bởi bán đảo Vũng Tàu, giúp hạn chế tác động của gió bão và sóng lớn, đảm bảo hoạt động khai thác ổn định quanh năm. Vũng quay tàu được thiết kế rộng tới 500 m, tạo thuận lợi cho việc điều động các tàu có chiều dài lên đến 400 m.

Lịch sử hình thành và quy hoạch

Bối cảnh và quyết định đầu tư

Vào đầu thập niên 1990, Chính phủ Việt Nam nhận thấy những hạn chế không thể khắc phục của cụm cảng Sài Gòn cũ nằm sâu trong nội địa, bao gồm luồng tàu nông, hạn chế về tải trọng và nguy cơ ùn tắc giao thông. Điều này đòi hỏi một cảng cửa ngõ quốc tế mới đủ năng lực đón nhận xu thế tàu container hóa và tàu trọng tải lớn của thế giới. Khu vực Cái Mép – Thị Vải đã được chọn lựa nhờ hội tụ ba yếu tố then chốt: độ sâu tự nhiên lý tưởng, vị trí liền kề các khu công nghiệp trọng điểm và nằm trên tuyến hải trình quốc tế sầm uất.

Tháng 11 năm 1992, Quy hoạch tổng thể hệ thống cảng nước sâu Thị Vải – Vũng Tàu được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đặt nền móng cho sự phát triển của cả khu vực. Đến ngày 28 tháng 2 năm 1998, dự án được điều chỉnh và bổ sung quy mô nhằm đáp ứng nhu cầu tăng trưởng nhanh chóng. Bước ngoặt quan trọng đến vào tháng 8 năm 2005, khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 791/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch chi tiết nhóm cảng biển khu vực Thành phố Hồ Chí Minh – Đồng Nai – Bà Rịa – Vũng Tàu, trong đó chính thức xác định khu vực Cái Mép – Thị Vải là cảng cửa ngõ quốc tế chủ lực cho toàn vùng Nam Bộ.

Điều chỉnh địa giới hành chính năm 2025

Một thay đổi mang tính lịch sử đối với cụm cảng là sự kiện sáp nhập tỉnh. Ngày 12 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh. Theo đó, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) chính thức hợp nhất với tỉnh Bình Dương (cũ) và Thành phố Hồ Chí Minh để thành lập đơn vị hành chính Thành phố Hồ Chí Minh mới vào ngày 1 tháng 7 năm 2025. Nghị quyết cũng quy định việc bỏ cấp huyện và sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã. Do đó, khu vực cụm cảng hiện nay trực thuộc các phường Tân Phước và Phú Mỹ của Thành phố Hồ Chí Minh, tạo ra một thể chế hành chính thống nhất cho sự phát triển của toàn bộ vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Hạ tầng và năng lực khai thác

Tổng quan cơ sở vật chất

Cụm cảng Cái Mép – Thị Vải được đầu tư đồng bộ và hiện đại với hệ thống cầu bến chuyên dụng, trang thiết bị xếp dỡ tiên tiến và bãi container có sức chứa lớn. Đến năm 2026, cụm cảng có khoảng 35 bến cảng đang hoạt động, với sự tham gia khai thác của khoảng 20 đơn vị và liên doanh. Các cảng thành viên chủ lực bao gồm: Cảng Quốc tế Cái Mép (CMIT), Cảng Tân Cảng – Cái Mép (TCIT), Cảng Quốc tế SP-PSA, Cảng SSIT, và Cảng Quốc tế Gemalink.

Các cảng được trang bị các cẩu bờ STS (Ship-to-Shore) hiện đại, có khả năng vươn xa tới 22-24 hàng container, cùng với hệ thống cẩu bãi RTG (Rubber Tyred Gantry) chạy điện (E-RTG) nhằm tối ưu hóa năng suất và giảm phát thải. Tiêu biểu, Cảng Quốc tế Cái Mép (CMIT) với bãi container rộng 55 ha, sức chứa lên đến 51.500 TEU, được trang bị 10 cẩu bờ STS và 22 cẩu bãi.

Năng lực tiếp nhận tàu và sản lượng

Năng lực cốt lõi của cụm cảng là khả năng tiếp nhận các siêu tàu container. Ngay từ tháng 10 năm 2020, CMIT đã đón tàu Margrethe Maersk có trọng tải 214.121 DWT, sức chở 20.000 TEU. Đến năm 2026, năng lực này tiếp tục được nâng lên. Các bến cảng như Gemalink đã sẵn sàng đón tàu 250.000 DWT (tương đương 24.000 TEU) – những tàu container lớn nhất thế giới hiện nay.

Về sản lượng, cụm cảng liên tục ghi nhận mức tăng trưởng hai con số. Năm 2024, tổng sản lượng hàng hóa thông qua đạt 152 triệu tấn, chiếm 34% tổng lượng container của cả nước. Trong 9 tháng đầu năm 2025, sản lượng tàu mẹ thông qua đạt 5,6 triệu TEU, tăng 18% so với cùng kỳ. Riêng Cảng Quốc tế Cái Mép (CMIT) đã vượt mốc 2 triệu TEU trong 11 tháng đầu năm 2025, trong đó sản lượng tàu mẹ đạt trên 1,1 triệu TEU, tăng 28%. Đầu năm 2026, chỉ trong tháng 1, sản lượng container tuyến chính (mainline) qua cảng đã đạt 711.429 TEU, tăng 9% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy đà tăng trưởng vững chắc.

Hiệu suất và thứ hạng quốc tế

Hiệu quả khai thác của Cái Mép – Thị Vải được quốc tế công nhận. Trong báo cáo Chỉ số Hiệu suất Cảng Container (CPPI) giai đoạn 2020-2024 do Ngân hàng Thế giới và S&P Global Market Intelligence công bố, cụm cảng này tiếp tục giữ vững vị trí thứ 7 toàn cầu, vượt qua nhiều cảng lớn tại châu Á và châu Âu.

Kết nối giao thông và dịch vụ hậu cần

Hệ thống đường bộ và đường thủy

Hạ tầng kết nối đóng vai trò then chốt trong việc khai thác hiệu quả năng lực của cảng. Cụm cảng Cái Mép – Thị Vải được kết nối với mạng lưới giao thông vùng thông qua các tuyến huyết mạch như Quốc lộ 51, tỉnh lộ 965 và các tuyến đường chuyên dụng ven cảng. Chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang triển khai các dự án cải tạo, nâng cấp và mở rộng các tuyến đường này để đảm bảo giao thông thông suốt cho lượng lớn xe container ra vào cảng mỗi ngày.

Bên cạnh đường bộ, vận tải thủy nội địa bằng sà lan đang phát triển mạnh mẽ, kết nối cảng với các khu công nghiệp ở Đồng Nai, Bình Dương và Thành phố Hồ Chí Minh. Đây được xem là giải pháp giảm tải cho đường bộ và tối ưu chi phí logistics. Đặc biệt, từ giữa năm 2025, tuyến vận tải thủy dài gần 180 km từ Bình Dương (cũ) về cụm cảng đã đưa vào vận hành thử nghiệm đội sà lan chạy hoàn toàn bằng điện, một sáng kiến hợp tác giữa Tập đoàn Gemadept và hãng tàu CMA CGM, mở ra hướng đi mới cho logistics xanh tại Việt Nam.

Tuyến đường sắt chiến lược

Nhằm tạo ra một bước đột phá về năng lực vận chuyển và giảm chi phí logistics, một dự án đường sắt chiến lược đang được nghiên cứu và đề xuất. Tuyến đường sắt Bàu Bàng – An Bình – Cái Mép do Tổng công ty Đầu tư và Phát triển công nghiệp (Becamex) đề xuất có tổng chiều dài hơn 136 km, kết nối trực tiếp các khu công nghiệp lớn với cụm cảng. Dự án được thiết kế là tuyến đường sắt khổ đôi, có khả năng vận chuyển cả hành khách và hàng hóa. Khi hoàn thành, tuyến đường sắt này được kỳ vọng sẽ giúp tiết kiệm hơn 2 tỷ USD chi phí logistics mỗi năm và tạo ra một trục vận tải xanh, hiện đại cho khu vực Nam Bộ.

Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ

Tầm nhìn phát triển cụm cảng không chỉ dừng lại ở hoạt động bốc dỡ hàng hóa. Thành phố Hồ Chí Minh đang xúc tiến thành lập Khu thương mại tự do (FTZ) Cái Mép Hạ với quy mô khoảng 3.800 ha. FTZ này sẽ là một khu kinh tế đặc biệt, nơi hội tụ các hoạt động sản xuất, chế biến, lắp ráp và dịch vụ logistics giá trị gia tăng cao, hưởng các ưu đãi về thuế quan và thủ tục hải quan. Đây là một mảnh ghép quan trọng trong chiến lược đưa Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm tài chính và hàng hải quốc tế.

Các dự án mở rộng và hiện đại hóa

Dự án cảng Gemalink giai đoạn 2

Ngày 17 tháng 4 năm 2026, Tập đoàn Gemadept và đối tác chiến lược CMA CGM đã chính thức động thổ dự án mở rộng Cảng Quốc tế Gemalink giai đoạn 2. Đây là dự án hạ tầng hàng hải trọng điểm, có tổng mức đầu tư gần 8.400 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành và đi vào vận hành vào quý 4 năm 2027. Dự án sẽ xây dựng bổ sung cầu cảng chính dài 285 m để tiếp nhận cỡ tàu 250.000 DWT, cùng nhiều hạng mục khác. Khi hoàn tất, tổng công suất của cảng Gemalink sẽ nâng lên hơn 3 triệu TEU/năm, qua đó giúp cụm cảng Cái Mép – Thị Vải củng cố vị thế là một trong những trung tâm trung chuyển hàng đầu châu Á.

Các dự án cảng khác

Bên cạnh Gemalink, nhiều dự án mở rộng và nâng cấp khác cũng đang được triển khai. Cảng SSIT đã ghi dấu ấn mới khi lần đầu tiên đón tàu Zim Wilmington vào đầu năm 2025. Các cảng như CMIT và TCIT cũng liên tục đầu tư nâng cấp thiết bị, mở rộng bãi và ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất khai thác.

Xu hướng phát triển bền vững

Song song với việc mở rộng quy mô, cụm cảng Cái Mép – Thị Vải đang tiên phong trong việc chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Mô hình "Cảng Xanh và Thông minh" (Smart & Green Port) được áp dụng rộng rãi tại các bến cảng chủ lực. Các cảng như Gemalink và CMIT đã và đang ứng dụng 100% thiết bị cẩu điện (E-STS, E-RTG), các phương tiện vận tải nội bộ chạy điện, cùng hệ thống quản lý thông minh (SmartPort, SmartGate) để tối ưu hóa vận hành, giảm phát thải khí nhà kính và tiêu thụ năng lượng. Những nỗ lực này không chỉ giúp các hãng tàu đáp ứng các tiêu chuẩn ESG toàn cầu mà còn đưa Cái Mép – Thị Vải trở thành hình mẫu cho các cảng biển trong khu vực.