Di tích thời Đinh

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Di tích quốc gia đặc biệt đền Hùng ở Phú Thọ được hình thành từ thời Vua Đinh Tiên Hoàng
Cửa Đông vào Đền Đinh Lêcố đô Hoa Lư

Di tích thời Đinh là hệ thống các di tích ở Việt Nam có lịch sử hình thành từ thời nhà Đinh hoặc có ở thời đại khác nhưng thờ các nhân vật lịch sử thuộc thời nhà Đinh.

Nhà Đinh là triều đại phong kiến trong lịch sử Việt Nam bắt đầu năm 968, sau khi Đinh Tiên Hoàng dẹp xong loạn 12 sứ quân, lập ra nhà nước Đại Cồ Việt với kinh đô ở Hoa Lư và kết thúc năm 980 khi con của Đinh Tiên HoàngĐinh Phế Đế nhường cho Lê Hoàn. Nhà Đinh là triều đại mở đầu chế độ phong kiến tập quyền và thời kỳ giành độc lập tự chủ lâu dài của đất nước Việt Nam. Hệ thống các di tích thời Đinh tập trung nhiều ở vùng lãnh thổ Đại Cồ Việt xưa, tức là các tỉnh khu vực châu thổ Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ ngày nay.

Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]

Các di tích thời Đinh có thể chia thành các nhóm Di tích hình thành từ thời Đinh và Di tích thờ nhân vật thời Đinh, phần lớn là các đền, đình, chùa, miếu thờ các nhân vật lịch sử.

  • Di tích hình thành từ thời Đinh: Di tích hình thành từ thời Đinh chỉ có ở nửa phía Bắc Việt Nam, các tỉnh từ Hà Tĩnh trở ra nằm trong ranh giới nước Đại Cồ Việt xưa.
  • Di tích thờ nhân vật thời Đinh: Di tích thờ nhân vật thời Đinh được xây dựng ở nhiều thời kỳ lịch sử khác nhau và có ở nhiều nơi nhưng tập trung nhiều hơn cả ở vùng ranh giới Đại Cồ Việt xưa.
  • Mặc dù Lê Hoàn cũng là vị tướng thời Đinh nhưng các di tích liên quan đến nhân vật lịch sử này lại ở giai đoạn Lê Hoàn đã thay ngôi nhà Đinh nên không xét vào di tích thời Đinh.

Danh sách di tích[sửa | sửa mã nguồn]

Dưới đây danh sách các di tích thời Đinh phân theo các nhóm được cập nhật:

Di tích thờ tướng nhà Đinh[sửa | sửa mã nguồn]

Di tích thờ tướng nhà Đinh được phân thành 2 nhóm: các vị tướng được chép trong chính sử như: Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Trịnh Tú, Lưu Cơ, Phạm Hạp, Trương Ma Ni (không tính các tướng trong danh sách 12 sứ quân) và nhóm các vị tướng chỉ được chép ở các tài liệu khác như thần phả, dã sử mà không được chép trong chính sử.

Tướng nhà Đinh trong chính sử[sửa | sửa mã nguồn]

Danh sách các di tích thờ Tướng nhà Đinh trong chính sử (không tính di tích thuộc cố đô Hoa Lư và di tích thờ chung các vị tướng với Vua Đinh Tiên Hoàng).

Tên di tích Xã, huyện Tỉnh Nội dung Niên đại
Khởi Nguyên Đường Gia Phương, Gia Viễn Ninh Bình Nơi thờ của dòng họ Nguyễn Bặc trên quê hương. Tiền Lê
Lăng mộ Nguyễn Bặc Gia Phương, Gia Viễn Ninh Bình Lăng mộ tưởng niệm tướng quân Nguyễn Bặc. Tiền Lê
Đình Áng Ngũ Ninh Hòa, Hoa Lư Ninh Bình Thờ Nguyễn Bặc tại nơi ông đóng quân, cai quản. Tiền Lê
Đình Ngô Khê Hạ Ninh Hòa, Hoa Lư Ninh Bình Thờ Nguyễn Bặc tại nơi ông đóng quân, cai quản. Tiền Lê
Đình Thanh Khê Hạ Ninh Hòa, Hoa Lư Ninh Bình Thờ Nguyễn Bặc tại nơi ông đóng quân, cai quản. Tiền Lê
Đình Ngô Khê Thượng Ninh Hòa, Hoa Lư Ninh Bình Thờ Nguyễn Bặc tại nơi ông đóng quân, cai quản. Tiền Lê
Đình Thanh Khê Thượng Ninh Hòa, Hoa Lư Ninh Bình Thờ Nguyễn Bặc tại nơi ông đóng quân, cai quản. Tiền Lê
Đền Con Cò Ninh Hòa, Hoa Lư Ninh Bình Đền Con Cò nằm ven sông Chanh, thờ Nguyễn Bặc tại nơi ông bị hành thích. Tiền Lê
Đền Nột Lấm Ninh Xuân, Hoa Lư Ninh Bình Thờ "Đinh triều tả giám sát hay "Hành Khiển Quang Lộc đại vương" là Nguyễn Bặc. Tiền Lê
Đình Mai Nội Mai Đình, Sóc Sơn Hà Nội Thờ Nguyễn Bặc với biệt danh Quang Minh. Tiền Lê
Chùa Đẩu Long Tân Thành, TPNB Ninh Bình Chùa Đẩu Long được xây dựng từ thời Tiền Lê, Thờ Nguyễn Bặc cùng 8 vị thần khác. Tiền Lê
Đền Kim Đằng Lam Sơn, Hưng Yên [1] Hưng Yên Thờ tướng Đinh Điền và phu nhân. Tiền Lê
Đền Đinh Điền Khánh Thịnh, Yên Mô Ninh Bình Thờ tướng Đinh Điền và phu nhân cùng Thiền sư Lương Tuấn. Tiền Lê
Đền Đinh Điền Lương Bằng, Kim Động Hưng Yên Thờ tướng Đinh Điền ở trại Đằng Man. Tiền Lê
Miếu Hạ Khánh An, Yên Mô Ninh Bình Thờ tướng Đinh Điền và phu nhân cùng Thiền sư Lương Tuấn. Tiền Lê
Đình Tình Quang Giang Biên, Gia Lâm Hà Nội Thờ tướng Đinh Điền và 2 vị thần khác Tiền Lê
Đình Động Xá Thanh Phong, Thanh Liêm Hà Nam Thờ tướng Đinh Điền và Đinh Bang Tiền Lê
Đình Nhân Kiệt Hùng Thắng, Bình Giang Hưng Yên Thờ tướng Đinh Điền trên vùng đất khai hoang. Tiền Lê
Chùa Phi Đế Khánh An, Yên Khánh Ninh Bình Thờ thân phụ, thân mẫu và tướng quân Đinh Điền Thời Lý
Đền Hưng Lộc Nghĩa Thịnh, Nghĩa Hưng Nam Định Thờ Phạm Cự Lượng tướng thời ĐinhTiền Lê. Ông là Tâm phúc tướng quân của Đinh Bộ Lĩnh, cai quản thị vệ và bảo vệ hoàng thành Tiền Lê
Đình Đại Từ Đại Đồng, Văn Lâm Hưng Yên Thờ Thái sư Lưu Cơ có công lập làng chiêu dân đánh dẹp sứ quân Lý Khuê. Thời Lý
Đền Ngọc Sơn Liên Sơn, Gia Viễn Ninh Bình Thờ Phò mã Lưu Cơ trên quê hương Gia Viễn. Thời Lý
Đình Bát Tràng Bát Tràng, Gia Lâm Hà Nội Thờ Lưu Thiên Tử đại vương Lưu Cơ do những người thợ gốm làng Bồ Xuyên - Bạch Bát di dời từ quê hương Yên Mô, Ninh Bình ra đây lập nghiệp. Hậu Lê
Đình Bái Sơn Thành, Nho Quan Ninh Bình Thờ Phò mã Lưu Cơ trên quê hương Gia Viễn. Thời Lý
Đền Quan Thái Bảo Liên Sơn, Gia Viễn Ninh Bình Thờ tướng Trịnh Tú, bạn của Đinh Bộ Lĩnh thưở nhỏ và từng 2 lần được Vua Đinh Tiên Hoàng cử đi sứ Trung Hoa Thời Lý
Đền Cao Mật Lê Hồ, Kim Bảng Hà Nam Thờ danh tướng Phạm Hạp, có công giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp yên thập nhị sứ quân. Khi đất nước thanh bình, ngài xin về lập ấp ở xã Cao Mật, được hưởng lộc từ số thuế thu được ở huyện Kim Bảng. Thời Lý
Nhà thờ Thái úy Yên Ninh, Yên Khánh Ninh Bình Thờ tướng Phạm Cự Lượng cùng với mộ táng của ông đặt tại nghĩa trang làng Đa, xã Khánh Ninh, Yên Khánh. Thời Lý
Đền Lương Sử Văn Miếu, Đống Đa Hà Nội Do Vua Lý Thái Tông cho xây dựng để thờ tướng Phạm Cự Lượng, người đã giúp ông ngoại Vua (Lê Đại Hành) lên ngôi hoàng đế và phong ông là vị thần chuyên xét việc hình ngục. Thời Lý
Đền Hưng Lộc Nghĩa Thịnh, Nghĩa Hưng Nam Định Thờ Phạm Cự Lượng tại nơi ông cai quản, lập ấp. Thời Lý
Đình Đoài Hà Châu, Phú Bình Thái Nguyên Thờ Phạm Cự Lượng thời Đinh - Tiền Lê. Thời Lý
Đình Hoàng Đàm Nam Tiến, Phổ Yên Thái Nguyên Thờ Phạm Cự Lượng thời Đinh - Tiền Lê. Thời Lý
Đình Thượng Giã Thuận Thành, Phổ Yên Thái Nguyên Thờ Phạm Cự Lượng thời Đinh - Tiền Lê. Thời Lý
Nghè Nam Đô Đông Cao, Phổ Yên Thái Nguyên Thờ Phạm Cự Lượng thời Đinh - Tiền Lê. Thời Lý

Tướng nhà Đinh trong dã sử[sửa | sửa mã nguồn]

Tên di tích Xã, huyện Tỉnh Nội dung Niên đại
Đình An Ký Quỳnh Minh, Quỳnh Phụ Thái Bình Thờ Từ Hải Đại Vương - tướng nhà Đinh, có công đánh dẹp loạn 12 sứ quân và chiêu dân lập ấp ở vùng An Ký. Tiền Lê
Đền Gối Đại Ninh Hải, Hoa Lư Ninh Bình Thờ Việt Thắng Đại Vương - tướng nhà Đinh, trấn ải vùng đất phía tây ở Hoa Lư và sống ẩn tại thung Nham đến khi qua đời. Tiền Lê
Đình Ngọc Động Phương Tú, Ứng Hòa Hà Nội Thờ Bạch Địa, tướng tham gia dẹp loạn 12 sứ quân Thời Đinh
Đình Nguyễn Xá Phương Tú, Ứng Hòa Hà Nội Thờ Đô Đài, tướng tham gia dẹp loạn 12 sứ quân Thời Đinh
Từ đường
Bùi Quang Dũng
xã Tân Bình
Tp Thái Bình[2]
Thái Bình Thờ Bùi Quang Dũng, tướng nhà Đinh và nhà Lý Thời Lý
Đền Xuân Hòa Hưng Long, Hưng Nguyên Nghệ An Thờ Cao Các, Cao Sơn có công giúp Đinh Bộ Lĩnh đánh giặc Chiêm Thành Hậu Lê
Đình Động Phí Phương Tú, Ứng Hòa[3] Hà Nội Thờ Bạch Tượng cùng Nguyễn Bặc tướng tham gia dẹp loạn 12 sứ quân Thời Đinh
Đình Kim Sơn Kim Sơn, Gia Lâm[4] Hà Nội Thờ Cao Điền Công và em trai Cao Đỗ Công có công đánh Chiêm Thành Thời Lý
Đình Làng Chanh Thúc Kháng, Bình Giang Hải Dương Thờ Lý Long, Lý Khang có công đánh dẹp Kiều Công Hãn, Ngô Nhật Khánh Thời Đinh
Đình So Cộng Hòa, Quốc Oai Hà Nội Thờ 3 anh em họ Cao có công dẹp loạn 12 sứ quân Hậu Lê
Đình Yên Khoái Ninh Phúc, Ninh Bình Ninh Bình Thờ hai tướng Cao Lịch, Cao Khiển dẹp loạn 12 sứ quân Chưa rõ
Đình Bằng Bộ Cao Thắng, Thanh Miện[5] Hải Dương Thờ Cao Minh có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân Hậu Lê
Miếu Trúc,
Lăng Mộ
Mỹ Thắng, Mỹ Lộc[6] Nam Định Thờ 2 tướng Phùng Gia và Cao Mộc, các vị tướng trông coi lăng mộ Đàm hoàng thái hậu, thân mẫu của Đinh Bộ Lĩnh Thời Đinh
Đền Không Thần Lưu Hoàng, Ứng Hòa Hà Nội Thờ Cao Quang Vương có công dẹp loạn 12 sứ quân Thời Nguyễn
Đền Hoàng Trung Hồng Dương, Thanh Oai Hà Nội Thờ Cao Y và Lưu Cơ, có công dẹp loạn 12 sứ quân, lập ra làng Hoàng Trung. Chưa rõ
Đình Thắm Thị trấn Văn Giang [7] Hưng Yên Thờ Chu Công Mẫn cùng với phu nhân là người có công khai mở làng Đan Nhiễm và loạn 12 sứ quân Chưa rõ
Đình Phú Khê Hoàng Phú, Hoằng Hóa[8] Thanh Hóa Thờ hai anh em Chu Minh và Chu Tuấn có công đánh dẹp 12 sứ quân Hậu Lê
Đền Từ Hạ Thanh Bính, Thanh Hà Hải Dương Thờ vợ chồng Đặng Chân, Trịnh Thị Khang và con trai Đặng Trí có công đánh dẹp 12 sứ quân Thời Đinh
Đình Tiến Ân Thủy Xuân Tiên, Chương Mỹ[9] Hà Nội Thờ Đặng Đống Thính và em trai Đặng Chiêu Pháp có công đánh dẹp 12 sứ quân Thời Đinh
Chùa Đót Sơn Cấp Tiến, Tiên Lãng Hải Phòng Thờ hai thiền sư nhà Đinh là Đinh Bộ Lan và Đinh Bộ Đông Thời Đinh
Đền Phú Mỹ Xuân Hoa Bình Dân, Kim Thành[10] Hải Dương Thờ Đặng Sỹ Nghị, Đặng Sỹ Phan, Đặng Sỹ Lẫm đánh dẹp loạn 12 sứ quân Thời Đinh
Đình làng Sủi Phú Thị, Gia Lâm[11] Hà Nội Thờ Đào Liên Hoa, có công dẹp loạn và mở mang đất hoang. Thời Đinh
Miếu Rồng Nhật Tân, Gia Lộc [12] Hải Dương Thờ Đào Ngọc Sâm có công dẹp 2 sứ quân nhà Ngô và giúp Lê Hoàn đánh giặc Tống. Hậu Lê
Đền Trinh Hưởng Thiên Hương, Thủy Nguyên [13] Hải Phòng Thờ Đào Tế, Đào Lai, Đào Độ 3 anh em họ Đào có công dẹp loạn và làm quan nhà Tiền Lê. Tiền Lê
Đình Cát Đằng Yên Tiến, Ý Yên [14] Nam Định Thờ anh em Đinh Đức Đạt và Đinh Đức Thông và Vua Đinh Tiên Hoàng Tiền Lê
Đình Sơn Đồng Sơn Đồng, Hoài Đức [15] Nam Định Thờ Vương Thanh Cao, Bộ tướng của Vua Đinh Tiên Hoàng Tiền Lê
Đền Thượng Sơn Đồng, Hoài Đức [16] Nam Định Thờ Đào Trực, tướng Vua Đinh Tiên Hoàng có công đánh giặc Tống Tiền Lê
Đền Phù Lưu Đông Sơn, Đông Hưng[17] Thái Bình Thờ 4 vị tướng họ Đinh giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn, họ có em gái là Hoàng Hậu nhà Đinh
Đình Hộ Vệ Cẩm Hưng, Cẩm Giàng [18] Hải Dương Thờ Đinh Hùng Lực dẹp loạn mười hai sứ quân Hậu Lê
Đền Ba Dân Tân Sơn, Kim Bảng[19] Hà Nam Thờ Đinh Nga và Đinh Thiết, Đinh Ngân, Phạm Đức, Trần Huy, Đinh Mỹ. Thời Đinh
Đền Xếch Ninh Hòa, Hoa Lư[20] Ninh Bình Thờ Đinh Sài Bơi dẹp loạn 12 sứ quân và tận trung với nhà Đinh Thời Lý
Đình Quỳnh Nghĩa Quỳnh Nghĩa, Quỳnh Lưu[21] Nghệ An Thờ Đinh Trọng Dật theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân Chưa rõ
Đình Yên Lưu Hưng Hòa, Vinh[22] Nghệ An Thờ Đinh Văn Lĩnh vào trấn thủ đất Hoan Châu, khai khẩn vùng đất Yên Lưu.
Đình Văn Cú An Dương - Hải Phòng [23] Hải Phòng Thờ Đỗ Vĩ, vợ và hai con trai Đỗ Quang, Đỗ Huy dẹp loạn 12 sứ quân, trung thần nhà Đinh chống lại nhà Tiền Lê nên bị hại. Chưa rõ
Đình Hướng Nghĩa Minh Thuận, Vụ Bản Nam Định Thờ Đương Chu tại căn cứ, là tướng được Đinh Bộ Lĩnh cử làm sứ giả đi đến các đạo để chiêu mộ quân sĩ. Thời Lý
Đình Vị Hạ Trung Lương, Bình Lục Hà Nam Thờ Đương Chu tại quê nhà, là tướng được Đinh Bộ Lĩnh cử làm sứ giả đi đến các đạo để chiêu mộ quân sĩ Tiền Lê
Đình Đào Thục Thụy Lâm, Đông Anh Hà Nội Thờ Đương Giang, là một vị tướng nhà Đinh có công trong việc dẹp giặc Ngô cùng với một người trong mộng là Phi Nương Hoàng hậu. Bà là người đã phù giúp cho ông trong chiến trận. Tiền Lê
Đình Mai Thanh Mai, Thanh Oai Hà Nội Thờ Hà Khôi đại vương là người có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp sứ quân Đỗ Cảnh Thạc cát cứ vùng Thanh Oai. Thời Đinh
Phủ Bà Liên Bảo, Vụ Bản Nam Định Thờ bà Hoàng Thị Đậu cùng anh là Hoàng Sơn Khung theo vua Đinh đánh Phạm Phòng Át. Dưới triều Đinh bà giữ chức giám sát ngự sử. Thánh Đậu đại vương được thờ ở Phủ Bà (Đắc Lực, Liên Bảo, Vụ Bản) gắn với sự tích nàng Đậu bán nước ở đầu thôn ủng hộ lương thực cho Đinh Bộ Lĩnh. Thời Đinh
Đình Cự Đà Bình Minh, Thanh Oai Hà Nội Thờ Hoàng Thông là tướng thời Vua Đinh Tiên Hoàng. Hàng năm vào ngày 14 tháng giêng âm lịch có lễ hội Đại kỳ phúc tiến hành lễ rước thánh Hoàng Thông Phả Độ Đại Vương. Tiền Lê
Đình Phương La Cẩm Chế, Thanh Hà [24] Hải Dương Thờ Hoàng Trung Công, Hoàng Chí Công và Hoàng Uy Công có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Chưa rõ
Đình Tân Phúc Quỳ Lăng, Quỳnh Lưu Nghệ An Thờ Hồ Hưng Dật, kết bạn với Đinh Công Trứ, có góp ý với Đinh Bộ Lĩnh về kế hoạch dẹp loạn 12 sứ quân. Khi Đinh Tiên Hoàng Đế lên ngôi đã phong ông trấn thủ Hoan Châu. Chưa rõ
Đình Yên Nhân Hòa Chính, Chương Mỹ Hà Nội Thờ Hồ Thông là người văn võ toàn tài, thông minh, trí tuệ được phong làm chỉ huy phó sứ thời vua Đinh Tiên Hoàng. Hậu Lê
Đình Lưu Đông Phương, Đông Hưng[25] Thái Bình Thờ Khổng Chiêu hay Khổng Phúc Thần – là tướng theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Thời Đinh
Đình Cầu Bây Thạch Bàn, Long Biên[26] Hà Nội Thờ Lã Lang Đường phù tá cho Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Thời Lê
Đình Thống Nhất Cự Khối, Long Biên[27] Hà Nội Thờ Lã Lang Đế phù tá cho Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Thời Lê
Đền Thượng Ninh Sơn, Ninh Bình[28] Ninh Bình Thờ quan tổng tài Lã Quốc Tuấn về trấn giữ quê hương và dạy nghề dệt chiếu cho dân làng Thiện Trạo. Thời Đinh
Đình Quảng Thượng Yên Lương, Ý Yên [29] Nam Định Thờ Lãng Công có công nuôi vua Đinh. Thời Đinh
Miếu An Cư Đức Xương, Gia Lộc [30] Hải Dương Thờ Tướng Lê Cát Bạo có công giúp Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân, đã chọn đất làng để hạ trại, thu phục quân dân. Khi ông mất được nhân dân trong làng dựng đền thờ ngay nơi ông hạ trại và tôn làm thành hoàng. Tiền Lê
Đền Làng Kho Phú Lộc, Nho Quan Ninh Bình Thờ Lê Chương và em trai Lê Du cùng tập hợp 2000 quân sĩ theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp các sứ quân và được giao cai quản vị trí cũ. Thời Đinh
Đình Thánh Minh Thuận, Vụ Bản[31] Nam Định Thờ tướng quân Lê Khai là vị tướng đi theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp yên loạn 12 sứ quân và vợ ông - bà Trần Thị Quế. Thời Đinh
Đình Ngọc Uyên
Thành phố Hải Dương[32]
Hải Dương Thờ Lê Viết Hưng cùng em trai Lê Viết Quang theo Đinh Bộ Lĩnh, hưng binh trấn giữ vùng châu thổ, đánh thắng nhiều trận ở vùng Chí Linh, Thanh Lâm. Thời Đinh
Đình Mai Phúc Đình Mai Phúc
Gia Lâm[33]
Hà Nội Thờ hai anh em Xuân Vinh và Luận Nương đã tập hợp trai tráng trong làng thành đội dân binh, đánh bại các sứ quân Nguyễn Khoan, Lã Đường, Kiều Công Hãn. Thời Đinh
Đình Đông Cốc Hà Mãn, Thuận Thành[34] Bắc Ninh Thờ Linh Thông Đại vương là người bản xứ, có công theo giúp Vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân. Thời Đinh
Đền Tam Thánh Khánh An, Yên Khánh [35] Ninh Bình Thờ Đinh Điền, Thượng Trân Trưởng Công Chúa và Kiều mộc thiền sư Lương Tuấn giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp tan loạn 12 sứ quân. Thời Lý
Đình Đồng Hạ Đức Hợp, Kim Động[36] Hưng Yên Thờ Lưu Lang có công dẹp loạn, được phong là Phó sĩ sư và được ban thực ấp ở Đồng Hạ, Hưng Yên Thời Lý
Đền Lưu Xá Canh Tân, Hưng Hà [37] Thái Bình Thờ Lưu Ngữ, giỏi văn võ, theo Lê Hoàn đến với Đinh Bộ Lĩnh từ những ngày đầu dẹp loạn. Tiền Lê
Đình Nhật Tân Nhật Tân, Kim Bảng [38] Hà Nam Thờ Lưu Quyền theo vua đi đánh sứ quân Đỗ Cảnh Thạc ở Đỗ Động, được vua phong chức là Thuỷ tào phán sự. Thời Đinh
Đình Văn Ổ
Đình Trịnh Xá
Đình Cát Lư
Chỉ Đạo, Văn Lâm [39] Hưng Yên Thờ ba anh em Đài Công, Trâu Công và Quốc Công, trung thần nhà Đinh Tiền Lê
Chùa Phúc Khánh Hiền Quan, Tam Nông [40] Phú Thọ Thờ Lý Mộc Trang đại vương đã dung nạp 300 người cùng theo về tham gia khởi nghĩa cùng Đinh Bộ Lĩnh đánh đuổi giặc Ngô. Nhà Đinh ban cho ông thực ấp ở huyện Tam Nông. Thời Đinh
Đình Đỗ Thượng
Đình Đỗ Hạ
Phạm Kha, Thanh Miện Hải Dương Thờ Lý Trí Thắng, Tả đạo binh nhung kiêm Tham tán mưu sự, được giao nhậm chức ở Hoan Châu, 3 năm sau được vời về triều phong chức Chưởng ấn nội các. Tiền Lê
Đình Trại Kênh Kênh Giang, Thủy Nguyên [41] Hải Phòng Thờ 3 anh em Lý Phả, Lý Hoằng, Lý Quảng người Hoa Lư, có công tham gia dẹp loạn 12 sứ quân. Cuối đời Đinh, nội bộ triều đình mâu thuẫn, ba anh em về ẩn cư ở trang Sài Kênh, huyện Thuỷ Đường. Khi Nguyễn Bặc vời ba anh em về Hoa Lư giúp chống Lê Hoàn và đều bị tử trận cùng Nguyễn Bặc. Thời Lý
Đình Ba Dân Tứ Hiệp, Thanh Trì [42] Hà Nội Thờ anh em của Nguyễn Bặc là Nguyễn Bồ và Nguyễn Phục. Cả ba anh em ông đều là tướng nhà Đinh. Năm 967, Đinh Bộ Lĩnh giao Nguyễn Bồ làm chỉ huy tiến quân đánh sứ quân Nguyễn Siêu ở Tây Phù Liệt, không may Nguyễn Bồ cùng ba tướng Nguyễn Phục, Đinh Thiết, Cao Sơn tử trận. Thời Đinh
Đình Trung Tứ Hiệp, Thanh Trì Hà Nội Thờ 2 tướng là Nguyễn Bồ và Nguyễn Phục, là tướng nhà Đinh. Năm 967, Đinh Bộ Lĩnh giao Nguyễn Bồ làm chỉ huy tiến quân đánh sứ quân Nguyễn Siêu ở Tây Phù Liệt, không may Nguyễn Bồ cùng ba tướng Nguyễn Phục, Đinh Thiết, Cao Sơn tử trận. Thời Đinh
Đình Văn Điển Tứ Hiệp, Thanh Trì Hà Nội Thờ 2 tướng là Nguyễn Bồ và Nguyễn Phục, là tướng nhà Đinh. Năm 967, Đinh Bộ Lĩnh giao Nguyễn Bồ làm chỉ huy tiến quân đánh sứ quân Nguyễn Siêu ở Tây Phù Liệt, không may Nguyễn Bồ cùng ba tướng Nguyễn Phục, Đinh Thiết, Cao Sơn tử trận. Thời Đinh
Đình Bá Dương Hồng Hà, Đan Phượng [43] Hà Nội Thờ tướng Nguyễn Cả, tham gia dẹp 12 sứ quân, sau từ quan về làng dạy dân trồng trọt, mở mang cơ nghiệp, ông bày ra những trò vui thanh cao, trong đó có chơi diều cùng đám trẻ mục đồng. Tiền Lê
Đình Hòa Xá Hòa Xá, Ứng Hòa [44] Hà Nội Thờ Nguyễn Đức Chính là vị tướng có công dẹp loạn 12 sứ quân, đã được Đinh Tiên Hoàng phong làm tả đạo Tướng quân Thời Đinh
Đình Thanh Khê Hòa Khê, Bình Lục [45] Hà Nam Thờ Nguyễn Ninh, Nguyễn Tĩnh gặp thời loạn lạc đã tập hợp trai tráng vùng Bình Lục tập luyện võ nghệ để bảo vệ quê hương. Khi Đinh Bộ Lĩnh nổi dậy các ông đã theo về để đánh dẹp 12 sứ quân, lập nhiều công trạng lớn. Thời Tiền Lê
Đình Long Cầu Đoàn Đào, Phù Cừ Hưng Yên Thờ 3 anh em theo Vua Đinh Tiên Hoàng, Ông thứ nhất (Phấn) làm Tham tán triều nghị lên Trấn thủ đất Cao Bằng, Ông thứ hai (Trọng) làm Đô đốc ngự sử sang Trấn thủ vùng Tuyên Quang, Ông thứ ba (Quý) giữ chức Thái bộc về Trấn thủ miền Thanh Hoá. Tiền Lê
Đình Khả Duyên Hải, Hưng Hà [46] Thái Bình Thờ tướng Nguyễn Phúc đã chiêu binh, xây dựng lực lượng thành lập một căn cứ riêng ở Khả Khu, sau ông hàng phục Đinh Bộ Lĩnh, được phong làm quan. Tiền Lê
Miếu Ba Thôn Thụy Hải, Thái Thụy [47] Thái Bình Thờ Nguyễn Quảng Lại đã cùng các tướng tài giỏi khác phò Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn mười hai sứ quân thống nhất Tĩnh hải quân và được phong giữ chức Thuỷ đạo đại tướng quân. Trong một lần cùng Đinh Tiên Hoàng truy đuổi tàn quân của Kiều Công Hãn, ông đã mất tích, xác trôi về cửa Bố Hải Khẩu rồi được người dân làng chài trang Quang Lang chôn cất và thờ cúng. Thời Đinh
Đền An Lá Nghĩa An, Nam Trực [48] Nam Định Thờ Nguyễn Tấn người chiêu dân về đây lập ấp, khi đất nước xảy ra loạn 12 sứ quân, sứ quân Kiều Công Hãn bại trận từ Phong Châu chạy qua vùng Âu Hóa thì bị Nguyễn Tấn đem quân ra đánh, chém vào cổ, bỏ chạy đến làng Din thì chết. Từ đây, Nguyễn Tấn hết lòng giúp sức cho Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước. Tiền Lê
Miếu, đình Ngô Xá Vĩnh Xá, Kim Động [49] Hưng Yên Thờ Nguyễn Viết, Nguyễn Sùng, Nguyễn Thiện là 3 anh em gốc Trung Hoa chiêu tập binh sĩ được hơn ba trăm người gia nhập quân đội Nguyễn Bặc đánh dẹp loạn 12 sứ quân. Thời Đinh
Đình La Xuyên Yên Ninh, Ý Yên Nam Định Thờ Ninh Hữu Hưng là tướng theo Vua Đinh dẹp loạn 12 sứ quân và tham gia xây dựng kinh đô Hoa Lư, ông mở mang vùng đất Nam Định và được tôn vinh là ông tổ nghề xây dựng ở Việt Nam Tiền Lê
Đình Ngẫu Khê Quỳnh Khê, Quỳnh Phụ[50] Thái Bình Thờ 3 anh em Phạm Công Thanh, Phạm Công Hoài, Phạm Công Đinh có công giúp Đinh Bộ Lĩnh đánh bại quân lính của sứ quân Phòng Át Tiền Lê
Đền Mậu Hòa Minh Khai, Hoài Đức Hà Nội Thờ Phạm Đông Nga đã theo Đinh Bộ Lĩnh và trở thành tướng tài, được phong Tổng đốc đại vương. Ông có công khởi dựng làng Mậu Hòa nằm ven bờ đê sông Đáy Thời Đinh
Đình Mai Động Trung Lương, Bình Lục Hà Nam Thờ 2 anh em Phạm Hán và Phạm Phổ có công đánh dẹp sứ quân Phạm Phòng Át và Ngô Nam và làm quan dưới triều Đinh. Tiền Lê
Đình Phương Liệt Phương Liệt, Thanh Xuân [51] Hà Nội Thờ Tích Lịch đại vương Phạm Tích (3 anh em ông, Một người mặt xanh tên là Tích; mặt trắng tên là Thánh; mặt đỏ tên là Thành đã cùng theo giúp Đinh Tiên Hoàng lập được nhiều công lớn. Tiền Lê
Đình Lập Bái Kim Trung, Hưng Hà, Thái Bình Thái Bình Thờ 3 anh em Tích Lịch, Thánh Đâu và Thành Hành con ông Phạm Trù theo Vua Đinh dẹp 12 sứ quân. Các ông cũng được thờ ở đình Phương Liệt, Thanh Xuân, Hà Nội. Tiền Lê
Đình Phương Mỹ Mỹ Đồng, Thủy Nguyên[52] Hải Phòng Thờ Phạm Quảng vị quan dưới 2 triều Đinh và Tiền Lê Tiền Lê
Đền Vân Thị Thanh Bình, Tp NB Ninh Bình Thờ bà tổ sân khấu chèo Phạm Thị Trân, là người phụ trách ca hát trong cung đình Hoa Lư, Bà được hậu thế tôn vinh là bà tổ nghề hát chèo. Tiền Lê
Chùa Ngái , Chi Ngãi, Chí Linh Hải Dương Thờ 5 tướng quân họ Phí theo Nguyễn Bặc về Chi Ngãi cai quản. Khi năm anh em họ Phí mất được xây đình thờ làm Thành Hoàng nhưng đình làng Chi Ngại bị phá hủy bởi thực dân Pháp nên bài vị, ngai thờ và thần tích của năm vị tướng họ Phí vẫn được lưu giữ ở chùa Ngái. Tại đình Động Phí xã Đạo Tú huyện Ứng Hòa quê nhà các ông được thờ cùng với Nguyễn Bặc. Tiền Lê
Đền Cường Bạo Bối La, Vụ Bản[53] Nam Định Thờ Cường Bạo Đại Vương là một vị tướng thời Đinh và là một nhân vật được thần thánh hóa trong cổ tích Việt Nam. Ông sinh ra ở làng Bối Tuyền, thuộc xã Bối La, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định Tiền Lê
Đình Lạng Thụy Chính, Thái Thụy [54] Thái Bình Thờ Cường Bạo Đại Vương là một vị tướng thời Đinh và là một nhân vật được thần thánh hóa trong cổ tích Việt Nam. Ông xuất thân là một ngư dân ngang tàng, có sức khỏe và tài năng chiêu dân chống lại thiên tai, được triều đình nhà Đinh trọng dụng và ban thưởng. Tiền Lê
Đình An Nhân Thành Lợi, Vụ Bản Nam Định Thờ Tạ Sùng Hy có công phá vòng vây của Ngô sứ quân cứu thoát Đinh Bộ Lĩnh. Tiền Lê
Đình Mai Xá Gia Thủy, Nho Quan Ninh Bình Thờ Trần Cao Minh là tướng của Đinh Bộ Lĩnh đi dẹp các sứ quân. Do bại trận ông tự tuẫn tiết để bảo toàn danh dự. Thời Đinh
Phủ Vạn Tiến Nông, Triệu Sơn[55] Thanh Hóa Thờ 3 tướng Trần Công Hoan, Trần Công Huân và Trần Công Tiếu là những người có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn sứ quân của Ngô Xương Xí, lập ra nước Đại Cồ Việt. Tiền Lê
Đền Công Mẫn Nghĩa Hưng - Nam Định Nam Định Thờ Trần Công Mẫn, người Sơn Tây theo về với vua Đinh lại được cử xuống phủ Nghĩa Hưng để chiêu mộ được 1000 quân sĩ. Ông lấy vợ người trang Thái Duyến là bà Xuyến Nương và tập hợp được đến nghìn trai tráng quê vợ tham gia nghĩa quân. Tiền Lê
Đình Nội Lễ An Viên, Tiên Lữ Hưng Yên Thờ Trần Ứng Long, người có sáng kiến chặt tre đan thuyền, phỏng theo cách đan thúng đã phá được căn cứ của quân Đỗ Cảnh Thạc và được hậu thế tôn vinh là ông Tổ nghề đan thuyền và nghề sơn. Tiền Lê
Đình Cầu Chanh Yên Phúc, Ý Yên Nam Định Thờ thượng đẳng Thần Đại vương Trung Hưng tướng Trần Doanh Nghị đã cùng các tướng Đinh Điền, Nguyễn Khu, dương cờ khởi nghĩa, tụ về cùng Đinh Bộ Lĩnh lập nước Đại Cồ Việt. Ông được vua Đinh cử về vùng cửa biển Đại Nha, trụ sở tại làng Chanh Cầu để trấn giữ vùng cửa biển này Tiền Lê
Chùa Đống Lân P Hưng Đạo - Cao Bằng[56] Cao Bằng Hai anh em Trần Quý và Trần Kiên có công chữa bệnh cứu dân. Gặp thời loạn 12 sứ quân, khi Đinh Bộ Lĩnh bị thương đã mời hai ông đến cứu chữa Tiền Lê
Trình An Tể Đình Băng Trai
Bình Giang - Hải Dương
Hải Dương Theo Vua Đinh Tiên Hoàng dẹp 12 sứ quân
Đền Trình Minh Hà Trung - Thanh Hóa [57] Thanh Hóa Thờ Trình Minh, một nhân vật lịch sử tài năng và mưu lược, người đã có công giúp vua Đinh Tiên Hoàng bình định xong loạn 12 Sứ quân hồi thế kỷ X. Khi Lê Hoàn lên ngôi đã cho vời Trình Minh nhiều lần, nhưng do quan điểm Trung quân với nhà Đinh, ông đã cự tuyệt không ra làm quan với Triều Lê. Tiền Lê
Đình làng Việt Yên Điệp Nông, Hưng Hà Thái Bình [58] 4 anh em họ Trịnh có công đánh dẹp sứ quân Kiều Công Hãn. Thời Đinh.
Đình Đại Vi Đại Đồng, Tiên Du[59] Bắc Ninh Thờ Trương Ngọ, Trương Mai và Bạch Đa là 3 vị tướng nhà Đinh đều quê ở động Hoa Lư, đóng ở chùa trang Bối Khê, đạo Sơn Nam. Khi ba ông cầm quân đi đánh quân Ngô, bất ngờ bị tấn công đồn ở trang Đại Vi đã hi sinh. Thời Đinh
Đình làng Gừa Liêm Thuận, Thanh Liêm[60] Hà Nam Thờ Trương Nguyên, tham gia đội quân của Đinh Bộ Lĩnh dẹp 12 sứ quân. Khi ông từ Hoa Lư về quê có mang theo một quả cầu, một dụng cụ để luyện tập binh sĩ bày trò chơi cho nhân dân để hôm nay hội làng Gừa có trò cướp cầu. Tiền Lê
Đền Khai Quốc Cấp Tiến, Tiên Lãng [61][62] Hải Phòng Thờ 3 vị tướng Trương Phương, Trương Tề, Trương Tụy cùng Thần Thiên Quan Bình Lãng và Bạt hải Đại vương, vua Đinh đã dành kính tặng Ngũ vị đẳng thần tại Kinh Lương, những vị thần giữ Biển Đông của đất nước.
Đình Đông Thượng Đông Thành, Thanh Ba[63] Phú Thọ Thờ Thỏa Kỳ Đô hộ thông minh Nẫm ứng đại vương và Trung Quân Chính trực dũng lược Hùng đoán đại vương thuộc họ Vi Đông Thành có công lập làng Đông Thành và giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân Thời Đinh
Miếu Cửu Tướng Làng Phú Ninh, Thuận Thành Bắc Ninh Thờ 9 vị tướng quân người Thuận Thành tham gia đánh dẹp 12 sứ quân. Sau Lê Hoàn cho rằng các ông là lực lượng gián điệp của Lý Khuê khiến cả chín vị tướng đều phải tự sát. Về sau vua Đinh biết họ bị oan, mới phong cả chín người làm đại vương và cho dân xã quê hương thờ cúng Thời Đinh
Miếu Dậm, đền Mẫu Phan Sào Nam, Phù Cừ [64] Hưng Yên Ba vị tướng quân chưa rõ họ (có tên là: Nhân, Đức, Chính) người thôn Ba Đông, từ thời vua Đinh Bộ Lĩnh có công dẹp loạn 12 sứ quân và thân mẫu của họ. Thời Đinh
Miếu Bắc Đông Sơn, Đông Hưng Thái Bình Thờ phụng 4 anh em ruột cùng sinh, đều là Đại tướng Quân cai quản 1000 chiếc thuyền, binh tướng là thủy quân. Khi vua Đinh Tiên Hoàng đang thống lĩnh 15 vạn quân và hơn 3000 cỗ ngựa đang tác chiến với quân Tàu và các Sứ quân gồm trên 30 trận. Các ông đã cùng các tướng lĩnh đánh bại các sứ quân, tướng Hồ Công, Ngô Dương Sĩ, Đỗ Siêu, Lai Đốc bị chém và hơn 3 vạn quân bị giết lấp đầy sông Nhị Hà. Sau này các ông đều làm quan dưới 2 triều Đinh - Lê. Tiền Lê
Đình Bồ Lý Bồ Lý, Tam Đảo Vĩnh Phúc Di tích đình Bồ Lý thờ phụng hai vị thành hoàng làng là Giàn Sơn Linh Ứng tôn thần và Giang Khẩu Hộ Sát Linh Thính tôn thần có công giúp vua Đinh dẹp loạn 12 sứ quân, bảo vệ chủ quyền, thống nhất đất nước. Thời Đinh
Đình Thượng, Nhì, Ba,
Quán Lục sĩ
Vân Đình, Ứng Hòa [65] Hà Nội Thờ ba anh em ruột người trang Vân Đình đã mộ binh theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 xứ quân. Quán Lục Sĩ ở Thanh Ấm thờ võ sư Trương Ma Ni Thời Đinh
Đình Tu Trình Thụy Hồng, Thái Thụy Thái Bình Thờ 6 vị thần Hoàng thời nhà Đinh dẹp loạn 12 sứ quân Thời Đinh
Đền Du Tràng Giang Sơn, Gia Bình [66] Bắc Ninh Thờ hai vị tướng vốn là người Du Tràng nhưng không thuần phục sứ quân Lý Khuê, sau họ đem theo quân lính về Hoa Lư gia nhập lực lượng Đinh Bộ Lĩnh và có công dẹp loạn 12 sứ quân, lập ra triều đại nhà Đinh. Thời Đinh
Di tích Quang lãng Quang Lãng, Phú Xuyên [67] Hà Nội Quần thể di tích Quang Lãng thờ Lục vị Đại Vương có công giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân Thời Đinh
Phủ Khống Trường Yên, Hoa Lư[68] Ninh Bình Thờ Tứ trụ triều Đinh, Đinh Công tiết chế và 7 quan trung thần là những trung thần của vua Đinh Tiên Hoàng có công dẹp loạn 12 sứ quân, chống lại Lê Hoàn Thời Đinh
Đình Phương Bản Phụng Châu, Chương Mỹ Hà Nội Thờ Phùng Hưng và 2 vị tướng là người bản địa từng chiêu mộ binh sĩ theo giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân. Thời Trần
Đình làng Thọ Phú Hồng Minh, Hưng Hà[69] Thái Bình Thờ Liên Công cùng 4 người con có công về Hoa Lư cùng Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn. Tiền Lê
Đình Ngăm Lương Lãng Ngâm, Gia Bình[70] Bắc Ninh Thờ 3 anh em trai là Đô Công, Chất Công và Đinh Công giỏi nghề sông nước, giúp Vua Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp thứ sử châu Vũ Ninh. Khi lập nước Đại Cồ Việt họ được giao cai quản khu vực núi Thiên Thai, khi mất được ba thôn (Tiêu, Tràng, Tía) chia ra lập đền thờ. Người anh cả thờ đền Thượng, ông thứ hai thờ ở đền Trung và ông thứ ba được thờ ở đền Hạ; riêng đền Ngăm Lương là nơi thờ chung của cả ba anh em, được tôn vinh là những vị thủy thần. Tiền Lê
Đình Phù Liệt Thắng Lợi, Văn Giang[71] Hưng Yên Thờ 5 vị đại vương vùng Tế Giang có công phù giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp sứ quân Lã Đường. Vua Đinh Tiên Hoàng đã cho đổi tên làng Gềnh thành làng Phù Liệt với ý nghĩa là làng phù quốc giúp vua và chiến đấu oanh liệt với các sứ quân còn làng ủng hộ sứ quân Lã Đường gần đó đã được gọi là làng Phi Liệt. Thời Đinh
Đình Hoàng Phúc Đồng Phúc, Yên Dũng[72] Bắc Giang Thờ 3 vị Thần từ thời Vua Đinh Tiên Hoàng: Lâm Giang phụ quốc chi thần, Bảo Vũ Hộ chi thần, Anh La đôn khác có công giúp Vua dẹp loạn 12 sứ quân. Tiền Lê
Đình Quảng Nguyên Quảng Phú Cầu, Ứng Hòa[73] Hà Nội Thờ Đống Củ Đại vương, là tướng tài danh của Đinh Tiên Hoàng Đế. Thời Nguyễn

Di tích thờ hoàng thân nhà Đinh[sửa | sửa mã nguồn]

Danh sách các di tích thờ hoàng thân nhà Đinh không thuộc phạm vi cố đô Hoa Lư:

Tên di tích Xã, huyện Tỉnh Nội dung Niên đại
Đình Bườn Mỹ Thắng, Mỹ Lộc[74] Nam Định Thờ Đàm hoàng thái hậu, thân mẫu của Đinh Bộ Lĩnh gần đó có lăng mộ 2 tướng Phùng Gia và Cao Mộc Thời Đinh
Miếu Lộc Thọ Độc Lập, Hưng Hà [75] Thái Bình Thờ Đàm Hoàng Thái Hậu Đàm Thị (thân mẫu Vua Đinh) cùng các tướng lĩnh Đinh Điền, Nguyễn Bặc, Lưu Cơ, Phạm Thành đã về làng Lộc Thọ lập căn cứ chống Phạm Phòng Át. Thời Đinh
Đền Thung Lá Gia Hưng, Gia Viễn Ninh Bình Căn cứ Thung Lá có đền thờ Mẫu hậu của Vua Đinh và thờ Vương Bà bí ẩn đã có nhiều công lao chữa trị vết thương giúp Vua Đinh dẹp loạn. Thời Đinh
Đền Long Viên Gia Thủy, Nho Quan Ninh Bình Ngôi đền trên quê ngoại Vua Đinh, thờ Long Viên Đốc Khánh công chúa, là người đỡ đẻ khi Đinh Bộ Lĩnh chào đời. Thời Đinh
Đền Thánh Mẫu Đông Sơn, Đông Hưng[76] Thái Bình Thờ Trinh Thục Hoàng hậu hay Trinh Minh Hoàng hậu là Đệ nhị cung phi trong Hoàng cung nhà Đinh. Bà là người có nhan sắc, tài nghệ văn chương và tinh thông võ nghệ. Tiền Lê
Đền Tổ nghề may Hòa Lâm, Ứng Hòa Hà Nội Thờ Tứ phi Hoàng hậu Nguyễn Thị Sen, là người có công phát triển truyền dạy nghề may trong cung đình Hoa Lư nên được hậu thế tôn vinh là Bà tổ nghề may Tiền Lê
Đền Bách Cốc Thành Lợi, Vụ Bản Nam Định Thờ Thái hậu Dương Vân Nga, tương truyền bà đã từng về đây đốc thúc binh lương. Tiền Lê
Đền Bạch Mã Liên Thành, Yên Thành Nghệ An Phối thờ Thái hậu Dương Vân Nga cùng với các con cháu bà là Lý Công Uẩn, Lê Thị Phất Ngân, Lý Thái Tông cùng vị thần chủ đền là Lý Nhật Quang. Thời Lý
Miếu Bà Văn Xá, Kim Bảng Hà Nam Miếu Bà ( Đặng Xá ) thờ Ngọc Nương Công Chúa, con gái trưởng vua Đinh Tiên Hoàng trên quê hương của hoàng hậu Dương Nguyệt Nương. Thời Đinh
Đình Phù Sa Viên Sơn, Sơn Tây Hà Nội Thờ công chúa Phương Dung con gái vua Đinh Tiên Hoàng và chàng phò mã Quán Sơn con rể Vua có công đánh giặc Tống Tiền Lê
Đình Trâm Nhị Trâm Nhị, Ân Thi Hưng Yên Thờ Liên Hoa công chúa (con vua Đinh Tiên Hoàng) đã cùng cha dẹp loạn 12 sứ quân. Thời Đinh
Chùa Quán Vinh Ninh Hòa, Hoa Lư Ninh Bình Thờ 2 công chúa con vua Đinh Tiên Hoàng Thời Đinh

Di tích thờ Vua Đinh Tiên Hoàng[sửa | sửa mã nguồn]

Tên di tích Xã, huyện Tỉnh Nội dung Niên đại
Đền Vua Đinh Yên Thắng, Ý Yên Nam Định Là nơi Đinh Bộ Lĩnh quy tụ lòng người, tuyển mộ trai tráng phục vụ công cuộc dẹp loạn 12 sứ quân. Gò Đại Duyệt là nơi Vua chỉ huy quân sĩ luyện tập. Cánh đồng Mo là nơi quân sĩ bỏ lại những mo cau gói cơm nhiều đến mức chất thành những đống lớn... Tiền Lê
Đình Thượng Đồng Yên Tiến, Ý Yên[77] Nam Định Đình Thượng Đồng thờ Vua Đinh Tiên Hoàng và 2 anh em Đinh Đức Đạt, Đinh Đức Thông người Cát Đằng dấy binh theo Đinh Bộ Lĩnh. Khu vực của đình chính là nơi Vua Đinh đã đóng quân ngày xưa để đánh dẹp thu phục sứ quân Phạm Bạch Hổ Hậu Lê
Đình Cát Đằng Yên Thắng, Ý Yên Nam Định Là là nơi khi xưa Vua Đinh Tiên Hoàng đã về đây để thu phục sứ quân Phạm Phòng Át, sau thành đình Cát Đằng là Vườn Quan nơi Phạm Bạch Hổ từng đóng quân. Ông đã gây dựng và biến nơi đây thành "Lầu Cát Đằng có tiếng, lâu đài chót vót sinh khí lành". Tiền Lê
Đền Thượng Yên Tiến, Ý Yên Nam Định Đền Thượng còn được gọi là đền Cộng Hòa. Đền Thượng nằm cách đền Vua Đinh không xa. Tương truyền, đền Thượng là nơi Vua Đinh dựng cung thất. Tiền Lê
Đình Đằng Động Yên Hồng, Ý Yên Nam Định Đình làng Lẻ thuộc xã Yên Hồng, huyện Ý Yên. Đình Lẻ thờ Đinh Tiên Hoàng, là di tích đình làng được công nhận di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2014. Tiền Lê
Đàn Tế Trời Quỳnh Lưu, Nho Quan Ninh Bình Là nơi Đinh Bộ Lĩnh lập đàn tế trời để tổ chức tế thần Nông dịp đầu xuân Thời Đinh
Đền Bóng Sơn Lai, Nho Quan Ninh Bình Là nơi Đinh Bộ Lĩnh xây dựng Hành cung phía Tây bảo vệ Kinh đô Hoa Lư Tiền Lê
Đền Đông Thịnh Sơn Lai, Nho Quan Ninh Bình Là nơi Đinh Bộ Lĩnh xây dựng Hành cung phía Tây bảo vệ Kinh đô Hoa Lư Thời Đinh
Đền Lão Cầu Văn Phú, Nho Quan Ninh Bình Là nơi Đinh Bộ Lĩnh đi săn Tiền Lê
Đền Văn Bòng Gia Phương, Gia Viễn Ninh Bình Quê hương phát tích nhà Đinh Tiền Lê
Núi Kỳ Lân Gia Phương, Gia Viễn Ninh Bình Nơi đặt Lăng phát tích nhà Đinh Thời Đinh
Đền Vua Đinh Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Nơi đặt Lăng phát tích nhà Đinh Thời Lý
Đình Kính Chúc Gia Phú, Gia Viễn Ninh Bình Nơi Đinh Bộ Lĩnh chăn trâu, tập trận cờ lau Thời Lý
Đình Thượng Gia Phú, Gia Viễn Ninh Bình Nơi Đinh Bộ Lĩnh chăn trâu, tập trận cờ lau Thời Lý
Đình Trai Gia Hưng, Gia Viễn Ninh Bình Nơi Đinh Bộ Lĩnh chăn trâu, tập trận cờ lau gần động Hoa Lư Thời Lý
Đình Lược Sơn Lai, Nho Quan Ninh Bình Nơi đặt hành cung phía Tây thời Đinh Thời Đinh
Đình Vua Sơn Lai, Nho Quan Ninh Bình Đình Vua ở làng Sát là nơi đặt hành cung phía Tây thời Đinh Thời Đinh
Đình Ngọc Mỹ Sơn Lai, Nho Quan Ninh Bình Đình Ngọc Mỹ thờ vua Đinh trên vùng đất là nơi đặt hành cung phía Tây thời Đinh Thời Đinh
Đình Mỹ Hạ Gia Thủy, Nho Quan Ninh Bình Gia Thủy là quê mẹ của Vua Đinh Tiên Hoàng và quê hương của thái hậu Dương Vân Nga Thời Đinh
Đình Ngọc Nhị Gia Thủy, Nho Quan Ninh Bình Thờ Vua Đinh Tiên Hoàng trên quê hương của quốc mẫu Đàm Thị Thời Lý
Đình Ngọc Ba Gia Thủy, Nho Quan Ninh Bình Thờ Vua Đinh Tiên Hoàng trên quê hương của quốc mẫu Đàm Thị Thời Lý
Đình Trung Trữ Ninh Giang, Hoa Lư Ninh Bình Gần kinh đô Hoa Lư Tiền Lê
Đình Yên Thành Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Gần kinh đô Hoa Lư Hậu Lê
Đình Yên Trạch Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Gần kinh đô Hoa Lư Hậu Lê
Động Hoa Lư Gia Hưng, Gia Viễn Ninh Bình Căn cứ quân sự Thời Đinh
Chùa Lạc Khoái Gia Lạc, Gia Viễn Ninh Bình Chùa nằm tại ngã ba sông nên gọi là chùa Giao Thuỷ. Tương truyền, chùa Lạc Khoái là nơi xưa kia Vua Đinh đi bắt cá ở sông Hoàng Long có vào ngủ trọ. Sau này Vua còn cho lập hành cung ở đây để cùng Dương Vân Nga chiêm ngưỡng cảnh đẹp. Thời Đinh
Phủ Đại Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Gần kinh đô Hoa Lư Hậu Lê
Đền Lăng Liêm Cần, Thanh Liêm Hà Nam Sinh từ thời Vua Đinh. Là căn cứ Vua Đinh về đây tuyển quân và quê hương Lê Hoàn Thời Đinh
Đình Lạc Nhuế Đồng Hóa, Kim Bảng Hà Nam Căn cứ quân sự Thời Đinh
Miếu Trung
(Đền Đặng Xá)
Văn Xá, Kim Bảng Hà Nam Nơi Vua Đinh lập đồn trại thu nạp quân sĩ dẹp giặc, quê hương của hoàng hậu Dương Nguyệt Nương Tiền Lê
Đình Yến Thanh Hà, Thanh Liêm Hà Nam Thờ Vua Đinh quê hương Lê Hoàn Thời Đinh
Đền Hoàng Đế Hợp Thanh, Mỹ Đức Hà Nội Thờ Đinh Tiên Hoàng Đế Thời Đinh
Đền Bách Linh Hòa Nam, Ứng Hòa Hà Nội Có tượng thờ Đinh Tiên Hoàng Đế cùng bài vị 99 vị thần Thời Đinh
Nhà thờ Vua Đinh Hòa Khương, Hòa Vang Đà Nẵng Có tượng thờ Đinh Tiên Hoàng Đế cùng gia tộc họ Đinh 1996
Nhà thờ Đinh Tộc Hạ Nông, Điện Bàn Quảng Nam Có tượng thờ Đinh Tiên Hoàng Đế cùng gia tộc họ Đinh 2000
Đình Pác Mòng Quảng Lạc, Tp Lạng Sơn Lạng Sơn Thờ Đinh Tiên Hoàng Đế cùng các tướng lĩnh đi đánh dẹp vùng biên giới Hậu Lê
Đền Phja Đeng Cường Lợi, Na Rì Bắc Kạn Thờ Vua Đinh Tiên Hoàng cùng Nùng Trí Cao Thời Nguyễn
Đình Phù Liệt Thắng Lợi, Văn Giang Hưng Yên Thờ Vua Đinh Tiên Hoàng và ngũ vị đại vương giúp vua dẹp loạn. Thời Đinh
Miếu Vua Đinh Song An, Vũ Thư Thái Bình Thờ Đinh Tiên Hoàng Đế cùng gia tộc họ Đinh Hậu Lê
Chùa Kỳ Bá Song An, Vũ Thư[78] Thái Bình Am Thiên Tự thờ Phật và vua Đinh Tiên Hoàng Đế Thời Nguyễn
Chùa An Hòa Cao Minh, Phúc Yên [79] Vĩnh Phúc Thờ Phật và vua Đinh Tiên Hoàng Đế Thời Nguyễn
Đình Nông Trang Nông Trang, Việt Trì Phú Thọ Thờ Đinh Tiên Hoàng Đế gắn với giai thoại ủng hộ của người dân khi vua về đây dẹp 2 sứ quân họ Kiều Hậu Lê
Đình Sóc Bai Yên Bồng, Lạc Thủy Hòa Bình Thờ Đinh Tiên Hoàng Đế gắn với tín ngưỡng của người Mường Hậu Lê
Đình Cao Phong Hòa Thắng, Buôn Ma Thuột Đắk Lăk Thờ Đinh Tiên Hoàng Đế gắn với tín ngưỡng của người Mường Hậu Lê
Đình Yên Thư Yên Phương, Yên Lạc Vĩnh Phúc Thờ Vua Đinh Tiên Hoàng đã truyền dạy võ công cho dân làng. Hàng năm vào dịp áp tết, ở làng Yên Thư có nghi lễ "Mục đồng đánh quân" và "chợ mục đồng" dành cho trẻ con rất nổi tiếng được lưu truyền. Hậu Lê

Di tích thờ 12 sứ quân[sửa | sửa mã nguồn]

Tên di tích Xã, huyện Tỉnh Nội dung Niên đại
Đình Lác Giã Bàng Tề Lỗ, Yên Lạc Vĩnh Phúc Thờ sứ quân Nguyễn Khoan Tiền Lê
Đền Gia Loan Thị trấn Yên Lạc Vĩnh Phúc Thờ sứ quân Nguyễn Khoan, tước hiệu Quảng Trí Quân - vị vua tài cao trí lớn tại căn cứ quân sự Tam Đái Tiền Lê
Đình Ném Đoài Khắc Niệm, Tp BN Bắc Ninh Thờ sứ quân Nguyễn Thủ Tiệp Tiền Lê
Đình Hạp Lĩnh Hạp Lĩnh, Tp BN Bắc Ninh Thờ sứ quân Nguyễn Thủ Tiệp Tiền Lê
Đình Tiên Xá Hạp Lĩnh, Tp BN Bắc Ninh Thờ sứ quân Nguyễn Thủ Tiệp Tiền Lê
Đình Phúc Nghiêm Phật Tích, Tiên Du Bắc Ninh Thờ sứ quân Nguyễn Thủ Tiệp Hậu Lê
Đền Gin Nam Dương, Nam Trực Nam Định Thờ sứ quân Kiều Công Hãn Thời Đinh
Đình Yên Bình Dương Xá, Gia Lâm Hà Nội Thờ sứ quân Lý Khuê tại nơi ông mất Thời Đinh
Đình Dương Đanh Dương Xá, Gia Lâm Hà Nội Thờ sứ quân Lý Khuê tại nơi ông mất Thời Đinh
Đền Mây Lam Sơn, Tp HY Hưng Yên Thờ sứ quân Phạm Bạch Hổ tại căn cứ Đằng Châu Tiền Lê
Đình Xích Đằng Lam Sơn, Tp HY Hưng Yên Thờ sứ quân Phạm Bạch Hổ tại căn cứ Đằng Châu Tiền Lê
Đền Hàng Cá Minh Khai, Tp HY Hưng Yên Thờ sứ quân Phạm Bạch Hổ tại căn cứ Đằng Châu Tiền Lê
Đền Vua Mây Đại An, Vụ Bản Nam Định Thờ sứ quân Phạm Bạch Hổ tại căn cứ quân sự của ông Tiền Lê
Đình, Chùa Đại Thắng, Vụ Bản Nam Định Thờ sứ quân Phạm Bạch Hổ tại căn cứ quân sự của ông Tiền Lê
Đình Phương Mạc Phương Đình, Đan Phượng Hà Nội Thờ sứ quân Phạm Bạch Hổ tại căn cứ quân sự của ông Tiền Lê
Đình Phương Mạc Thanh Đa, Phúc Thọ Hà Nội Thờ sứ quân Phạm Bạch Hổ tại căn cứ quân sự của ông Tiền Lê
Đình Đông Hải Đông Vinh, Đông Hưng Thái Bình Thờ sứ quân Phạm Bạch Hổ tại căn cứ quân sự của ông Tiền Lê
Đền Khai Long Tân Sơn, Đô Lương Nghệ An Đền Khai Long là 1 ngôi đền thiêng được xây dựng cách đây trên 1.000 năm. Tương truyền đây là nơi Ngô Xương Xí chiêu dân lập căn cứ thời 12 sứ quân. Thời Đinh
Đền Khai Long Trung Sơn, Đô Lương Nghệ An Đền Khai Long thờ vị tướng Thập Nhị Sứ Quân là Ngô Xương Xí được phong tặng Thượng thượng Đẳng - Tối Linh Đại Vương. Tiền Lê
Đình Phú Duy An Phú, Mỹ Đức Hà Nội Ngô Xương Xí cũng được thờ làm thành hoàng làng Phú Duy, xã An Phú, huyện Mỹ Đức, phía nam Hà Nội. Bãi tập trận của nghĩa quân xưa kia chính là những bãi trên núi quanh đầm Cửa Hương. Tiền Lê
Đền Tam Xã Sài Sơn, Quốc Oai Hà Nội Đền Tam Xã còn được gọi là quán Tam Xã, đền Trình hay đền thờ Đỗ tướng công nằm ở trung tâm xã Sài Sơn. Xưa dân 3 làng Sài Khê, Thụy Khê, Đa Phúc là 3 xã cùng chung một đền thờ. Tiền Lê
Đình Thụy Khê Sài Sơn, Quốc Oai Hà Nội Thờ sứ quân Đỗ Cảnh Thạc tại nơi ông mất Tiền Lê
Đình Sài Khê Sài Sơn, Quốc Oai Hà Nội Thờ sứ quân Đỗ Cảnh Thạc tại nơi ông mất Tiền Lê
Đình Đa Phúc Sài Sơn, Quốc Oai Hà Nội Thờ sứ quân Đỗ Cảnh Thạc tại nơi ông mất Tiền Lê
Đình Ngô Sài Thị trấn Quốc Oai Hà Nội Đình nằm ở gần sông Tích, được coi là vị trí trung tâm thành Quèn xưa của Đỗ Tướng Công. Theo truyền thuyết địa phương, Đỗ Cảnh Thạc là một vị tướng có tài, ngoài những chiến công hiển hách, ông còn là người giúp nhân dân trong "Nông – Trang – Canh – Cửi" nên khi mất được người dân trong lãnh địa suy tôn là thành hoàng làng. Tiền Lê
Đình Cổ Hiền Tuyết Nghĩa, Quốc Oai Hà Nội Thờ sứ quân Đỗ Cảnh Thạc tại nơi ông mất Tiền Lê
Miếu họ Đỗ Bình Minh, Thanh Oai Hà Nội Thờ sứ quân Đỗ Cảnh Thạc tại căn cứ quân sự đồn Bảo Đà Tiền Lê
Đình Đông Trạch Ngũ Hiệp, Thanh Trì Hà Nội Thờ sứ quân Nguyễn Siêu tại căn cứ quân sự Tây Phù Liệt Tiền Lê
Đình Việt Yên Ngũ Hiệp, Thanh Trì Hà Nội Đình còn có tên Kẻ Vẹt. Đình Việt Yên thờ tướng Nguyễn Siêu làm thành hoàng làng. Nguyễn Siêu cho quân sĩ tập luyện, xây thành đắp lũy trên từ sông Cái xã Việt Yên, dưới thì ngang sông Con tới xã Phúc Am. Tiền Lê
Đình Đông Phù Đông Mỹ, Thanh Trì Hà Nội Thờ sứ quân Nguyễn Siêu tại căn cứ quân sự Tây Phù Liệt Tiền Lê
Đình Văn Uyên Duyên Hà, Thanh Trì Hà Nội Thờ sứ quân Nguyễn Siêu tại căn cứ quân sự Tây Phù Liệt Tiền Lê
Đình Lạc Thủy Đông Kết, Khoái Châu Hưng Yên Thờ sứ quân Nguyễn Siêu tại nơi tìm được xác ông Tiền Lê
Đền Hậu Đông Kết, Khoái Châu Hưng Yên Thờ sứ quân Nguyễn Siêu tại nơi tìm được xác ông Tiền Lê
Đình Trung Hà An Vĩ, Khoái Châu Hưng Yên Thờ sứ quân Nguyễn Siêu tại nơi tìm được xác ông Tiền Lê
Đình Lạc Đạo Trần Lãm, Tp TB Thái Bình Thờ sứ quân Trần Lãm tại vùng Bố Hải Khẩu xưa Tiền Lê
Đình Bo Kỳ Bá, Tp TB Thái Bình Thờ sứ quân Trần Lãm tại vùng Bố Hải Khẩu xưa Tiền Lê
Miếu Vua Lãm Thành phố Thái Bình Thái Bình Thờ sứ quân Trần Lãm tại vùng Bố Hải Khẩu xưa Tiền Lê
Đền Xám Hồng Quang, Nam Trực Nam Định Thờ sứ quân Trần Lãm tại căn cứ quân sự của ông xưa Tiền Lê
Đình Đông Mỹ Phúc, Mỹ Lộc Nam Định Thờ sứ quân Trần Lãm tại căn cứ quân sự của ông xưa Tiền Lê
Đình Tây Mỹ Phúc, Mỹ Lộc Nam Định Thờ sứ quân Trần Lãm tại căn cứ quân sự của ông xưa Tiền Lê
Đình Dậu Trì Hồng Thái, Ninh Giang Hải Dương Thờ sứ quân Trần Lãm thời Đinh tại nơi ông âm phù nhà Trần Thời Trần
Đình Nhạp Hùng Vương, TX Phú Thọ Phú Thọ Thờ sứ quân Kiều Thuận tại nơi ông mất Thời Đinh
Đền Trù Mật Văn Lung, TX Phú Thọ Phú Thọ Thờ sứ quân Kiều Thuận tại nơi ông mất Thời Đinh
Đình Bến Phụng Công, Văn Giang Hưng Yên Thờ sứ quân Lã Đường tại căn cứ Tế Giang Thời Đinh
Đền Thượng Mỹ Hà, Mỹ Lộc Nam Định Thờ sứ quân Lã Đường tại căn cứ quân sự của ông Thời Đinh
Miếu Bản Thổ Mễ Trì, Nam Từ Liêm Hà Nội Thờ tướng nhà Ngô Lã Đại Liệu và con trai ông là sứ quân Lã Đường Thời Đinh
Đình Cự Chính Nhân Chính, Thanh Xuân Hà Nội Thờ tướng nhà Ngô Lã Đại Liệu và con trai ông là sứ quân Lã Đường Thời Đinh
Đình Phi Liệt Liên Nghĩa, Văn Giang Hưng Yên Thờ sứ quân Lã Đường với tôn hiệu Thạch Lã tướng quân, gần làng Phi Liệt là làng Phù Liệt thờ 5 vị đại vương có công phù giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp sứ quân Lã Đường Thời Đinh

Di tích cố đô Hoa Lư[sửa | sửa mã nguồn]

Tên di tích Xã, huyện Tỉnh Nội dung Niên đại
Đền Vua Đinh Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Thờ Vua Đinh Tiên Hoàng, Hoàng tộc nhà Đinh và 4 vị Tứ trụ triều đình trung thần nhà Đinh Tiền Lê
Đền Vua Lê Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Thờ Vua Lê Đại Hành, Lê Long Đĩnh, Dương Vân Nga cùng bài vị thờ Công chúa Phất Ngân và tướng Phạm Cự Lượng Thời Lý
Đền Phất Kim Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Thờ công chúa Phất Kim, con gái Vua Đinh, vợ của sứ quân Ngô Nhật Khánh Tiền Lê
Đền Nội Lâm (Trần) Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Đền Nội Lâm - ngôi đền trong rừng Vua Đinh xây dựng để thờ thần Quý Minh, sau này Trần Thái Tông về đây nên đổi thành đền Trần Thời Đinh
Đền Tứ Trụ Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Đền Tứ Trụ nằm cùng khu với đền Trình trong Quần thể di sản thế giới Tràng An, đền thờ 4 tướng đại thần Nguyễn Bặc, Đinh Điền, Trịnh Tú, Lưu Cơ Thời Đinh
Đình Yên Trạch Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Thờ Đinh Tiên Hoàng làm thành hoàng làng Yên Trạch Tiền Lê
Đình Yên Thành Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Thờ Đinh Tiên Hoàng và Lê Đại Hành làm thành hoàng làng Yên Trạch Tiền Lê
Lăng Vua Đinh Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Nằm trên đỉnh núi Mã Yên, trước đền Vua Đinh trong di tích cố đô Hoa Lư Tiền Lê
Lăng Vua Lê Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Nằm bên chân núi Mã Yên, gần đền Vua Đinh và chùa Kim Ngân trong di tích cố đô Hoa Lư Tiền Lê
Bia Nhà Lý Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Nằm ở quảng trường cổ đô Hoa Lư, do Hà Nội phục dựng tặng Ninh Bình trong di tích cố đô Hoa Lư dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội 2010
Bia Câu Dền Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Cầu Dền là cây cầu cổ nằm ở cửa ngõ phía bắc vào Kinh đô Hoa Lư, cầu bắc qua sông Sào Khê trong di tích cố đô Hoa Lư Thời Đinh
Bia Cửa Đông Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Cầu Đông là cây cầu cổ nằm ở cửa ngõ phía đông vào Kinh đô Hoa Lư, cầu bắc qua sông Sào Khê trong di tích cố đô Hoa Lư, là nơi bá quan văn võ qua lại mỗi khi vào triều bệ kiến. Thời Đinh
Phủ Vườn Thiên Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Phủ Vườn Thiên thờ Kình Thiên Đại Vương Lê Long Thâu con cả Vua Lê Đại Hành cùng với hoàng tử Lý Long Bồ Thời Lý
Phủ Đông Vương Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Phủ Đông Vương thờ Đông Thành Vương Lê Long Tích con thứ 2 của Vua Lê Đại Hành cùng với hoàng tử Lý Long Bồ Thời Lý
Phủ Khống Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Phủ Khống nằm trong khu vực thành Nam Tràng An thờ 7 vị quan trung thần thời Đinh Thời Lý
Phủ Đột Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Phủ Khống hay Đền Trình nằm trong khu vực thành Nam Tràng An thờ 2 vị quan trung thần thời Đinh là Tả Thanh Trù và Hữu Thanh Trù Thời Lý
Phủ Chợ Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Phủ Chợ nằm trong khu vực chợ Cầu Đông thờ bà tổ hát chèo Phạm Thị Trân và vị quan Ngũ Lầu Đại Vương phụ trách 5 lầu ca hát Thời Lý
Chùa Nhất Trụ Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Được xây dựng từ thời Tiền Lê, nơi lưu giữ bảo vật thạch kinh cổ nhất Việt Nam Tiền Lê
Chùa Kim Ngân Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Được xây dựng từ thời Tiền Lê, nơi lưu giữ tài sản, ngân khố triều đình Tiền Lê
Chùa Cổ Am Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Chùa Am thuộc thôn Yên Trung, nằm ở phía tây bắc núi Đìa; chùa Đìa thuộc thôn Yên Thành, nằm ở phía đông nam núi Đìa, xã Trường Yên. Đây là hai chùa cổ thời Đinh xây dựng theo kiểu động chùa, tựa lưng vào núi. Thời Đinh
Chùa Duyên Ninh Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Chùa Duyên Ninh là ngôi chùa cổ thời Đinh Lê, là chùa cầu duyên nổi tiếng Thời Đinh
Chùa Bà Ngô Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Chùa Bà Ngô nằm bên phải bờ sông Hoàng Long thuộc khu vực ngoại vi thành Hoa Lư xưa, là nơi hoàng hậu Hoàng Thị mẹ Ngô Nhật Khánh tu hành và tiến hành nghi thức sám hối Thời Đinh
Chùa Báo Ân Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Chùa Báo Ân nằm cạnh Phủ Khống trong quần thể di sản thế giới Tràng An thờ các tướng lĩnh tử nạn trong nội chiến 12 sứ quân và chống Tống xâm lược lần thứ nhất Tiền Lê
Chùa Bái Đính Gia Sinh, Gia Viễn Ninh Bình Chùa Bái Đính là nơi thờ thần núi Cao Sơn tây trấn Hoa Lư tứ trấn Thời Đinh
Chùa động Am Tiên Trường Yên, Hoa Lư Ninh Bình Là nơi pháp trường xử án thời Đinh Thời Đinh
Chùa động Hoa Sơn Ninh Hòa, Hoa Lư Ninh Bình Là nơi nuôi ấu chúa Đinh Toàn thời Đinh Thời Đinh
Chùa động Thiên Tôn Thiên Tôn, Hoa Lư Ninh Bình Là tiền đồn vào kinh đô Hoa Lư thời Đinh Thời Đinh
Chùa động Bàn Long Ninh Xuân, Hoa Lư Ninh Bình Là ngôi chùa cổ thời Đinh Thời Đinh
Thành Hoa Lư Ninh Xuân, Hoa Lư Ninh Bình Tường Đông, Tường Vàu, Tường Dền, Nền cung điện, Núi Cột Cờ, Núi Mã Yên, Sông Sào Khê, Hang Bim, Hang Quàn, Hang Muối, Cổng Đông, Cổng Nam Thời Đinh

Di tích thời Đinh khác[sửa | sửa mã nguồn]

Tên di tích Xã, huyện Tỉnh Nội dung Niên đại
Đền Sóc, chùa Non Nước Vệ Linh, Sóc Sơn Hà Nội Khởi nguồn từ ngôi miếu thờ nhỏ mang tên Đổng Thiên Vương và chùa Non Nước đã được xây dựng từ thời Đinh Tiên Hoàng để làm nơi tu hành của Quốc sư Khuông Việt Thời Đinh
Đền Bạch Mã Văn Xá, Kim Bảng Hà Nam Khi Đinh Bộ Lĩnh khởi binh đã dẫn quân đến cầu đảo tại đền Bạch Mã bảo vệ thành Đại La. Sau khi lên ngôi, Đinh Tiên Hoàng Đế nhớ tới sự linh ứng của Thần đã sức cho làng Đặng Xá lập đền thờ và phong hiệu: Hộ Quốc Bảo Cảnh Linh Thông Tế Thế - Đô Đại Thành Hoàng Linh Lang Bạch Mã ĐạI Vương Thượng Đẳng Phúc Thần. Đền thờ Thần Bạch Mã ở đầu làng Đặng Xá gọi là miếu Thượng. Thời Đinh
Đình làng Luồng Biên Sơn, Lục Ngạn Bắc Giang Đình làng Luồng có từ thời Đinh, thờ hai vị có công phò giúp Hùng Định Vương dẹp quân Thục là Cao Sơn và Quý Minh. Thời Đinh
Chùa Thầy Sài Sơn, Quốc Oai Hà Nội Trên vách đá chùa Bối Am có 3 bia. Bia thứ nhất là "Bối Am tự bi", khắc năm Tân Mùi (1571), đời vua Lê Anh Tông (1557-1573) cho biết chùa Thầy nguyên thủy được xây dựng từ thế kỉ X, dưới thời Đinh (968-980) và được mở mang dưới các triều đại sau đó. Thời Đinh
Chùa Đồng Ngọ Tiên Tiến, Thanh Hà Hải Dương Chùa Đồng Ngọ là một trong hai ngôi chùa cổ nhất của Hải Dương. Quốc sư Khuông Việt đã xây dựng chùa này vào năm 971 theo chiếu lệnh của vua Đinh Tiên Hoàng. Thời Đinh
Chùa Côn Sơn Cộng Hòa, Chí Linh Hải Dương Chùa Côn Sơn nằm dưới chân núi Hun. Tương truyền nơi đây là nơi hun gỗ làm than và đã từng diễn ra trận hoả công hun giặc, dẹp loạn 12 sứ quân của Đinh Bộ Lĩnh ở thế kỷ X. Nên ngoài tên gọi núi Côn Sơn, núi còn có tên là Kỳ Lân hay núi Hun. Thời Đinh
Chùa Đô Quan Yên Khang, Ý Yên[80] Nam Định Căn cứ vào tư liệu còn lưu giữ tại chùa Đô Quan (Yên Khang, Ý Yên, Nam Định) cùng truyền thuyết ở địa phương thì từ thế kỷ thứ 10, sứ quân Phạm Phòng Ất về đây lập nên phường Quán Đổ và xây dựng chùa Đô Quan. Thời Đinh
Nghè Xuân Phả Xuân Trường, Thọ Xuân Thanh Hóa Thờ Đại Hải Long Vương âm phù Vua Đinh Tiên Hoàng dẹp giặc. Tại đây hàng năm lễ hội có Trò Xuân Phả rất độc đáo Thời Đinh
Chùa Tường Quang Dương Quan, Thủy Nguyên[81] Hải Phòng Qua những tư liệu lịch sử để lại, chùa Tường Quang được xây dựng từ thời Đinh, thế kỷ 10. Chùa Tường Quang danh lam cổ tự có niên đại trên ngàn năm tuổi thuộc diện rất hiếm có của thành phố Hải Phòng. Thời Đinh
Đình Phúc Lập Ngoài Tam Phúc, Vĩnh Tường[82] Vĩnh Phúc Thời Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, biết sự linh ứng của đình Phúc Lập, đã làm lễ cầu đảo tại đây. Khi thống nhất non sông về một mối, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, ngài ban thưởng công trạng cho các tướng sĩ, gia phong mỹ tự cho bách thần có công âm phù dẹp giặc. Đế Nương và Cao Vương là 2 vị thần của đình được phong là “Khả Lã Đế Nương Đế Phi Đệ nhị vị”. Thời Đinh
Đền Cửa Rừng Thanh Nghị, Thanh Liêm[83] Hà Nam Thời Đinh Bộ Lĩnh đứng lên dẹp loạn 12 sứ quân trên đường kéo đại binh từ Hoa Lư đi dẹp loạn khi qua nơi đền Cửa Rừng Bồng Lạng đã dừng chân cầu khấn oanh linh tứ vị đại vương âm phù cho mưu cầu thành công việc nghĩa. Sau khi dẹp xong loạn 12 sứ quân và lên ngôi hoàng đế, không quên ân đức các vị thần nơi đền Cửa Rừng, Đinh Tiên Hoàng đã xuống chiếu ban sắc phong và sức cho dân chúng Bồng Lạng trang muôn đời hương khói phụng thờ. Thời Đinh

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Phường Lam Sơn: Tổ chức lễ hội đền Kim Đằng
  2. ^ Bùi Quang Dũng danh nhân triều Đinh - Lý
  3. ^ Lịch sử vị thành hoàng làng Động Phí
  4. ^ ĐÌNH - NGHÈ KIM SƠN
  5. ^ Huyện Thanh Miện: Đình Bằng Bộ đón Bằng di tích cấp tỉnh
  6. ^ Di tích thân mẫu Đinh Bộ Lĩnh được xếp hạng quốc gia
  7. ^ Sự tích hai vị Đại Vương (con của Chu Công Mẫn và Phạm Thị Phương)
  8. ^ Hội làng Phú Khê
  9. ^ Ngôi đình nghìn tuổi và những đạo sắc phong cổ
  10. ^ Đền Phú Mỹ Xuân Hoa
  11. ^ Lễ hội làng Sủi
  12. ^ Miếu Rồng thờ Đào Ngọc Sâm
  13. ^ Đền Trinh Hưởng
  14. ^ Phát huy giá trị tiềm năng du lịch quần thể thờ Vua Đinh ở Ý Yên
  15. ^ Tục bó mo và cướp bông ở làng Sơn Đồng
  16. ^ Tục bó mo và cướp bông ở làng Sơn Đồng
  17. ^ Mộ vợ vua Đinh Tiên Hoàng ở... Thái Bình
  18. ^ Đình làng Hộ Vệ, Cẩm Hưng, Cầm Giàng, Hải Dương
  19. ^ Đền Ba Dân
  20. ^ [Theo cuốn Di tích lịch sử văn hóa thời Đinh - Lê ở Ninh Bình, Nguyễn Văn Trò - Nhà xuất bản VHDT trang 31]
  21. ^ PGS.TS ĐINH VĂN THUẬN - NHÀ NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ XUẤT SẮC CỦA VIỆT NAM
  22. ^ LÀNG YÊN LƯU VÀ LỄ HỘI HẠ ĐIỀN THUỞ XƯA
  23. ^ Đình làng Văn Cú, xã An Đồng, huyện An Dương thờ hai vị Đại vương Đỗ Quang và Đỗ Minh.
  24. ^ Thôn Kỳ Tây có đình thờ Hoàng Uy Công
  25. ^ Đình Lưu, Thôn Trung – xã Đông Phương - huyện Đông Hưng – Tỉnh Thái Bình
  26. ^ Ghi chép tại lễ hội chém lợn Đình Thạch Cầu Bây, Hà Nội
  27. ^ Ghi chép tại lễ hội chém lợn Đình Thạch Cầu Bây, Hà Nội
  28. ^ Sông Vạc quê tôi
  29. ^ Nam Định - Địa bàn trọng yếu trong sự nghiệp thống nhất đất nước của Đinh Bộ Lĩnh
  30. ^ Lễ hội làng An Cư, xã Đức Xương
  31. ^ Minh Thuận bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống
  32. ^ Đình Ngọc Uyên
  33. ^ Đình Mai Phúc
  34. ^ Đình, chùa Đông Cốc vùng Dâu
  35. ^ Đền tam thánh – Chùa Yên Lữ
  36. ^ Đình Đồng Hạ, Xã Đức Hợp, huyện Kim Động, Hưng Yên
  37. ^ Lưu Xá một địa danh lịch sử
  38. ^ Đình Nhật Tân - Hà Nam
  39. ^ Chuyện về bốn vị thành hoàng thời Tiền Lê ở tổng Đại Từ, Văn Lâm
  40. ^ DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA CẤP QUỐC GIA CHÙA PHÚC KHÁNH XÃ HIỀN QUAN
  41. ^ Dấu vết lịch sử triều Tiền Lê trên đất Hải Phòng
  42. ^ Đình Ba Dân ở Thanh Trì, Hà Nội
  43. ^ Hội thả diều Bá Giang
  44. ^ Đình Hòa Xá, Di tích kiến trúc nghệ thuật – Thờ Nhân thần
  45. ^ Bình Lục xưa
  46. ^ Đình Khả
  47. ^ Lễ hội truyền thống Vật trâu Ba Đình
  48. ^ Đền An Lá
  49. ^ Đình, chùa, miếu Ngô Xá ở Kim Động, Hưng Yên
  50. ^ Hội xuân ở Quỳnh Khê
  51. ^ Sự tích thần Tích Lịch đại vương (được thờ ở Lập Bái, Thái Bình và Phương Liệt, Hà Nội
  52. ^ KHAI MẠC LỄ HỘI ĐÌNH LÀNG PHƯƠNG MỸ XÃ MỸ ĐỒNG
  53. ^ Sự Tích Cường Bạo Đại Vương
  54. ^ Sự Tích Cường Bạo Đại Vương
  55. ^ Tiến Nông (Thanh Hóa): Đảo cò, nay chỉ còn vịt
  56. ^ Lễ hội Chùa Đống Lân
  57. ^ “Thanh Hóa chư thần lục” viết năm Thành Thái thứ 15 cũng đã ghi: “Trình tướng Công Minh Tự Khanh, tự Phúc Nhạc tôn thần, thôn Ngọc Xuyết, huyện Tống Sơn thờ. Thần là người huyện Lôi Dương, họ Trình tên là Minh Công. Di cư về xã Ngọc Xuyết ở. Thời kỳ vua Đinh Tiên Hoàng, được cử làm mưu sĩ. Được phong là Minh Tự Khanh. Sau khi mất được tặng phong là Phúc Nhạc và sai dân lập đền thờ” (trang 38 - VHv 1290 Thư viện Hán Nôm).
  58. ^ DI SẢN VĂN HÓA TÂM LINH Ở LÀNG VIỆT YÊN
  59. ^ ĐÌNH ĐÔNG DƯ HẠ - HÀ NỘI
  60. ^ Lễ hội làng Gừa
  61. ^ Đền Khai Quốc (Đền Đống Dõi) – Đền thờ những vị thần giữ Biển Đông
  62. ^ Kinh Lương – Lời giải cho nhiều giá trị văn hoá lịch sử
  63. ^ Đình Đông Thượng, chùa Minh Linh - di sản văn hóa ở Đông Thành
  64. ^ Thông tin tổng quan về Phan Sào Nam, Phù Cừ, Hưng Yên
  65. ^ Dư địa chí thị trấn Vân Đình
  66. ^ Đền Du Tràng
  67. ^ Phú Xuyên - MỘT ĐỊA CHỈ VĂN HOÁ
  68. ^ Phủ Khống, điểm du lịch Ninh Bình
  69. ^ Khai mạc lễ hội truyền thống đình làng Thọ Phú, xã Hồng Minh, huyện Hưng Hà
  70. ^ Giới thiệu bản Ngọc phả của xã Tiêu Xá, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh (TBHNH 2003)
  71. ^ Đình Phù Liệt, một danh thắng lịch sử
  72. ^ Di tích xếp hạng cấp tỉnh trên địa bàn huyện Yên Dũng
  73. ^ Một vùng trầm tích toả hương
  74. ^ Di tích thân mẫu Đinh Bộ Lĩnh được xếp hạng quốc gia
  75. ^ Đi tìm mộ thân mẫu Vua Đinh Tiên Hoàng
  76. ^ Mộ vợ vua Đinh Tiên Hoàng ở... Thái Bình
  77. ^ Đình Thượng Đồng xã Yên Tiến
  78. ^ Phái đoàn chùa Hoằng Pháp đến chùa Kỳ Bá và chùa Tây Khánh
  79. ^ Huynh trưởng Phúc Thanh tham dự Đại lễ An vị long cốt Ngôi tổ đường và cung rước xá lợi Phật - chùa An Hòa
  80. ^ Đình chùa Đô Quan
  81. ^ Cây me chùa Tường Quang- Cây di sản Việt Nam và hình bóng của vị tướng Đô đốc triều vua Quang Trung
  82. ^ Đình Phúc Lập ngoài - Một ngôi đình thờ hai Thành Hoàng làng
  83. ^ Đền Cửa Rừng và hội làng Bồng Lạng