Hán văn

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Văn ngôn văn
文言文
Khu vực Trung Quốc đại lục, Đài Loan, bán đảo Triều Tiên, Nhật BảnViệt Nam (Vòng văn hóa chữ Hán)
Tổng số người nói không chính gốc
Hạng không xếp hạng
Ngữ hệ Hệ ngôn ngữ Hán-Tạng
Phân nhánh
Hệ chữ viết chữ Hán
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1 zh
chi (B)
zho (T)
ISO 639-3 lzh

Văn ngôn (chữ Hán: 文言)[1], còn gọi là văn ngôn văn (文言文)[2][3], là một thể ngữ văn cổ đại của Trung Quốc dùng trong sách vở, kinh điển truyền thống. Loại văn này dùng ngữ pháp và từ vựng cổ xưa, nay đã bị đào thải và thay thế bằng ngữ văn hiện đại, tức văn bạch thoại (白話) ở Trung Hoa.

Văn ngôn từng được dùng trong các văn bản chính thức không những ở Trung Quốc mà cả ở những nước chịu ảnh hưởng Hán học như Triều Tiên (tiếng Hàn gọi là hanmun), Việt NamNhật Bản (tiếng Nhật: kanbun). Sang thế kỷ 20, văn ngôn bị loại bỏ bởi văn bạch thoại ở Trung Hoa. Trong khi đó ở các nước, Hàn, Nhật và Việt thì ngôn ngữ bản xứ chiếm lĩnh thể môn văn chương, và văn ngôn cũng mất địa vị là phương tiện hành văn trong sách vở.

Một cách nhận diện rõ rệt để phân biệt văn ngôn và văn bạch thoại ngày nay là văn ngôn hay dùng những chữ 之 (nay thay bằng 的) hay 已、矣、乎、也 (nay thay bằng 了, 吧, 啊, 嗎...) trong cú pháp. Những chữ đó nay không còn dùng trong văn hiện đại nữa.

Lấy ví dụ câu đầu trong Bình Ngô đại cáo, một áng văn chương quan trọng của người Việt viết từ thế kỷ 15:

蓋聞﹕仁義之舉,要在安民,吊伐之師,莫先去暴...

Phiên âm: Cái văn: Nhân nghĩa chi cử, yếu tại yên dân, điếu phạt chi sư, mộ tiên khử bạo...

Dịch nghĩa: Tượng mảng: Việc nhân-nghĩa cốt ở yên dân, Quân điếu-phạt chỉ vì khử bạo

Văn ngôn trong văn chương Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Nhiều tác phẩm của người Việt trước thế kỷ 20 viết bằng chữ Hán đều dùng văn ngôn để diễn đạt, trong số đó có những áng văn chương quan trọng như:

Wikipedia-logo-v2.svg

Wikipedia có sẵn phiên bản bằng:

Hán văn
  1. ^ Phạm Văn Khoái. Một số suy nghĩ về cơ sở làm tiêu chí cho sự phân kỳ Hán văn Việt Nam, Tạp chí Hán Nôm số 2(35) năm 1998. Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2016.
  2. ^ Trần Nghĩa. Lược đồ quan hệ tiểu thuyết Hán Nôm Việt Nam và tiểu thuyết cổ các nước trong khu vực, Tạp chí Hán Nôm số 2(35) năm 1998. Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2016.
  3. ^ 李小白. 文言文咋这么难懂?, 网易新闻. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2016.