Elizabeth xứ York

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Elizabeth xứ York
Elizabeth of york - funeral effigy.jpg
Tượng sáp nổi của Elizabeth
Vương hậu nước Anh
Tại vị18 tháng 1, năm 1486
- 11 tháng 2, năm 1503
(&0000000000000017.00000017 năm, &0000000000000024.00000024 ngày)
Đăng quang25 tháng 11, năm 1487
Tiền nhiệmAnne Neville
Kế nhiệmCatherine xứ Aragon
Thông tin chung
Phối ngẫuHenry VII của Anh
Hậu duệArthur, Vương công xứ Wales
Margaret, Vương hậu xứ Scotland
Henry VIII của Anh
Elizabeth Tudor
Mary Tudor, Vương hậu nước Pháp
Edmund Tudor, Công tước xứ Somerset
Edward Tudor
Katherine Tudor
Thân phụEdward IV của Anh
Thân mẫuElizabeth Woodville
Sinh(1466-02-11)11 tháng 2, 1466
Cung điện Westminster, Luân Đôn, Anh
Mất11 tháng 2 năm 1503(1503-02-11) (37 tuổi)
Tháp Luân Đôn, Luân Đôn, Anh
An tángBệ thờ Henry VII, Tu viện Westminster, Luân Đôn

Elizabeth xứ York (tiếng Pháp: Élisabeth d'York; 11 tháng 2, năm 1466 - 11 tháng 2, năm 1503), là Vương hậu của Vương quốc Anh với tư cách là vợ duy nhất của Henry VII của Anh. Bà là mẹ của con trai đầu tiên của Henry VII, Arthur, Vương công xứ Wales, và người kế vị ông, vị vua tương lai Henry VIII của Anh. Ngoài ra, hai con gái khác của bà là Margaret, Vương hậu xứ ScotlandMary Tudor, Vương hậu nước Pháp về sau cũng đáng chú ý với những cuộc hôn nhân quan trọng, gần như làm thay đổi toàn bộ lịch sử nước Anh.

Elizabeth

Là con gái lớn nhất của Edward IV của AnhElizabeth Woodville, Công chúa Elizabeth xứ York là yếu tố quan trọng thiết lập nền hòa bình thịnh trị của Vương quốc Anh sau khi Henry VII đánh bại Richard III của Anh trong Trận Bosworth, và đang muốn xác lập quyền kế vị ngai vàng nước Anh. Việc cưới Elizabeth khiến Henry VII thành lập nên Nhà Tudor trong sự ủng hộ của những thế lực nhà York cũ[1].

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Elizabeth sinh ra trong Cung điện WestminsterLuân Đôn; là con gái đầu tiên và cũng là hậu duệ lớn nhất của Edward IV của AnhElizabeth Woodville. Edward IV là con trai lớn nhất của Richard Plantagenet, Công tước thứ ba của YorkCecily Neville, xuất thân từ dòng họ Neville danh giá của nước Anh. Còn mẹ bà, Elizabeth Woodville là con gái lớn của Richard Woodville, Bá tước Rivers thứ nhấtJacquetta xứ Luxembourg, con gái của Peter I xứ LuxembourgMargaret xứ Baux.

Lễ rửa tội của bà diễn ra tại Tu viện Westminster, có sự hiện diện của bà ngoại bà Jacquetta và bà nội bà là Cecily Neville[2].

Vào năm 3 tuổi, Elizabeth đã được hứa hôn với George Neville, Công tước thứ nhất xứ Bedford. Sau đó, cha của George là John Neville, Hầu tước thứ nhất xứ Montagu lại ủng hộ sự nổi loạn của Richard Neville, Bá tước thứ 16 xứ Warwick, em họ theo bên mẹ của cha bà. Vì vậy hôn ước bị hủy bỏ ngay lập tức. Năm 1475, Louis XI của Pháp đồng ý việc hôn ước giữa Elizabeth - khi đó 9 tuổi - với người kế vị của ông, Charles VIII của Pháp. Nhưng vào năm 1482, Louis XI lại hủy hôn ước.

Ngày 9 tháng 4 năm 1483, Edward IV đột ngột qua đời, và em trai của bà là Edward kế vị, tức Edward V của Anh. Richard, Công tước Gloucester đã tự lập làm Bảo Hộ Công mặc cho sự phản đối của mẹ bà là Thái hậu Elizabeth[3]. Richard sau đó ngăn cách Elizabeth cùng các người em khác khỏi sự kiểm soát của gia đình Woodville, và đón đầu Edward V đang từ Ludlow đến Luân Đôn để chuẩn bị cho việc lên ngôi, và đưa về Tháp Luân Đôn. Thái hậu Elizabeth cảm thấy sự đe dọa từ Richard, bèn đưa Elizabeth cùng các em đến hầm trú ẩn tại Tu viện Westminster.

Hình nộm nổi trong mộ của Elizabeth.

Hai tháng sau đó, ngày 22 tháng 6 năm 1483, Richard tuyên bố hôn nhân giữa Edward IV và Elizabeth Woodville là bất hợp pháp. Richard đưa ra rằng trước khi Edward IV kết hôn với Elizabeth, ông đã có hôn ước với Eleanor Talbot, và hội đồng Nghị viện đưa ra Titulus Regius để củng cố cáo buộc này. Cách này khiến Elizabeth cùng các em mình, kể cả Edward V, trở thành con bất hợp pháp và không có quyền thừa kế ngai vàng. Richard nhân đó lên ngôi, tức Richard III của Anh.

Hôn ước với Henry Tudor[sửa | sửa mã nguồn]

Mẹ của Elizabeth, Elizabeth Woodville sau đó liên kết với Margaret Beaufort, mẹ của Henry Tudor, một người kế thừa ngai vàng nước Anh theo dòng họ Lancaster. Dù Henry Tudor có xuất thân là hậu duệ của Edward III của Anh, thông qua việc mẹ ông là chắt của John xứ Gaunt, Công tước Lancaster[4], nhưng khả nặng kế vị của ông rất yếu do một đạo luật từ thời Richard II của Anh, theo đó Hội đồng Nghị viện tước đi quyền thừa kế của dòng dõi Công tước John. Do đó, Elizabeth Woodville đã đồng ý rằng sẽ ủng hộ Henry Tudor lên ngôi, với điều kiện con gái bà là Công chúa Elizabeth sẽ trở thành Vương hậu. Tháng 12 năm 1483, Henry Tudor tại Rennes đã tuyên thệ sẽ thực hiện hôn ước và nhân đó chiêu binh để chống lại Richard III.

Tổng quan nguồn gốc tổ tiên của Henry VII và Elizabeth xứ York.

Năm 1484, công chúa Elizabeth cùng mẹ và các em quay trở về lại triều đình Luân Đôn sau khi Richard III chủ động hòa hợp lại với mẹ bà. Việc này khiến người ta tin rằng Elizabeth Woodville tin Richard III không giết hai con trai bà trong vụ án tháp Luân Đôn, và cũng có tin đồn rằng Richard III muốn cưới công chúa Elizabeth vì Anne Neville đang hấp hối và cả hai không có con thừa tự. Cuốn Croyland Chronicle nói rằng Richard III đã phải phủ nhận tin đồn đầy ghê tởm này. Ngay sau khi Anne Neville qua đời, Richard III gửi công chúa Elizabeth trở lại Sheriff Hutton và đề nghị với John II của Bồ Đào Nha về việc cưới em gái ông ta, Joanna, Công chúa Bồ Đào Nha, và đề nghị hôn ước giữa công chúa Elizabeth với Manuel I của Bồ Đào Nha[5].

Ngày 7 tháng 4 năm 1485, Henry Tudor dẫn quân đổ bộ lên nước Anh. Đến ngày 22 tháng 4, Henry và Richard đánh nhau tại Trận Bosworth, và Richard III bị giết ngay trong trận chiến này. Henry Tudor ngay sau đó tuyên bố quyền lực cai trị nước Anh một cách hợp pháp.[6]

Vương hậu nước Anh[sửa | sửa mã nguồn]

Elizabeth và Henry VII. Vương hậu Elizabeth đang cầm đóa hoa hồng trắng, biểu tượng của nhà York, còn Vua Henry cầm hoa hồng đổ, biểu tượng cho nhà Lancaster.

Với tư cách là người con gái lớn nhất của Edward IV, và việc không còn người thừa kế nam của dòng họ York, công chúa Elizabeth có quyền kế vị cao nhất cho ngai vàng nước Anh. Dù ban đầu Henry Tudor đã phải buộc tuyên thệ lấy bà vì lý do chính trị, song Henry muốn nhấn mạnh cuộc hôn nhân này sẽ thiết lập hòa bình giữa hai nhà, và làm yếu đi khả năng kế vị của những người thuộc dòng họ York khác[7]. Ông không muốn nhường quyền lực của mình với Elizabeth[8], vì vậy ông đã quyết định đăng quang ngay ngày 30 tháng 10 năm 1485, trước khi hôn lễ của cả hai diễn ra vào ngày 18 tháng 1 năm 1486 dưới sự chứng kiến của Thomas Bourchier tại Tu viện Westminster. Henry cũng xóa bỏ Titulus Regius được ban dưới thời Richard III nhằm hợp thức hóa thân phận của bà.

Elizabeth xứ York, vẽ bởi Percy Anderson.

Ngày 20 tháng 9 năm 1486, đứa con trai đầu lòng của hai người, Arthur, Vương công xứ Wales, được sinh ra. Và vào ngày 25 tháng 11 năm 1487, Elizabeth xứ York được chính thức được phong làm Vương hậu nước Anh. Sau đó, bà hạ sinh liên tục thêm 6 người con, trong đó phải kể đến: Margaret, Vương hậu xứ Scotland, Henry VIII của AnhMary Tudor, Vương hậu nước Pháp.

Dù là một cuộc hôn nhân chính trị ngay từ ban đầu, song các sử gia ghi nhận hai người có một cuộc sống hạnh phúc và hòa thuận cùng nhau[9].

Elizabeth khi là Vương hậu không xen nhiều vào việc chính trị, vì lẽ mẹ của Henry VII là Margaret Beaufort đã nắm quyền hành. Thay vào đó, Elizabeth thường dành nhiều thời gian cho con cái tại Cung điện Eltham. Bà được mô tả có tính cách hiền dịu và đối xử với kẻ hầu người hạ rất có chừng mực[10]. Năm 1502, tháng 8, Arthur, Vương công xứ Wales qua đời khi tuổi còn rất trẻ. Henry VII đã rất đau buồn vì chuyện này, Vương hậu Elizabeth được cho biết đã kiên cường gạt đi nỗi đau mất con và an ủi ông rất nhiều[11][12].

Năm 1503, ngày 2 tháng 2, Elizabeth hạ sinh đứa con cuối cùng, Katherine Tudor, nhưng đứa bé chết yểu sau đó vài ngày. Sang ngày 11 tháng 2, do hậu quả của bệnh hậu sản, Elizabeth qua đời khi 37 tuổi ngay ngày sinh nhật. Henry VII cùng các con đã thương tiếc bà rất nhiều. Theo một nguồn ghi nhận, Henry VII đã trốn đến một nơi yên tĩnh trong một thời gian, không ai dám đến gần ông[13]. Sau khi Elizabeth qua đời, Henry VII cũng trở bệnh nặng, và ngoại trừ mẹ ông là Phu nhân Margaret, không ai dám đến gần chăm sóc ông cả. Hằng năm, cứ đến ngày mất của bà, Henry VII đều làm lễ cầu siêu, thắp 100 cây nến và rung chuông nhà thờ để tưởng nhớ bà.

Tổ tiên[sửa | sửa mã nguồn]


Hậu duệ[sửa | sửa mã nguồn]

STT Tên Hình ảnh Sinh Mất Ghi chú
1 Arthur, Vương công xứ Wales Arthur Prince of Wales c 1500.jpg 20 tháng 9, 1486 2 tháng 4, 1502


Kết hôn với Catherine xứ Aragon vào năm 1501.
2 Margaret Tudor Margaret Tudor.jpg 28 tháng 11, 1489 18 tháng 10, 1541 Kết hôn (1) James IV của Scotland (1473–1513) vào năm 1503.
Kết hôn (2) Archibald Douglas, Bá tước thứ 6 xứ Angus (1489–1557) vào năm 1514. Bà của Mary, Nữ vương xứ ScotsHenry Stuart, Chúa tể Darnley, cha mẹ của James I của Anh.
3 Henry VIII, Quốc vương nước Anh Hans Holbein, the Younger, Around 1497-1543 - Portrait of Henry VIII of England - Google Art Project.jpg 28 tháng 6, 1491 28 tháng 1, 1547 Kết hôn (1) Catherine xứ Aragon (1485–1536) vào năm 1509; had issue.
Kết hôn (2) Anne Boleyn (1501–1536) vào năm 1533; had issue.
Kết hôn (3) Jane Seymour (1503–1537) vào năm 1536; had issue.
Kết hôn (4) Anne của Cleves (1515–1557) vào năm 1540.
Kết hôn (5) Catherine Howard (1520–1542) vào năm 1540.
Kết hôn (6) Catherine Parr (1512–1548) vào năm 1543.
4 Elizabeth Tudor 2 tháng 7, 1492 14 tháng 9, 1495 Chết yểu.
5 Mary Tudor The Magdalen, National Gallery, London.jpg 18 tháng 3, 1496 25 tháng 6, 1533 Kết hôn (1) Louis XII, Quốc vương nước Pháp (1462–1515) vào năm 1514.
Kết hôn (2) Charles Brandon, Công tước xứ Suffolk (1484–1545) vào năm 1515. Mary là bà nội của Jane Grey.
6 Edmund Tudor, Công tước xứ Somerset Edmund Tudor.jpg 21 tháng 2, 1499 19 tháng 6, 1500 Chết yểu.
7 Katherine Tudor 2 tháng 2, 1503 10 tháng 2, 1503 Chết yểu. Elizabeth sau khi sinh Katherine cũng qua đời không lâu sau đó.

Trong văn hóa đại chúng[sửa | sửa mã nguồn]

Tượng mộ Henry VII và Elizabeth xứ York, Tu viện Westminster.
Henry và Elizabeth, hình ảnh trên kính maùở Lâu đài Cardiff.
Tiểu sử
Phim ảnh và sân khấu
Tiểu thuyết

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Carson, Annette. "Richard III. The Maligned King."
  2. ^ “The House of Tudor”. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2013. 
  3. ^ “Richard III - King - Biography.com”. Biography.com. Truy cập ngày 5 tháng 9 năm 2016. 
  4. ^ Genealogical Tables in Morgan, (1988), p.709
  5. ^ Barrie Williams, "The Portuguese Connection and the Significance of the 'Holy Princess'", The Ricardian, Vol. 6, No. 90, March 1983.
  6. ^ “Henry VII”. tudorhistory.org. 
  7. ^ Williamson, Audrey. The Mysteries of the Princes.
  8. ^ Blackstone, W. (1765). Commentaries on the Laws of England. Oxford: Clarendon Press.
  9. ^ Arlene Okerlund: Elizabeth of York (2009), pp. 99–118, 185–186, 203–204; Williams (1977), p. 143.
  10. ^ Routh, Charles Richard Nairne; Holmes, Peter (1990). Who's Who in Tudor England. Luân Đôn: Shepheard-Walwyn. ISBN 0-85683-093-3. Truy cập ngày 25 tháng 7 năm 2009. 
  11. ^ Arlene Okerlund: Elizabeth of York, (2009), pp. 203–211; Agnes Strickland, Elizabeth Strickland: Lives of the Queens of England (1852)
  12. ^ Winter King, Henry VII and the Dawn of Tudor England, Thomas Penn, p. 114
  13. ^ Ambrosius, Lloyd E. (2004). Writing Biography: Historians & Their Craft. U of Nebraska Press. tr. 65–. ISBN 0-8032-1066-3. 
  14. ^ Harvey, Nancy Lenz (15 tháng 11 năm 1973). “Elizabeth of York: Tudor Queen”. 
  • Morgan, Kenneth O., (1988), The Oxford History of Britain, Oxford University Press. (ISBN 0-19-285202-7)
  • Okerlund, Arlene Naylor, (2009), Elizabeth of York, Palgrave Macmillan. (ISBN 978-0-230-61827-5)
  • Williams, Neville, (1977), "Henry VII" in Fraser, Antonia (ed), The Lives of the Kings and Queens of England, Futura. (ISBN 0-8600-7449-8)