Chiếu thư đánh Chiêm

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Jump to navigation Jump to search

Chiếu thư đánh Chiêm[1] là một văn bản chữ Hán trong lịch sử Việt Nam, do Hoàng đế Lê Thánh Tông soạn thảo và thông báo cho nhân dân Đại Việt, để chuẩn bị lực lượng tấn công vương quốc Chiêm Thành vào năm 1471.

Bối cảnh lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Vào cuối thế kỷ 15, thời kỳ đầu Lê Thánh Tông trị vì Đại Việt, quốc gia này có lãnh thổ cực nam là châu Hóa, tiếp giáp với vương quốc Chiêm Thành. Đây là vùng lãnh thổ bất ổn, thỉnh thoảng bị quân Chiêm Thành tấn công để đòi lại các châu mà quân Việt cướp của dân Chăm thời nhà Trần. Vua Chiêm Thành lúc đó là Trà Toàn có những biểu hiện cấu kết với nhà Minh định trong đánh ra, ngoài đánh vào Đại Việt. Trà Toàn vốn cướp ngôi không danh chính và có những thái độ khinh thường và nhục mạ triều đình Đại Việt, nhục mạ sứ thần Đại Việt và cười cợt "Mặt Trời" Đại Việt có ý định làm lu mờ "Mặt Trời" Trung Hoa (xem chú thích 7 và 8).

Năm 1470, Lê Thánh Tông đã quyết định chinh phạt, sáp nhập lãnh thổ Chiêm Thành vào Đại Việt. Ông bá cáo với dân chúng trong nước biết một cách công khai và rõ ràng về lý do xuất quân, bằng chiếu thư đánh Chiêm. Ông thân chinh cầm quân tiến vào đất Chiêm Thành.

Tháng 3 năm 1471, kinh đô Chà Bàn (Vijaya) của người Chăm thất thủ. Theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, hơn 30.000 người Chăm bị bắt làm nô lệ, trong đó có vua Trà Toàn. 40.000 lính Chăm Pa đã tử trận.

Sau chiến thắng, Lê Thánh Tông thực hiện chính sách mới, bình định và Việt hóa dân chúng người Chăm và sáp nhập lãnh thổ Chiêm Thành vào Đại Việt. Tháng 6 năm 1471, lãnh thổ Chăm Pa được lập thành thừa tuyên Quảng Nam và vệ Thăng Hoa.

Dưới đây là bản dịch của chiếu thư đánh Chiêm, đọc trước 26 vạn quân[2], vào ngày xuất quân mồng 6 tháng 11 âm lịch năm Canh Dần (tức ngày 28 tháng 11 năm 1470[3]).

Nội dung[sửa | sửa mã nguồn]

Bản dịch trích từ bản dịch Đại Việt Sử Ký Toàn Thư:

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Đại Việt Sử Ký Toàn Thư
  2. ^ Đại Việt sử ký toàn thư, tập 2, nxb Văn hoà thông tin, 2004, trang 314-321
  3. ^ đối chiếu âm lịch ngày 28 tháng 11 năm 1470.
  4. ^ Lê Thái Tổ
  5. ^ Ám chỉ những dân tộc chưa văn minh ở các nơi ngoài biên giới Đại Việt
  6. ^ Lê Nhân Tông
  7. ^ Bắc Kinh ngày nay
  8. ^ Cột đồng Mã Viện-ý nói là cướp đất Châu Hoá của Đại Việt
  9. ^ Trà Toàn viết thư cho nhà Minh tố cáo Lê Thánh Tông dám xưng là Hoàng Đế
  10. ^ Trà Toàn nhạo báng sắc thư do sứ thần Đại Việt trao cho Chăm Pa
  11. ^ Ám chỉ Chăm Pa và Yên Kinh (nhà Minh)
  12. ^ Chỉ những người theo đạo Ấn Độ
  13. ^ Trà Toàn ép dân Chiêm Thành phải theo đạo Hồi
  14. ^ Có lẽ là dân Việt kiều
  15. ^ Ý nói đường chinh phạt xa xôi
  16. ^ Ý nói: chưa văn minh, chưa được khai sáng
  17. ^ Ý: Sức mạnh của đế chế