Họ Mộc hương nam

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Họ Mộc hương nam
Aristolochia.littoralis1web.jpg
Hoa cây Aristolochia littoralis khi sắp nở
Phân loại khoa học
Giới (regnum)Plantae
(không phân hạng)Angiospermae
(không phân hạng)Magnoliidae
Bộ (ordo)Piperales
Họ (familia)Aristolochiaceae
Juss., 1789
Chi điển hình
Aristolochia
L., 1753
Các phân họ
Danh pháp đồng nghĩa
  • Asaraceae Ventenat, 1799
  • Hydnoraceae Agardh, 1821 nom. cons.
  • Lactoridaceae Engler, 1888 nom. cons.
  • Pistolochiaceae J. B. Müll., 1841
  • Sarumaceae Nakai, 1936 nom. nud.

Họ Mộc hương nam (danh pháp khoa học: Aristolochiaceae), là một họ thực vật có hoa với 7-9 chi và khoảng 580-600 loài, theo các phân loại mới nhất thì thuộc về bộ Hồ tiêu (Piperales). Chi điển hình của họ này là Aristolochia (L.). Trong một số tài liệu về thực vật học tại Việt Nam, người ta gọi họ này là họ Mộc hương, nhưng điều này dễ gây nhầm lẫn với mộc hương bắcSaussurea lappa thuộc họ Cúc (Asteraceae).

Các loài cây trong họ này chủ yếu là cây thân thảo, cây bụi, dây leo hay dây leo thân gỗ nhỏ sống lâu năm.

Các lá màng, đơn, hình tim và bản rộng, mọc xen kẽ dọc theo thân trên các cuống lá. Các mép lá nói chung trơn nhẵn. Không có các lá kèm.

Các hoa kỳ dị có kích thước từ trung bình tới lớn, phát triển trên các nách lá. Chúng là song song hay đối xứng tâm.

Nhiều loài trong các chi Aristolochia và một số trong chi Asarum chứa axít aristolochic độc hại, là chất ngăn cản các loại động vật ăn lá của chúng, người ta cũng biết rằng nó còn là chất gây ung thưchuột. Aristolochia tự nó là chất gây ung thư ở người.

Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]

Họ Aristolochiaceae là một nhóm thực vật hai lá mầm cơ sở (thực vật hai lá mầm cổ). Nó có quan hệ họ hàng gần với các bộ Magnoliales, Laurales, CanellalesPiperales, chúng tạo thành một nhánh đơn ngành gọi là phức hợp Mộc lan (Magnoliids).

Một số hệ thống phân loại mới nhất, chẳng hạn như bản cập nhật của APG, đã đưa họ Aristolochiaceae vào trong bộ Piperales, nhưng việc đưa họ này vào trong bộ riêng của chính nó là bộ Mộc hương nam (Aristochiales) vẫn còn khá phổ biến, mặc dù điều này đã lỗi thời.

Theo Hệ thống APG IV năm 2016 thì các họ HydnoraceaeLactoridaceae (Lactoris) được gộp trong họ Aristolochiaceae, do việc tách riêng 2 họ đó làm cho Aristolochiaceae theo nghĩa truyền thống trở thành cận ngành.[1]

Các chi[sửa | sửa mã nguồn]

Khi hiểu theo nghĩa rộng thì họ bao gồm 4 nhánh với các chi như sau:

Phát sinh chủng loài[sửa | sửa mã nguồn]

Bốn tổ hợp có thể phân biệt trong biểu đồ cấp độ chi của Aristolochiaceae:

  • Aristolochia có quan hệ họ hàng gần với Thottea.
  • Hydnora có quan hệ họ hàng gần với Prosopanche.
  • Lactoris chiếm vị trí cô lập.
  • Asarum có quan hệ họ hàng gần với Saruma, và cả hai chi thể hiện một vị trí phân nhánh sâu trong họ.
Biểu đồ phát sinh chủng loài cấp độ chi của Aristolochiaceae.
  Aristolochiaceae  
  Asaroideae  

   Asarum L., 1753



   Saruma Oliver, 1889[2]




  Lactoridoideae  

   Lactoris Philippi, 1865



  Hydnoroideae  

   Hydnora Thunberg, 1775



   Prosopanche de Bary, 1868



  Aristolochioideae  

   Aristolochia L., 1753



   Thottea Rottboell, 1783[3]






Phát sinh chủng loài dựa theo Angiosperm Phylogeny Website.[4][5]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Angiosperm Phylogeny Group (2016). “An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV”. Botanical Journal of the Linnean Society 181 (1): 1–20. doi:10.1111/boj.12385. 
  2. ^ “GRIN Genera of Aristolochiaceae subfam. Asaroideae. Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2011. 
  3. ^ “GRIN Genera of Aristolochiaceae subfam. Aristolochioideae. Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2011. 
  4. ^ Stevens, P.F. (2001). “Aristolochiaceae Jussieu”. Angiosperm Phylogeny Website. 13. Truy cập ngày 30 tháng 12 năm 2017. 
  5. ^ “Family: Aristolochiaceae Juss., nom. cons.. Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. 12 tháng 4 năm 2007. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2011.