Bước tới nội dung

Cầu thủ dự bị (bóng đá)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Băng ghế dự bị của đội tuyển quốc gia Argentina.

Trong bóng đá, cầu thủ dự bị là một cầu thủ được tung vào sân trong trận đấu để thay thế cho một cầu thủ khác đang thi đấu ở trên sân. Việc thay người thường được thực hiện khi cầu thủ ở trên sân đã mệt mỏi, bị chấn thương, thi đấu kém hiệu quả, hoặc phục vụ mục đích chiến thuật (chẳng hạn như đưa tiền đạo vào thay cho hậu vệ). Không giống như một số môn thể thao khác (chẳng hạn như bóng bầu dục Mỹ, khúc côn cầu trên băng hoặc kabaddi) nhưng giống như trong bóng chày, một cầu thủ đã bị thay ra trong một trận đấu sẽ không được phép tiếp tục thi đấu.

Quy định về thay người chính thức được bổ sung vào Luật bóng đá từ năm 1958. Trước đó, hầu hết các trận đấu đều không cho phép thay người, trừ những trường hợp ngoại lệ như chấn thương nghiêm trọng hoặc cầu thủ không đến sân đúng giờ.

Theo thời gian, số lượng cầu thủ được thay thế tăng lên cùng với số lượng cầu thủ dự bị được phép đăng ký. Hiện nay, các trận đấu thường cho phép tối đa năm sự thay đổi người; một số giải đấu cho phép có thêm một cầu thủ được thay thế khi thi đấu hiệp phụ.[1] Mỗi đội có tối đa ba lần thay đổi cầu thủ trong thời gian thi đấu chính thức và thêm một lần thay trong hiệp phụ. Việc thay người có thể được thực hiện trong giờ nghỉ giữa hai hiệp chính thức cũng như giữa hai hiệp phụ, và trong giờ nghỉ sau khi hết hai hiệp chính (trước khi bắt đầu hiệp phụ); những sự thay đổi cầu thủ diễn ra trong thời gian này sẽ không được tính là một lần thay người.[2] Ngoài ra còn có quy định cho phép thay người thêm một lần, vượt quá giới hạn quy định của trận đấu, dành riêng cho cầu thủ bị chấn động não.[3]

Trước khi trận đấu bắt đầu, mỗi đội phải đăng ký một đội hình xuất phát gồm 11 cầu thủ, các cầu thủ còn lại không có trong đội hình chính thức được coi là các cầu thủ dự bị. Những cầu thủ này thường ngồi trong khu vực kỹ thuật cùng các huấn luyện viên, và được gọi là "trên băng ghế dự bị". Khi một cầu thủ dự bị vào sân, người này được gọi là đã vào sân hoặc đã được tung vào sân, trong khi cầu thủ mà người đó thay thế sẽ ra sân hoặc được đưa ra khỏi sân, được thay thế hay được cho ra nghỉ. Số lượng cầu thủ trong danh sách dự bị cũng tăng lên đều đặn ở hầu hết các giải đấu, hiện nay cho phép từ 5, 7 đến 9 cầu thủ dự bị; trong khi ở các giải đấu cấp quốc tế, thông thường mọi cầu thủ được chọn vào đội hình tham dự giải (thường là tổng cộng 23 cầu thủ) đều đủ điều kiện thay người nếu không bị treo giò.

Một cầu thủ được chú ý vì thường xuyên ra sân hoặc ghi những bàn thắng quan trọng mỗi khi vào sân thay người thường được biết đến với cái tên "siêu dự bị".

Lịch sử

[sửa | sửa mã nguồn]

Sự xuất hiện của các cầu thủ dự bị trong bóng đá có thể bắt nguồn sớm nhất vào đầu những năm 1860, trong khuôn khổ bóng đá tại các trường công lập ở Anh. Ban đầu, thuật ngữ "cầu thủ dự bị" (substitute) được sử dụng để chỉ việc thay thế những cầu thủ không có mặt khi trận đấu diễn ra. Chẳng hạn, một bản tường thuật trận đấu vào năm 1863 ghi nhận: "Đội mười một người của Charterhouse đã chơi một trận đấu tại khuôn viên hành lang với một số cựu học sinh của trường, nhưng vì một vài người được dự kiến tham gia không xuất hiện nên đã phải bố trí ba cầu thủ thay thế.[4]" Việc thay thế những cầu thủ vắng mặt cũng đã xuất hiện ngay từ những năm 1850, như ở Eton College nơi thuật ngữ emergencies (khẩn cấp) được sử dụng.[5] Nhiều tài liệu đề cập đến những cầu thủ đóng vai trò "cầu thủ dự bị" xuất hiện trong các trận đấu vào giữa thập niên 1860,[6] nhưng không nêu rõ họ được đưa vào để thay những cầu thủ vắng mặt hay những người bị chấn thương trong trận đấu.

Năm 1958, Ủy ban Bóng đá Quốc tế (IFAB) lần đầu tiên bổ sung quy định về việc thay người vào Luật thi đấu,[7] mặc dù trước đó đã có những trường hợp cho phép thay người được ghi nhận. Trong một trận giao hữu diễn ra tại Glasgow vào tháng 11 năm 1875 giữa Lancelot và Crosshill, một cầu thủ của đội Lancelot bị chấn thương và đội Crosshill đã "cho phép họ đưa một cầu thủ mới vào thế chỗ".[8] Trường hợp thay người sớm nhất được biết đến trong một trận đấu cạnh tranh chính thức diễn ra vào ngày 7 tháng 11 năm 1885, khi câu lạc bộ Lockwood Brothers sử dụng một cầu thủ dự bị trong trận đá lại vòng một Cúp FA gặp Notts Rangers, sau khi tiền vệ F. Brears bị gãy chân.[9]

Lần đầu tiên cầu thủ dự bị được sử dụng trong một trận bóng đá quốc tế là vào ngày 15 tháng 4 năm 1889, trong trận đấu giữa Wales và Scotland tại Wrexham. Thủ môn ban đầu của Xứ Wales là Jim Trainer đã không thể đến sân, vì vậy cầu thủ nghiệp dư bản địa Alf Pugh đã ra sân và chơi khoảng 20 phút đầu trận cho đến khi Sam Gillam đến và tiếp quản vị trí của anh.[10] Năm 1940, trong trận đấu giữa Lãnh thổ Ủy trị Palestine và Liban, trung vệ Zvi Fuchs của đội Lãnh thổ Ủy trị Palestine đã được thay thế bằng Lonia Dvorin vào giờ nghỉ giữa hiệp do chấn thương.[11][12] Tương tự, tại vòng loại World Cup 1954, các tài liệu ghi nhận rằng Horst Eckel của đội tuyển Đức đã được thay bằng Richard Gottinger trong trận gặp Saarland vào ngày 11 tháng 10 năm 1953.[13] Việc sử dụng cầu thủ dự bị trong các trận đấu của Giải vô địch bóng đá thế giới không được cho phép cho đến giải đấu năm 1970.[14]

Số lượng cầu thủ dự bị được phép sử dụng trong một trận đấu chính thức tăng dần từ 0, nghĩa là các đội không được thay người và buộc phải chơi thiếu người nếu cầu thủ bị chấn thương không thể tiếp tục thi đấu, lên 1 vào năm 1958; năm 1988, quy định được nâng lên thành hai cầu thủ thay thế trong số tối đa năm cầu thủ dự bị được đăng ký. Cùng với những lần nới rộng quy định sau đó, số lượng cầu thủ dự bị có thể sử dụng được tăng lên bảy người.[15] Năm 1994, mỗi đội được phép thay hai cầu thủ cộng thêm một trường hợp thay thế thủ môn bị chấn thương;[16] năm 1995 tăng lên ba cầu thủ[17][18] và kể từ UEFA Euro 2016, các đội còn được phép sử dụng cầu thủ thay thế thứ tư trong hiệp phụ ở một số giải đấu nhất định.[19]

Năm 2020, theo đề xuất của FIFA, IFAB cho phép các nhà tổ chức giải đấu tạm thời áp dụng quy định thực hiện tối đa năm sự thay đổi cầu thủ (cộng thêm một lượt thay người trong hiệp phụ nếu có) trong các trận đấu chính thức cho đến hết năm, nhằm giảm thiểu tác động của tình trạng lịch thi đấu dày đặc do đại dịch COVID-19 gây ra. Tuy nhiên, các đội chỉ được thực hiện thay đổi trong tối đa ba lượt thay.[20] Quy định này được chính thức áp dụng lâu dài vào năm 2022.[21]

Thủ tục

[sửa | sửa mã nguồn]
Trợ lý trọng tài chỉ định việc thay người
Trọng tài thứ tư thông báo cho trọng tài chính về việc thay người

Việc thay người được điều chỉnh theo Luật 3 của Luật bóng đá trong phần (3) Thủ tục thay người.[22]

Một cầu thủ chỉ có thể được thay thế trong thời gian tạm dừng trận đấu và phải được sự cho phép của trọng tài. Cầu thủ bị thay ra (cầu thủ rời sân) phải ra khỏi sân trước khi cầu thủ thay thế (cầu thủ vào sân) được phép vào sân; tại thời điểm đó, cầu thủ thay thế trở thành cầu thủ đang thi đấu và cầu thủ bị thay ra không còn là cầu thủ đang thi đấu nữa. Cầu thủ vào sân chỉ được phép đi vào từ vạch kẻ giữa sân. Việc không tuân thủ các quy định này có thể dẫn đến cầu thủ bị phạt cảnh cáo (thẻ vàng).

Cầu thủ bị thay thế trong trận đấu sẽ không được tiếp tục thi đấu trong trận đấu đó.

Từ Giải vô địch bóng đá thế giới 2026, quy trình thay người được siết chặt lại với việc giới hạn thời gian cho mỗi lần thay người. Cầu thủ bị thay ra phải rời khỏi sân bằng đường ngắn nhất trong vòng 10 giây kể từ khi trọng tài ra tín hiệu thay người. Nếu sau thời gian này mà sự thay đổi cầu thủ vẫn chưa được thực hiện, cầu thủ rời sân vẫn được yêu cầu ra khỏi sân một cách nhanh chóng và trận đấu sẽ tiếp tục, nhưng cầu thủ dự bị chỉ có thể vào sân ở lần tạm dừng trận đấu tiếp theo cách tối thiểu một phút. Tuy nhiên, quy định này cũng có thể không được áp dụng trong trường hợp cầu thủ bị chấn thương dẫn đến không thể lập tức ra khỏi sân hoặc vì lý do an toàn.[23][24]

Những cầu thủ dự bị chưa sử dụng còn ngồi trên băng ghế dự bị, cũng như những cầu thủ đã được thay ra trước đó, vẫn phải chịu sự phán quyết của trọng tài. Những người này phải chịu trách nhiệm về các hành vi sai trái, mặc dù không thể khẳng định là đã phạm lỗi. Ví dụ, tại FIFA World Cup 2002, Claudio Caniggia đã phải nhận thẻ đỏ vì chửi bới trọng tài từ băng ghế dự bị.

Theo Luật thi đấu, trọng tài không có quyền hạn cụ thể nào để buộc một cầu thủ phải thay ra, ngay cả khi huấn luyện viên trưởng hoặc đội trưởng đã ra lệnh thay người. Luật 3 (3) Thủ tục thay người chỉ nêu đơn giản rằng: "nếu một cầu thủ cần được thay thế từ chối rời sân, trận đấu sẽ tiếp tục."

Cầu thủ bị đuổi khỏi sân (thẻ đỏ) không thể được thay thế, và đội sẽ phải tiếp tục thi đấu với một người ít hơn. Trong trường hợp thủ môn bị đuổi khỏi sân, huấn luyện viên thường (nhưng không bắt buộc) thay một cầu thủ trên sân để thủ môn dự bị vào trận. Chẳng hạn, ở trận chung kết UEFA Champions League 2006, tiền vệ Robert Pires của Arsenal đã được thay bằng thủ môn số hai Manuel Almunia để khỏa lấp vị trí của Jens Lehmann, người bị đuổi khỏi sân sau chưa đầy 20 phút của trận đấu. Nếu tất cả các quyền thay người đã được sử dụng hoặc nếu không có thủ môn sẵn sàng, một cầu thủ trên sân phải đảm nhận vai trò của thủ môn. Một ví dụ nổi tiếng về điều này là khi thủ môn Petr Čech và Carlo Cudicini của Chelsea đều bị chấn thương trong một trận đấu gặp Reading năm 2006, dẫn tới việc hậu vệ John Terry phải dành phần còn lại của trận đấu trong khung gỗ để khoác áo thủ môn số ba của Hilário.[25]

Theo Luật bóng đá, "số lượng cầu thủ dự bị có thể được sử dụng trong bất kỳ trận đấu nào diễn ra tại một giải đấu chính thức, với tối đa là năm người, sẽ do FIFA, liên đoàn hoặc hiệp hội bóng đá quốc gia quyết định." Ngoài ra:

  • Trong các trận đấu của đội tuyển quốc gia hạng A, có thể sử dụng tối đa sáu cầu thủ dự bị.
  • Trong tất cả các trận đấu khác, có thể sử dụng số lượng cầu thủ thay thế nhiều hơn với điều kiện:
    • Các đội liên quan đạt được thỏa thuận về số lượng tối đa;
    • Trọng tài được thông báo trước trận đấu.
  • Nếu trọng tài không được thông báo hoặc không đạt được thỏa thuận trước trận đấu, thì chỉ được thay thế không quá sáu người.

Cơ hội thay người

[sửa | sửa mã nguồn]

Cùng với việc áp dụng năm sự thay đổi người trong các trận đấu, khái niệm "cơ hội thay người" được đưa ra nhằm hạn chế tình trạng câu giờ và làm gián đoạn trận đấu. Mỗi đội chỉ được cung cấp ba lần (cơ hội) thay người trong một trận đấu để thay thế năm cầu thủ của đội mình. Với các giải đấu cho phép thay thêm một người trong hiệp phụ, mỗi đội sẽ có thêm một cơ hội thay người (bất kỳ cơ hội thay người nào chưa sử dụng trong thời gian thi đấu chính thức sẽ được chuyển sang hiệp phụ). Sự thay đổi người diễn ra trong giờ nghỉ giữa hai hiệp, trước khi bắt đầu hiệp phụ và trong giờ nghỉ giữa hai hiệp phụ không được tính vào số cơ hội thay người của đội. Khi cả hai đội cùng lúc thực hiện thay người, mỗi đội đều sẽ được tính là đã sử dụng một cơ hội thay người. Nếu một đội thực hiện nhiều sự thay đổi người (và yêu cầu thay người) trong cùng một lần tạm dừng trận đấu thì được tính là một cơ hội thay người đã sử dụng.[20]

Thay thế do chấn động não

[sửa | sửa mã nguồn]

Vào tháng 10 năm 2019, Ủy ban Bóng đá Quốc tế (IFAB) đã bắt đầu thảo luận về việc sử dụng thêm quyền thay người đối với những cầu thủ nghi ngờ bị chấn động não trong trận đấu.[26] Trước đó trong cùng năm, chủ tịch Ủy ban Y tế FIFA Michel D'Hooghe cho biết cơ quan này sẵn sàng thảo luận về việc thay người do chấn động não.[27] UEFA cũng đã kêu gọi FIFA và IFAB cho phép thực hiện thay người tạm thời đối với các trường hợp nghi chấn thương vùng đầu.[28][29] Ý tưởng này cũng đã được Ủy ban Điều hành FIFA thảo luận trước đó 5 năm. Tuy nhiên, quan điểm phổ biến cho rằng quy tắc này sẽ làm tổn hại đến "tính phổ quát" của bóng đá, vì quy định sẽ khó có thể áp dụng ở cấp cơ sở cũng như có thể bị lợi dụng để câu giờ và/hoặc giành thêm một lượt thay người.[30]

Năm 2014, UEFA đã đưa ra quy định cho phép các trọng tài tạm dừng trận đấu trong tối đa ba phút để đánh giá các chấn thương ở vùng đầu, cầu thủ chỉ được phép trở lại sân sau khi bác sĩ của đội xác nhận thể trạng của cầu thủ đó có thể cho phép họ tiếp tục thi đấu.[31] Quy tắc ba phút cũng được áp dụng tương tự tại Giải vô địch bóng đá thế giới 2018.[32] Sự thay đổi này diễn ra sau một ca chấn thương đầu nghiêm trọng tại Giải vô địch bóng đá thế giới 2014, cũng như lời kêu gọi của FIFPro yêu cầu FIFA xem xét lại giao thức chấn động của mình.[33][34]

Tháng 1 năm 2021, FIFA thông báo sẽ thử nghiệm việc thay thế cầu thủ bị chấn động não tại Giải vô địch bóng đá thế giới các câu lạc bộ 2020 vào tháng sau.[35] Đến cuối tháng, một loạt giải đấu khác gồm Premier League, FA Women's Super League, FA Women's Championship và FA Cup cũng thông báo sẽ bắt đầu thực hiện thử nghiệm tương tự vào tháng 2 năm 2021.[36][37] Ngày 9 tháng 2 năm 2021, West Ham United đã thực hiện sự thay đổi người do chấn động não đầu tiên của bóng đá Anh trong trận đấu gặp Manchester United tại Cúp FA, khi Issa Diop được thay bởi Ryan Fredericks ngay sau hiệp một do một chấn thương ở đầu.[38]

Giao thức

[sửa | sửa mã nguồn]

IFAB đã thông qua giao thức chính thức cho việc thay người do chấn động não vào ngày 2 tháng 3 năm 2024, sau quá trình thử nghiệm với hai giao thức khác nhau từ năm 2021:[39][40]

  • Mỗi đội được phép thay tối đa một cầu thủ bị chấn động não trong suốt trận đấu, và sự thay đổi này không được tính vào số lần thay người của đội trong trận đấu.
  • Khi có cầu thủ được thay ra do chấn động não, đội đối phương có quyền sử dụng một quyền thay thế bổ sung vì bất kỳ lý do nào.
    • Đội đối phương được trọng tài thông báo về cơ hội thay người bổ sung của đội mình.
    • Quyền thay người bổ sung có thể được thực hiện đồng thời với quyền thay người do chấn động não hoặc bất cứ thời điểm nào sau đó.
  • Nếu một đội đồng thời thực hiện quyền thay thế cầu thủ bình thường và cầu thủ bị chấn động não thì vẫn tính là một lần thay đổi người.
  • Tại các giải đấu mà số lượng cầu thủ dự bị được chỉ định bằng với số lượng cầu thủ dự bị tối đa được phép, cầu thủ thay thế do chấn động não có thể là một trong những cầu thủ đã từng bị thay ra khỏi trận đấu trước đó.
  • Sự thay đổi người do chấn động não có thể được thực hiện:
    • Ngay sau khi xảy ra hoặc nghi ngờ xảy ra chấn động não;
    • Sau khi đánh giá ban đầu trên sân trong ba phút, và/hoặc sau khi đánh giá ngoài sân;
    • Vào bất kỳ thời điểm nào khác khi xảy ra hoặc nghi ngờ xảy ra chấn động não (kể cả khi cầu thủ đã được kiểm tra trước đó và đã trở lại sân thi đấu).
  • Nếu muốn sử dụng quyền thay người do chấn động não, đội phải thông báo với trọng tài (tốt nhất bằng cách sử dụng thẻ/phiếu thay người có màu khác).

Siêu dự bị

[sửa | sửa mã nguồn]

Thuật ngữ "siêu dự bị" dùng để chỉ một cầu thủ không thường xuyên có mặt trong đội hình xuất phát nhưng được chú ý vì thường xuyên vào sân thay người và tạo ra ảnh hưởng đáng kể đến trận đấu. Những cầu thủ được coi là "siêu dự bị" bao gồm David Fairclough và Divock Origi của Liverpool,[41][42] John Hewitt của Aberdeen,[42][43][44] Tosaint Ricketts của Vancouver Whitecaps FC, Adam Le Fondre của Reading,[45] Ole Gunnar Solskjær và Javier Hernández của Manchester United,[42][46][47] Mikael Forssell của Chelsea,[48] Edin Džeko của Manchester City,[49] Brendon Santalab của Western Sydney Wanderers,[50] Henrique của Brisbane Roar,[51] Stevie Kirk của Motherwell,[52] Archie Thompson, Joshua Kennedy và Tim Cahill của đội tuyển Úc,[53][54][55][56][57][58] Fernando Llorente của Tottenham Hotspur,[59][60] Roger Milla của Cameroon,[42] Oliver Bierhoff của đội tuyển Đức,[42] Ilsinho của Philadelphia Union,[61] Abby Wambach và Carli Lloyd của đội tuyển nữ Hoa Kỳ.[62][63]

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ↑ Fisher, Ben (ngày 27 tháng 7 năm 2016). "FA announces plans to introduce fourth substitute during extra time of FA Cup". The Guardian.
  2. ↑ "LAW 3 – The Players". IFAB. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2022.
  3. ↑ Thompson, Jaylon. "What is FIFA concussion protocol for World Cup 2022?". USA Today. Truy cập ngày 9 tháng 12 năm 2022.
  4. ↑ Bell's Life in London and Sporting Chronicle (London, England), Sunday, February 22, 1863; pg. 7.New Readerships
  5. ↑ Bell's Life in London and Sporting Chronicle (London, England), Sunday, November 11, 1855; p. 7.
  6. ↑ Bell's Life in London and Sporting Chronicle (London, England), Saturday, December 17, 1864; Issue 2,226.
  7. ↑ "History of the Laws of the Game". FIFA. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 6 năm 2007. Truy cập ngày 5 tháng 9 năm 2017.
  8. ↑ "Crosshill v Lancelot". North British Daily Mail: 6. ngày 8 tháng 11 năm 1875.
  9. ↑ "English Challenge Cup", Athletic News, 10 November 1885, p. 3
  10. ↑ "Wales 0 Scotland 0". www.londonhearts.com. ngày 15 tháng 4 năm 1889. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2011.
  11. ↑ Shohat, Elisha (2006). 100 שנות כדורגל: 1906–2006 [100 Years of Football: 1906–2006] (bằng tiếng Do Thái). Hod Hasharon. tr. 109–110.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: địa điểm thiếu nhà xuất bản (liên kết)
  12. ↑ "Lebanon outclassed by Palestine selected". The Palestine Post. ngày 30 tháng 4 năm 1940. Truy cập ngày 25 tháng 3 năm 2020.
  13. ↑ "Switzerland 1954 : World Cup Football Host". Topendsports.com. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2009.
  14. ↑ "FIFA World Cup: Milestones, facts & figures. Statistical Kit 7" (PDF). FIFA. ngày 26 tháng 3 năm 2013. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 21 tháng 5 năm 2013.
  15. ↑ Taylor Rash (ngày 3 tháng 7 năm 2014). "FIFA World Cup: FIFA Considering Fourth Substitution in Extra Time". Guardian Liberty Voice. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2015.
  16. ↑ Mark Mitchener (ngày 17 tháng 6 năm 2014). "World Cup 2014: Golden goals, golf carts and other innovations". BBC Sport. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2015.
  17. ↑ Mitch Phillips (ngày 5 tháng 11 năm 2007). "Substitute the subs rule?". Reuters Soccer Blog. Reuters. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 11 năm 2007. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2015.
  18. ↑ History of the Laws of the Game – 1990–2000, FIFA.com.
  19. ↑ "Regulations in English 2017 Version" (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 5 tháng 9 năm 2017. Truy cập ngày 13 tháng 7 năm 2017.
  20. 1 2 "Five substitutes option temporarily allowed for competition organisers". International Football Association Board. ngày 8 tháng 5 năm 2020. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2020.
  21. ↑ Gleeson, Mark (ngày 12 tháng 6 năm 2022). "Soccer: Use of five substitutes to be written into Laws of the Game". Reuters.
  22. ↑ "The Laws of the Game. Law 3 – The Players. 3.3 Substitution Procedure". The IFAB. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2022.
  23. ↑ "Time-limited substitution protocol". IFAB. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2026.
  24. ↑ Hoàng An (ngày 1 tháng 6 năm 2026). "10 luật mới ở World Cup 2026". VnExpress. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2026.
  25. ↑ "Chelsea substitute keeper Carlo Cudicini was stretchered off in a neck brace as the champions beat Reading". BBC. ngày 14 tháng 10 năm 2006.
  26. ↑ "IFAB Advisory Panels continue to discuss on key topics". International Football Association Board. ngày 23 tháng 10 năm 2019. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  27. ↑ "FIFA ready to discuss concussion substitutions – Times". Reuters. ngày 2 tháng 5 năm 2019. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  28. ↑ Ziegler, Martyn (ngày 30 tháng 5 năm 2019). "Uefa calls for temporary subs in concussion cases". The Times. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  29. ↑ "UEFA to ask FIFA/IFAB for new concussion protocol". UEFA. ngày 29 tháng 5 năm 2019. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  30. ↑ Slater, Matt (ngày 18 tháng 9 năm 2019). "Exclusive: 10-minute 'concussion subs' set to be introduced as football finally catches up with elite sport". The Athletic. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  31. ↑ "New concussion procedure". UEFA. ngày 29 tháng 9 năm 2014. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  32. ↑ "World Cup doctors given access to replays to assess concussions". ESPN. Associated Press. ngày 27 tháng 2 năm 2018. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  33. ↑ Khetpal, Vishal (ngày 14 tháng 6 năm 2018). "FIFA's Rule Changes Won't Solve Soccer's Concussion Problem". Slate. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  34. ↑ "FIFPro calls for concussion investigation". FIFPro. ngày 20 tháng 6 năm 2014. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  35. ↑ "FIFA to trial concussion substitutes at FIFA Club World Cup". FIFA. ngày 8 tháng 1 năm 2021. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  36. ↑ "Joint statement on additional permanent concussion substitutions". The Football Association. ngày 29 tháng 1 năm 2021. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  37. ↑ Johnson, Dale (ngày 29 tháng 1 năm 2021). "Premier League to trial concussion subs from Feb. 6". ESPN. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2021.
  38. ↑ Stone, Simon (ngày 10 tháng 2 năm 2021). "Solskjaer praises Man Utd mentality". BBC Sport. Truy cập ngày 21 tháng 2 năm 2021.
  39. ↑ Sheldon, Dan (ngày 5 tháng 3 năm 2024). "Permanent concussion substitutions introduced into football's laws". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Truy cập ngày 14 tháng 10 năm 2026.
  40. ↑ "Additional permanent concussion substitutions protocol". IFAB. Truy cập ngày 14 tháng 10 năm 2026.
  41. ↑ "Liverpool FC super-sub David Fairclough suffers heart scare". Liverpool Echo. ngày 4 tháng 10 năm 2010. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2012.
  42. 1 2 3 4 5 5 of football's finest super-subs[liên kết hỏng], BT Sport, 23 September 2015
  43. ↑ Hewitt's glory in Gothenburg, UEFA, 19 May 2003
  44. ↑ Aberdeen's glory in Gothenburg: 30 years on, BBC Sport, 11 May 2013
  45. ↑ "Adam Le Fondre named Barclays player of the month without starting a game". ngày 6 tháng 2 năm 2013. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2012.
  46. ↑ "Sizzling super subs". BBC Sport. ngày 11 tháng 4 năm 2001. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2012.
  47. ↑ Tongue, Steve (ngày 12 tháng 11 năm 2012). "Javier Hernandez replaces Ole Gunnar Solskjaer as Manchester United's super-sub". The Independent. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 12 tháng 11 năm 2012.
  48. ↑ "Super sub Forssell just Champion for Chelsea". Irish Independent. ngày 7 tháng 3 năm 2002. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2015.
  49. ↑ James, Stuart (ngày 21 tháng 10 năm 2012). "Edin Dzeko rejects 'super sub' tag after rescuing Manchester City". The Guardian. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2012.
  50. ↑ Greco, John. "Santa's secret to his super-sub success". A-League. Football Federation Australia. Truy cập ngày 10 tháng 2 năm 2016.
  51. ↑ Bennett, Josh (ngày 14 tháng 11 năm 2014). "Mulvey lauds super-sub Henrique". A-League.
  52. ↑ "Stevie Kirk recalls his finest hour". Daily Record. ngày 19 tháng 5 năm 2011.
  53. ↑ "Thompson relishes super-sub role : The World Game on SBS". Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2018.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  54. ↑ "Super-sub Josh Kennedy has Socceroos headed for World Cup". The Border Mail. ngày 1 tháng 4 năm 2009.
  55. ↑ "Super-sub Kennedy sends Australia to Brazil". The World Game. ngày 19 tháng 6 năm 2013.
  56. ↑ Lucius, Adam. "Tim Cahill happy to be Ange's 'super sub'". Goal.
  57. ↑ "Socceroos News | Tim Cahill happy to be Socceroos super sub". Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 6 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 6 năm 2014.
  58. ↑ Davutovic, David (ngày 20 tháng 11 năm 2013). "Tim Cahill happy to play role of impact sub after coming on to score against Costa Rica". Herald Sun.
  59. ↑ Napoli leading Llorente race, Football Italia, 13 August 2019
  60. ↑ Jose Mourinho and Rio Ferdinand praise super-sub Fernando Llorente, The Boot Room, 9 May 2019
  61. ↑ "Season review: Ilsinho redefines what it means to be a "super sub"". The Philly Soccer Page (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2020.
  62. ↑ Litman, Laken (ngày 20 tháng 6 năm 2015). "USWNT legend Abby Wambach reflects on her new role as an occasional super sub". For The Win (bằng tiếng Anh). USA Today. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2019.
  63. ↑ Peterson, Anne M. (ngày 24 tháng 5 năm 2019). "USWNT face greater challenges in their quest for 2nd straight World Cup". Chicago Tribune (bằng tiếng Anh). Associated Press. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2019.