Elisabeth Christine xứ Braunschweig-Wolfenbüttel-Bevern
| Elisabeth Christine xứ Braunschweig-Wolfenbüttel-Bevern | |
|---|---|
 Phác họa bởi Antoine Pesne, k. 1739 | |
| Tại vị | 31 tháng 5 năm 1740 – 17 tháng 8 năm 1786 |
| Thông tin chung | |
| Sinh | 8 tháng 11 năm 1715 Schloss Bevern, Công quốc Braunschweig, Đế quốc La Mã Thần thánh |
| Mất | 13 tháng 1 năm 1797 (81 tuổi) Stadtschloss, Berlin, Phổ, Đế quốc La Mã Thần thánh |
| An táng | Nhà thờ lớn Berlin |
| Phối ngẫu | |
| Vương tộc | Welf |
| Thân phụ | Ferdinand Albrecht II xứ Braunschweig-Wolfenbüttel |
| Thân mẫu | Antoinette xứ Braunschweig-Wolfenbüttel |
Elisabeth Christine xứ Braunschweig-Wolfenbüttel-Bevern (8 tháng 11 năm 1715 – 13 tháng 1 năm 1797) là Vương hậu nước Phổ (Vương hậu tại Phổ từ 1772) và Tuyển hầu phu nhân xứ Brandenburg với tư cách là hôn phối của Friedrich Đại đế. Bà là vương hậu Phổ tại vị lâu nhất, với thời gian hơn 46 năm. Elisabeth Christine được mọi người kính trọng nhờ các hoạt động thiện nguyện suốt chiến tranh Bảy năm.
Thế tử phi
[sửa | sửa mã nguồn]
Năm 1730, Thái tử Friedrich của Phổ cố gắng chạy trốn khỏi sự bạo chúa của cha mình, vua Friedrich William I, nhưng bị bắt và tống giam. Để có được sự tự do, ông được yêu cầu phải lấy Elisabeth Christine, con gái của Ferdinand Albrecht II, Công tước xứ Braunschweig-Wolfenbüttel và vợ là Antoinette, vào năm 1733.[1] Cô của Elisabeth là Elisabeth Christine cũng là vợ của Karl VI của Thánh chế La Mã. Cuộc hôn nhân được xem là quân bài ngoại giao của nhóm thân Áo cũng như "phe đế chế" xung quanh nhà vua. Điều này mâu thuẫn với "phe Anh" xung quanh Vương hậu Sophie Dorothea, em gái của vua George II của Anh, và Thái tử Friedrich.[2] Họ tìm kiếm một cuộc hôn nhân với cháu gái của vương hậu là vương nữ Amelia của Đại Anh, điều này sẽ tạo lên một liên mình hùng mạnh giữa Phổ, Đại Anh và được vị vương tử trẻ nông nổi coi là "tuyệt vời" hơn so với cô nàng "nhà quê" Elisabeth Christine.
Tuy nhiên, ngày 12 tháng sáu, cô gái 17 tuổi Elisabeth Christine vẫn kết hôn với Friedrich tại cung điện mùa hè của cha bà, Schloss Salzdahlum tại Wolfenbüttel, Đức. Vào đêm tân hôn, Friedrich giành một giờ ít ỏi với vợ và bỏ ra ngoài suốt cả đêm. Bởi tình huống trớ trêu đằng sau cuộc hôn nhân, ông được biết là đã cự tuyệt cuộc hôn nhân này ngay từ ban đầu.[1] Do đó, vị trí của Elisabeth tại kinh thành Berlin rất khó khăn ngay từ ban đầu, sự hỗ trợ duy nhất bà nhận được là từ nhà vua.
Elisabeth thực sự gắn bó với cha chồng, người rất quý trọng sự hiếu thảo của bà, thứ mà không khiến chồng bà hứng thú chút nào. Friedrich vốn mang nhiều tiếng đồn là người đồng tính luyến ái, chưa từng thể hiện sự hứng thú hay ham muốn với phụ nữ; người phụ nữ duy nhất được xem là người bạn gần gũi của ông là người chị gái, Wilhelmine. Tuy nhiên, ông cũng đủ tỉnh táo để nhận thấy cơ hội mà Elisabeth trao cho nhằm cải thiện mối quan hệ với cha mình và dùng bà một cách có hệ thống để giành lại sự ưu ái của hoàng gia. Suốt năm đầu cuộc hôn nhân, Friedrich được chỉ định để thống lĩnh trung đoàn của riêng ông, có vị trí đồn trú tại Ruppin, thứ mà ông được cha trao cho sau lễ đính hôn,[2] trong khi Elisabeth sống tại Berlin trong vương cung. Chồng bà liên tục gửi cho bà những bức thư tình nhằm xin những thứ như giấy thông hành hoặc tiền từ nhà vua hoặc thậm chí xin bà thế chấp những khoản vay từ Braunschweig để trang trải cho những chi phí của ông. Tình trạng này vẫn tiếp diễn kể cả sau khi cặp đổi chuyển tới cung điện Rheinsberg vào năm 1736.
Vương hậu Phổ
[sửa | sửa mã nguồn]
Sau cái chết của cha chồng, chồng bà thừa kế ngai vàng Phổ với hiệu Friedrich II vào năm 1740. Ông được biết là không có bất kì tính cảm nào với nữ giới và chủ trì một hội đồng quân sự cực kì khắc nghiệt, nơi phụ nữ rất hiếm khi xuất hiện. Ông hoàn toàn không quan tâm đến các nghi thức, buổi lễ và để trống hầu hết các nghĩa vụ của mình tại kinh thành Postdam.[3] Trong thời kì đầu trị vì, ông có phần nào khôi phục lại cuộc sống cung đình, nhưng sau khi cung điện Sanssouci ở Potsdam được hoàn thành vào năm 1747, ông cô lập mình ở Sanssouci vào mùa hè và City Palace, Potsdam vào mùa đông, và chỉ xuất hiện tại vương cung ở Berlin vào dịp đặc biệt như là sinh nhật hoàng gia và chuyến thăm của các thân vương. Dù cho bản thân khinh miệt với đời sống cung đình, tuy nhiên, ông hiểu tầm quan trọng của nó trong hệ thống nhà nước nên không bãi bỏ chúng, mà để lại toàn bộ việc đó cho Elisabeth.[3]
Elisabeth có một vai trò nổi bật và được nhiều người biết đến ở Phổ. Suốt 17 năm đầu thời kì trị vì của chồng, bà chia sẻ nhiệm vụ đại diện hoàng gia với mẹ chồng cho đến khi bà mất vào năm 1757, sau đó bà phải tự mình xử lí chúng, vì là thành viên hoàng tộc duy nhất sống trong vương cung Berlin rộng lớn. Friedrich cũng giao cho Elisabeth cung điện mùa hè của riêng bà, Cung điện Schönhausen gần Berlin, và cho trang trí chỗ ở của bà tại cung điện hoàng gia Berlin, chỉ định một hội đồng để hỗ trợ bà điều hành các công vụ tại kinh thành. Tại Berlin, Elisabeth đón tiếp các vương công, đại sứ và tướng lĩnh; thiết đãi hoàng gia và lãnh chúa Phổ bằng các buổi lễ; và chủ trì một nhóm các nhà thần học Luther như Anton Friedrich Büsching, Johann Joachim Spalding và Johann Friedrich Zöllner.[3] Tại cả hai cung điện, bà tổ chức các buổi chiêu đãi hàng tuần, yến tiệc, đây là dịp duy nhất toàn bộ hoàng tộc Phổ có mặt dưới thời Friedrich đại đế, người mà bản thân hiếm khi tham gia các dịp này. Bên cạnh yến tiệc, các buổi tiệc đêm, banh trò, hòa nhạc opera, tiếp đón các đại sứ và các buổi tiệc gia đình (sinh nhật, giáng sinh, lễ cưới) cũng thuộc thẩm quyền của bà. Các buổi tiếp đón của bà luôn có rất nhiều người tham gia vì bà là người duy nhất điều hành các hoạt động cung đình ở Phổ tại thời điểm đó, khiến nơi đây trở thành trung tâm xã hội quan trọng và là nơi gặp gỡ những nhân vật quan trọng.[3]
Một buổi tiếp đón của Elisabeth Christine ở Schönhausen được mô tả vào năm 1779 bởi du khách người Anh Dr. Moore:
Vương hậu có một buổi tụ họp triều đình trong tuần, khi các Hoàng thân, quý tộc và đại sứ nước ngoài chào đón bà, vào lúc năm giờ. Sau khi bà đã tham gia vòng chơi và trò chuyện với mọi người, bà ngồi xuống bàn. Vương hậu có bàn riêng của mình, và các Công nương cũng cũng vậy. Các thành viên còn lại cũng đã ngồi vào bàn chơi bài, sau đó buổi họp cũng đã kết thúc, họ đi vào vườn hoặc xếp các bàn bài khác trong các phòng khác, tùy theo sở thích của họ, và trở về Berlin vào lúc hoàng hôn. Đôi khi vương hậu mời rất nhiều người đến dùng bữa tối, và họ ở lại cho đến nửa đêm. Đây là những buổi họp duy nhất mà tôi gặp được các quý cô Berlin vào mùa hè .[4]
Mặc dù Friedrich đã giao cho bà vai trò đại diện, nhưng ông không phải lúc nào cũng cấp cho bà đủ kinh phí để thực hiện vai trò này, và điều đó khiến người nước ngoài ngạc nhiên vì nhà vua không chu cấp cho vương hậu đủ tiền để tổ chức những buổi tiếp đãi xa hoa hơn. Khi nhà vua trở nên tiết kiệm hơn theo thời gian, các buổi tiếp đãi của vương hậu càng thiếu kinh phí, Charpentier từng nói đùa: "Vương hậu chắc hẳn phải có một buổi dạ tiệc hoành tráng tối nay; tôi thấy một chiếc đèn cũ được thắp sáng trên cầu thang khi tôi đi ngang qua!" [4] Bản thân nhà vua rất hiếm khi tham dự bất kỳ sự kiện nào của triều đình, trong khi vương hậu luôn có mặt. Ông chỉ đến dự lễ kỷ niệm sinh nhật của vương hậu hai lần trong khoảng thời gian từ năm 1741 đến năm 1762. Friedrich thường vắng mặt ngay cả trong lễ kỷ niệm sinh nhật chính thức của mình, nơi vương hậu nhận lời chúc mừng sinh nhật thay mặt ông, và khi tham dự, ông thường chỉ xuất hiện rất ít thời gian. Friedrich thường vắng mặt ngay cả trong những sự kiện quan trọng, chẳng hạn như chuyến thăm cấp nhà nước của Tsesarevich Pavel vào năm 1776.[3]
Khi xuất hiện ở Berlin, chủ yếu là trong mùa dạ hội hóa trang, Friedrich thường không đến dinh thự riêng của mình mà chỉ tham dự buổi tiếp đón của vương hậu tại dinh thự của bà[3] Mặc dù thỉnh thoảng ông tham gia vào đời sống cung đình Berlin, nhưng ông chưa bao giờ đến thăm cung điện của bà ở Schönhausen, và bà cũng chưa bao giờ được mời đến Sanssouci. Một mặt, việc tuân thủ nghi thức và lễ nghi rất quan trọng đối với ông, vì vậy ông đảm bảo rằng xe ngựa của hoàng hậu luôn đi ngay phía sau xe của ông trong các cuộc rước lễ, thậm chí còn đi trước xe của người mẹ mà ông yêu quý. Mặt khác, ông đã làm nhục bà bằng cách thậm chí không mời bà đến một số lễ kỷ niệm quan trọng. Bà cũng không nhận được lời mời đến lễ khánh thành khu nhà mới của cung điện Charlottenburg vào mùa hè năm 1746 [5] cũng như không nhắc đến buổi lễ lớn mà nhà vua tổ chức vào tháng 8 năm 1749 để vinh danh mẹ mình ở Sanssouci.[6]
Vào năm 1763, sau Chiến tranh Bảy năm, Friedrich gặp lại vợ lần đầu tiên sau sáu năm, ông chỉ nói với bà "Madame đã trở nên mập hơn" rồi lại quay quần các chị gái đang chờ đợi mình.[7] Mặc dù không mấy quan tâm đến bà, ông vẫn yêu cầu bà phải được tôn trọng với tư cách là một vương hậu Phổ, nhưng sự xa cách giữa ông và bà cùng với lòng thương cảm mà bà dành cho đã khiến bà khó nhận được sự tôn trọng từ giới quý tộc: có lần, các ca sĩ opera từ chối biểu diễn tại buổi hòa nhạc của bà và bà đã buộc Friedrich phải yêu cầu bà được đối xử tôn trọng.[3] Về mọi mặt, hoàn cảnh của bà tương tự như hoàn cảnh của em dâu bà, Wilhelmine, người vợ bị thất sủng của em trai nhà vua, Heinrich, cho rằng vương hậu có vai trò đại diện quan trọng.
Ảnh hưởng
[sửa | sửa mã nguồn]Trong cuộc Chiến tranh Bảy Năm, Nhà vua vắng mặt khỏi thủ đô suốt sáu năm, điều này khiến vương hậu trở thành biểu tượng cho sự kiên cường của Phổ tại thủ đô trong suốt cuộc chiến. Elisabeth thường được chào đón bằng những tiếng reo hò khi bà xuất hiện trước công chúng.[3] Khi thủ đô Berlin bị tấn công vào năm 1757, chính Elisabeth đã cai quản triều đình và ra lệnh sơ tán họ đến Magdeburg. Bà đã có thể trở lại Berlin vào năm 1758, nhưng một lần nữa lại bị buộc phải sơ tán vào năm 1760. Chính lần này, bà đã nhìn thấy Sanssouci lần đầu tiên
Elisabeth quan tâm đến văn học chính trị và đã thực hiện một số bản dịch dưới bút danh "Constance". Sau cái chết của người bạn thân, Sophie Caroline von Camas vào năm 1766, bà đã xuất bản bản dịch tiếng Pháp của Le Chrétien dans la Solitude. Bản dịch của bà là Réflexions sur l'etat des affaires publiques en 1778[8] đã khơi dậy lòng yêu nước của công chúng trong suốt Chiến tranh kế vị Bayern. Các tác phẩm chính trị của bà được đưa vào thư viện hoàng gia và nhà vua đã trình bày với bà những ý tưởng của riêng mình.[4]
Elisabeth đã thành công giới thiệu nghề nuôi tằm đến Phổ và tham gia các hoạt động từ thiện, bà đã đóng góp 23.000 thaler từ khoản trợ cấp 40.000 thaler của mình, hơn một nửa thu nhập của bà. Bà tự nhận xét về mình: "Chúa đã nhân từ che chở tôi, nên tôi không cần phải tự trách mình về bất kỳ hành động nào mà tôi biết là đã gây hại cho người khác." [9] Elisabeth được ghi nhận là người đóng vai trò trung gian và can thiệp giúp đỡ những người ăn xin. Bà đặc biệt ủng hộ cồng đồng émigré người Pháp ở Berlin. Spalding nhận xét: "Ký ức về bà sẽ mãi được trân trọng như một tấm gương cảm động về những phẩm chất tinh thần cao quý nhất, lòng mộ đạo sáng suốt và sống động nhất, và lòng nhân ái tích cực tuyệt vời nhất."[4]
Thái hậu
[sửa | sửa mã nguồn]
Elisabeth Christine trở thành thái hậu sau khi Friedrich Đại đế qua đời vào ngày 17 tháng 8 năm 1786. Elisabeth không có mặt lúc chồng qua đời và cũng không gặp lại ông kể từ tháng Giêng năm đó, nhưng bà vẫn nhận được sự cảm thông của công chúng vì sự nổi tiếng của mình, và theo Spalding, bà "rất được yêu mến trong lúc đau buồn".[4] Bà đã nói về cái chết của Friedrich với người kế nhiệm ông, Friedrich Wilhelm II như sau:
Ngay cả khi chỉ là một cá nhân bình thường, Frederick Đại đế cũng đã được tôn kính vì những phẩm chất tuyệt vời của mình; tất cả các vị vua vĩ đại đều có thể noi gương ông; ông trị vì như một người cha thực sự của dân tộc. Bản thân ông là một người bạn chân thành, nhưng ông cũng có nhiều người bạn giả dối, những kẻ lợi dụng tình cảm để chia rẽ ông với những người hết lòng yêu thương ông; tuy nhiên, những kẻ lừa dối này đã khiến ông đau lòng khi ông phát hiện ra sự giả dối của chúng, và ông đã bảo vệ những người bạn chân thành của mình mà không để lộ ra, vì sợ sẽ khiến họ bị bức hại. Ông hào phóng và nhân từ, giữ vững vị thế của mình mà không kiêu ngạo, và trong xã hội, ông giống như một quý ông bình dị.[4]
Trong di chúc của Friedrich Đại đế, Elisabeth không chỉ được đảm bảo tiếp tục thu nhập như thường lệ mà còn được nhận thêm 10.000 thaler mỗi năm, nơi ở, các trò chơi, rượu vang và củi đốt trong các cung điện hoàng gia mà bà lựa chọn, cùng với chỉ thị rằng người kế vị và cháu trai của ông Friedrich Wilhelm sẽ được hưởng quyền tương tự và luôn đối xử với bà bằng sự tôn trọng với vị trí của bà [4] Với tư cách là thái hậu, Elisabeth Christine đóng vai trò tích cực trong đời sống công cộng. Nhờ kinh nghiệm lâu năm trong việc điều hành đời sống đại diện dưới triều đại của Friedrich Đại đế, "Thái hậu, người có tầm quan trọng hơn cả vương hậu nhờ sự thận trọng và phẩm giá tự nhiên", thường được tham khảo ý kiến trong các vấn đề triều đình.[4] Bà là trung tâm trong đời sống gia đình hoàng gia, thường xuyên liên lạc với họ khi họ vắng nhà, đặc biệt là với người con gái nuôi trước đây của bà, Friederike Charlotte của Phổ.
Tổ tiên
[sửa | sửa mã nguồn]| Tổ tiên của Elisabeth Christine xứ Braunschweig-Wolfenbüttel-Bevern[10] |
|---|
Tham khảo
[sửa | sửa mã nguồn]- 1 2 Biskup, tr. 304.
- 1 2 Atkinson Willsheen, Emma: Memoirs of the Queens of Prussia, London: W. Kent, 1858, tr. 217
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Clarissa Campbell Orr: Queenship in Europe 1660-1815: The Role of the Consort. Nhà xuất bản Đại học Cambridge (2004)
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Atkinson, Emma Willsher: Memoirs of the queens of Prussia, London: W. Kent
- ↑ Karin Feuerstein-Praßer: „Ich bleibe zurück wie eine Gefangene." Elisabeth Christine und Friedrich der Große, tr. 67, publisher Friedrich Pustet, Regensburg 2011, ISBN 978-3-7917-2366-2
- ↑ Alfred P. Hagemann: Der König, die Königin und der preußische Hof. (The king, the queen and the Prussian court), in: Friedrich300 – Friedrich der Große und der Hof – Colloquien, Friedrich der Große – eine perspektivische Bestandsaufnahme.
- ↑ This is reported in the diary of the Queen's Chamberlain Count Ernst Ahasverus Heinrich von Lehndorff, edited by Wieland Giebel: Die Tagebücher des Grafen Lehndorff. Die geheimen Aufzeichnungen des Kammerherrn der Königin Elisabeth Christine., tr. 499. Publisher: Berlin Story Verlag, Berlin 2012, ISBN 978-3-86368-050-3.
- ↑ Adlersfeld-Ballestrem, Eufemia von (ngày 8 tháng 1 năm 2018). Elisabeth Christine, Königin von Preußen, Herzogin von Braunschweig-Lüneburg. Biografie einer Verkannten: In Briefen und Selbstzeugnissen (bằng tiếng Đức). Diplomica Verlag. ISBN 9783963370236.
- ↑ Reiners, Ludwig (Swedish): Fredrik den store (Fredrick the Great). Bokindustri Aktiebolag (1956) Stockholm
- ↑ Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans [Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living] (bằng tiếng Pháp). Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. tr. 51.
Nguồn
[sửa | sửa mã nguồn]
- Biskup, Thomas. (2004). "The Hidden Queen: Elisabeth Christine of Prussia and Hohenzollern Queenship in the Eighteenth Century" in Queenship in Europe 1660-1815: The Role of the Consort. Clarissa Campbell Orr (ed.). Nhà xuất bản Đại học Cambridge. ISBN 0-521-81422-7.
- Hans-Henning Grote (2005) Schloss Wolfenbüttel. Residenz der Herzöge zu Braunschweig und Lüneburg. S. 228. ISBN 3-937664-32-7.
- Paul Noack: Elisabeth Christine und Friedrich der Große. Ein Frauenleben in Preußen. 2. Auflage. Klett-Cotta, Stuttgart 2002, S. 185, ISBN 3-608-94292-0
- Reiners, Ludwig (Swedish): Fredrik den store (Fredrick the Great). Bokindustri Aktiebolag (1956) Stockholm
