Học tập cải tạo

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Cải tạo lao động là tên gọi hình thức giam giữ mà pháp luật một số nước thực hiện đối với một bộ phận các nhân vật mà các chính phủ sở tại cho là những người vi phạm pháp luật, hoặc vướng vào tệ nạn xã hội hoặc là các nhân vật bất đồng chính kiến với chính phủ hoặc là tù nhân chiến tranh. Đây là một hình thức xử phạt hay răn đe giáo dục bằng giam giữ và lao động bắt buộc. Đối với thành phần "giai cấp thù địch", mô hình cải tạo lao động này được Liên Xô phổ biến và phát triển quy mô.[1] Mô hình này cũng được một số nước phương Tây áp dụng, như Hoa Kỳ hiện nay[2] hoặc Pháp trong chiến tranh Algerie.[3]

Theo nhà bảo vệ nhân quyền nổi tiếng Lev Ponomarev, người sáng lập tổ chức phi chính phủ Bảo vệ quyền của các tù nhân, «các trại cải tạo này chính là nhà tù »[4].

Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Trước 1975[sửa | sửa mã nguồn]

Thời kỳ Pháp thuộc[sửa | sửa mã nguồn]

Thời kỳ Pháp thuộc, chính quyền thực dân cho thành lập các trại tập trung, cải tạo để giam giữ những người phản đối chính quyền bảo hộ. Đây thường được gọi dưới cái tên như trại cải tạo hay trại lao động đặc biệt. Tiêu biểu có trại Noong Nhai tại Điện Biên hay trại Bà Rá ở Phước Long. Khu tập trung Noong Nhai có hơn 3000 người dân, hầu hết là người dân tộc Thái.[5] Tại trại Bà Rá thực chất là một trại giam để giam giữ tù chính trị và tội phạm chưa kết án. Đối với tội phạm thường, họ được sử dụng làm nhân công làm việc trong các lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp. Tỉnh trưởng sử dụng các lao động tù nhân theo từng nhóm 25 hoặc 50 người để phục vụ lao động công ích như đào đường, nạo nét kênh rạch, san lấp đường xá. Đối với tù chính trị, họ phải đi khai khẩn đất hoang và phải làm việc dưới sự giám sát của các lính canh đồn điền. Các tù chính trị cho thấy họ không tin tưởng vào lực lượng quản lý của trại.[6] Cùng với sự đối xử dã man của cai ngục, địa thế hiểm trở, cách biệt của nhà tù Bà Rá đã khiến việc cung cấp, vận chuyển lương thực, thực phẩm, thuốc men, …cho trại tù rất hạn chế, do đó tù nhân tại đây sống rất thiếu thốn, khổ cực, bệnh dịch nặng nề và triền miên, nhiều tù nhân đã chết tại trại.[7][8]

1954-1975[sửa | sửa mã nguồn]

Chế độ cải tạo lao động rập theo khuôn mẫu của Trung Quốc[9] đã được áp dụng tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngay từ năm 1954 với tội phạm, tù binh và tù nhân bị kết án chống đối chính quyền.[10] Một số nhà văn liên quan đến phong trào Nhân Văn - Giai Phẩm, như Phùng Quán, phải đi cải tạo lao động vì viết là lưu hành các tác phẩm chống Nhà nước. Theo văn bản luật pháp thì quy chế bắt giam vào trại cải tạo chiếu theo nghị quyết 49 (49-NQTVQH) của Hội đồng Bộ trưởng thông qua ngày 20 tháng 6 năm 1961 và bắt đầu áp dụng kể từ 8 tháng 9, các đối tượng này là "thành phần phản cách mạng" và đe dọa an ninh công cộng.[11]

Tại miền Nam, chế độ Ngô Đình Diệm cũng thành lập các trại tập trung trong chương trình Tố Cộng diệt Cộng.[12] Từ đầu mùa hè năm 1955 đến giữa năm 1958, số lượng người bị đưa vào các trại tập trung, cải tạo được Hoa Kỳ ước tính từ 50.000 đến 100.000 người.[13] và trong giai đoạn 1955-1960 là 500.000 người.[14] Tình trạng binh lính Việt Nam Cộng hòa giết hại tù nhân trong trại thường xuyên xảy ra. Để che mắt dư luận, chính quyền Ngô Đình Diệm thường bố trí một sân tập bắn ngay cạnh khu trại giam. Chế độ trong trại cho người bị giam rất kham khổ với điều kiện sống không đảm bảo, với dịch bệnh thường xuyên.[15] Dư luận chỉ biết tới tình trạng này khi Ngô Đình Diệm bị đảo chính.

Theo báo cáo đặc biệt năm 1973 của Tổ chức Ân xá quốc tế (amnesty international - AI), có tồn tại việc chính quyền Việt Nam Cộng hòa đàn áp những người bất đồng chính kiến, trong đó có việc lạm dụng các điều luật mơ hồ để bắt giữ tuỳ tiện, tra tấn, và xét xử bằng toà án binh. Đa phần những người ở trong các trại tập trung, cải tạo là những người bất đồng chính kiến. Nhiều người đã bị bắt mặc dù họ không có liên hệ với Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam hay Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. AI cho rằng Việt Nam Cộng hòa giam giữ khoảng 200.000 tù chính trị vào năm 1973. Theo AI, tình trạng tra tấn, bức cung, nhục hình tại các trại cải tạo vẫn diễn ra thường xuyên. Tài liệu cũng đã dẫn hình ảnh một số người tại trại cải tạo Quảng Ngãi bị đánh vào đầu khiến liệt hai chi dưới. Từ năm 1972, hội Chữ thập đỏ bị ngăn cấm vào tiếp xúc và hỗ trợ cho tù chính trị.

Về phía Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, AI cho biết, một số người bị giam giữ đã được chuyển ra ngoài Bắc. Sau khi Hiệp định Pari được ký, đã có hơn 600 người được phía Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam trao trả cho phía đối phương. Đây là toàn bộ số lượng người bị giam dân sự mà họ có (con số này được AI cho là rất nhỏ khi xét thấy số lượng nhân viên dân sự của Việt Nam Cộng hòa là hơn 67.000 người). Phía Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam không giam giữ những người thuộc lực lượng chính trị thứ ba. Đồng thời phía Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam cũng cung cấp danh sách 16.754 nhân viên dân sự của họ đang bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa giam giữ. AI thừa nhận không có tra tấn trong các trại của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam nhưng tình trạng cuộc sống của người bị giam giữ không được tốt. Phía Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam giải thích do đang trong tình trạng chiến tranh, các trại phải di chuyển liên tục, nguồn viện trợ từ miền Bắc hạn hẹp đến nỗi lính Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam còn thiếu ăn, thương binh nhiều lúc đã thiệt mạng vì thiếu thuốc men. Do đó, họ chỉ có thể đảm bảo những nhu cầu đơn giản nhất của những người bị giam giữ là đảm bảo cho những người này được sống.[16]

Sau 1975, thời kỳ hậu chiến[sửa | sửa mã nguồn]

Trong bối cảnh hậu chiến (sau ngày 30 tháng 4 năm 1975), cụm từ "học tập cải tạo" nói đến chương trình tập trung để cải tạo của chính quyền Việt Nam đối với binh lính chế độ Việt Nam Cộng hòa hay những người tham gia phục vụ cho chính quyền Việt Nam Cộng hòa trước 1975. Hệ thống giam giữ tù binh này lấy mẫu từ trại cải tạo lao động của Liên Xô.[17]

Sau ngày 30/4/1975, số tàn quân của quân đội Việt Nam Cộng Hòa tan rã tại chỗ khá đông, một số vẫn tiếp tục lẩn trốn và tìm cách chống lại chính quyền mới (ném lựu đạn, ném đá vào rạp hát, cắm cờ Việt Nam Cộng hòa, dán khẩu hiệu ở thị xã, thị trấn, đặt chướng ngại vật gây tai nạn trên đường, lập các nhóm gây rối trật tự trị an...)[18]. Một số còn thu thập nhân lực, chôn giấu vũ khí, xây dựng kế hoạch hoạt động vũ trang để lập vùng ly khai[19][20]. Để đảm bảo trật tự an ninh, tháng 6/1975, Chính phủ Cộng hòa miền Nam Việt Nam ra thông cáo bắt buộc sĩ quan quân đội và viên chức thuộc chế độ Việt Nam Cộng hòa đi học tập cải tạo. Để phân định và có chính sách đối xử thỏa đáng, Chính phủ cũng phân biệt rõ "những công chức làm việc cho địch vì hoàn cảnh, vì đồng lương thì không coi là ngụy quyền"[18]

Một công bố của nhà chức trách nói rõ:

"Việc tổ chức cho ngụy quân, ngụy quyền và các đối tượng phản động ra trình diện học tập cải tạo thể hiện chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước, có tác dụng phân hóa hàng ngũ bọn phản động, cô lập bọn đầu sỏ ngoan cố, đập tan luận điệu tuyên truyền chiến tranh tâm lý của địch, tranh thủ được sự đồng tình và ủng hộ của nhân dân." [21]

Theo Alain Wasmes, tác giả cuốn sách La peau du Pachyderme (Việt Nam tấm da voi), sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đã nắm trong tay toàn bộ tài liệu ở trung tâm đăng kiểm của Bộ chỉ huy Viện trợ quân sự Mỹ ở Việt Nam (MACV), do Quân lực Việt Nam Cộng Hòa tan rã quá nhanh nên không kịp tiêu hủy tài liệu, mà theo như ông mô tả là "Một trong năm máy tính của trung tâm đăng kiểm Mỹ, toàn bộ quân đội Sài Gòn, từ tổng chỉ huy cho đến anh binh nhì, đều được chương trình hóa với toàn bộ những chi tiết về lai lịch và chính trị cần thiết của họ. Thậm chí cả với lớp sắp tuyển, cũng có đầy đủ tất cả như thế". Trên thực tế, trong các báo cáo của sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng Hòa, rất nhiều hành động có thể được coi là tội ác chiến tranh đã được ghi lại và báo cáo như là 1 "chiến tích" trong sự nghiệp chống cộng, đó sẽ là bằng chứng rõ ràng để kết án họ.[cần dẫn nguồn]

Chính quyền Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đề ra bốn thành phần cần phải tập trung đưa đi cải tạo:[22]

  1. Ngụy quân: sĩ quan từ cấp úy đến cấp tướng
  2. Ngụy quyền: cảnh sát, tư pháp, hành chính
  3. Đảng phái phản động: đảng viên hoạt động từ cấp quận trở lên
  4. Đầu hàng, phản bội: các phần tử bị Ngụy quyền chiêu hồi

Ngoài ra có những người không thuộc bốn diện trên nhưng có hoạt động chống phá như nhà văn, nhà báo, liệt kê và "biệt kích cầm bút" cũng phải đi học tập cải tạo[22] Các tội phạm hình sự như trộm cướp, ma túy... nếu bị bắt cũng phải đưa vào trại.

Cách tiến hành tại miền Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Công việc triệu tập các đối tượng để đưa đi học tập cải tạo bắt đầu từ Tháng Năm, 1975. Đối với hạ sĩ quan (cấp úy trở xuống), sau trình diện thì phải theo học một khóa chính trị ngắn rồi được cấp giấy chứng nhận để cho về. Đối với các cấp chỉ huy thì có lệnh trình diện bắt đầu từ ngày 13 đến 16 Tháng Sáu, 1975. Chiếu theo đó thì sĩ quan sẽ đi học tập 15 ngày trong khi các viên chức dân sự cùng những đảng viên các tổ chức chính trị của miền Nam thì thời gian học tập là một tháng. Người trình diện phải mang theo 21 kilôgam gạo làm lương thực trong đó có mọi ngành từ quận trưởng trở lên hoặc đối với các viên chức hành chánh là trưởng phòng trở lên. Các văn nghệ sĩ cũng phải ra trình diện.[23]

Việc tiến hành trình diện đã góp phần truy quét các nhóm tội phạm hình sự. Tính từ 30/4/1975 đến hết năm 1975, lực lượng An ninh TP Sài Gòn - Gia Định điều tra làm rõ 5.305/6.959 vụ hình sự, truy quét, triệt xóa nhiều băng, ổ, nhóm trộm cướp chuyên nghiệp khét tiếng. Như băng cướp do Đoàn Đình Hùng (tức Hai Sang) đã gây ra 94 vụ giết người, cướp tài sản.[24]

Nội dung trong trại[sửa | sửa mã nguồn]

Tổng cộng có hơn 80 trại cải tạo phân bố trên toàn đất nước, nhất là những vùng biên giới, nơi kinh tế của nhân dân còn khó khăn và cần nhiều hỗ trợ. Chương trình bắt đầu với 10 bài giảng với những đề tài:

  1. Tội ác của MỹViệt Nam Cộng hòa
  2. Lý thuyết Xã hội chủ nghĩa
  3. Chính sách khoan hồng của Đảng Lao động Việt NamNhà nước Việt Nam [23]

Người bị giam phải viết bài lý lịch gọi là "bài tự khai" bắt đầu với bản "sơ yếu lý lịch",[25] tiếp theo là bài tự kiểm điểm và khai báo quá khứ: một tháng viết hai lần; mỗi bài khai dài khoảng 20 trang giấy viết tay. Viết xong thì có buổi tự khai báo tập thể để mọi người phê bình, khen chê. Ai khai nhiều thì được điểm là "tiến bộ".[11] Tùy theo cấp bậc hoặc thời gian phục vụ cho chính phủ Việt Nam Cộng hòa mà những người này bị bắt học tập cải tạo theo thời gian thông thường từ vài ngày đến 17 năm. Tuy nhiên cũng có rất nhiều người không bị đưa đi học tập cải tạo hoặc chỉ trong một thời gian ngắn. Đó là những người hoặc là hoạt động tình báo cho phía Mặt trận giải phóng, hoặc là người được coi là "không có tội ác với nhân dân", như trường hợp Tổng thống Dương Văn Minh và một số dân biểu khác.

Vì chính sách dùng lao động để cải tạo tư tưởng nên lao động sản xuất là trọng điểm. Nghị quyết 49 đề ra 8 giờ lao động sản xuất mỗi ngày. Mỗi tuần thì có hai buổi học tập chính trị. Chiều thì có lớp văn hóa dành cho những người có trình độ văn hóa thấp.[11] Những người trong trại học tập cải tạo phải lao động làm việc ở các công trường, trong các trại cải tạo, mà nhiều người mô tả lại là cực nhọc, một phần trong số đó đã bị chết do không chịu được cuộc sống khắc nghiệt trong trại cải tạo, ăn uống thiếu thốn. Công việc thông thường là chặt cây, trồng cây lương thực, đào giếng, và hỗ trợ lực lượng gỡ bom mìn sót lại từ chiến tranh. Việc này xuất phát từ thực tế rằng kinh tế Việt Nam những năm hậu chiến rất khó khăn, khẩu phần ăn của những người bình thường cũng chỉ ở mức đủ để duy trì cuộc sống, tỷ lệ trẻ em bị suy dinh dưỡng, thấp còi ở mức cao.[11] Theo lời của Thiếu tướng Đỗ Năm (nguyên Cục trưởng Cục quản lý trại giam V.26, một trong những người tham gia quản lý học tập cải tạo) giải thích với những người đi học tập, cải tạo: "Đất nước còn khó khăn, chế độ nhà nước cấp còn thiếu thốn. Việc các anh (người tham gia học tập, cải tạo) trồng trọt chăn nuôi không phải để sản xuất hàng hóa lưu thông trên thị trường, mà để phục vụ lại cho đời sống của trại. Như vậy là lao động tự phục vụ. Sĩ quan như chúng tôi còn phải lao động tăng gia, tại sao các anh không làm?". Ông cũng nói thêm, tiêu chuẩn ăn của cán bộ quản giáo và trại viên như nhau.[26]

Lao động cải tạo còn áp dụng cho các công dân vi phạm pháp luật, vướng vào tệ nạn xã hội nói chung, đặc biệt là trong giai đoạn hơn mười năm hậu chiến.

Số lượng người đi học tập[sửa | sửa mã nguồn]

Sau năm 1975 ở miền Nam có hơn 1.000.000 người thuộc diện phải ra trình diện. Riêng ở Sài Gòn có 443.360 người ra trình diện, trong số đó có 28 viên tướng, 362 đại tá, 1.806 trung tá, 3.978 thiếu tá, 39.304 sĩ quan cấp uý, 35.564 cảnh sát, 1.932 nhân viên tình báo, 1.469 viên chức cao cấp trong chính quyền, và 9.306 người trong các đảng phái “phản động”.[27] Theo Phạm Văn Đồng, con số người phải trải qua giam giữ sau này 30/4/1975 là hơn 200.000 trong tổng số 1 triệu người ra trình diện.[28] Tính đến năm 1980 thì chính phủ Việt Nam xác nhận có 26.000 người vẫn còn ở trong trại cải tạo. Tuy nhiên một số quan sát viên nước ngoài ước tính khoảng 100.000 đến 300.000 vẫn đang ở trong trại cải tạo.[11] Ước tính của Hoa Kỳ cho rằng khoảng 165.000 người đã chết trong khi bị giam.[29] Tuy nhiên, ước tính của Mỹ và quan sát viên nước ngoài đã tính gộp cả những người thuộc diện vi phạm các tội về trật tự xã hội chứ không chỉ các cựu quân nhân, công chức, viên chức của Việt Nam Cộng hòa và con số đã bị thổi phồng. Theo báo cáo năm 1979 của Tổ chức Ân xá Quốc tế (AI), phía Việt Nam trong giai đoạn 1975-1979 có 40.000 người phải đi học tập cải tạo. Tới năm 1979, số người bị giam giữ được ước tính là 26.000 người. Phía AI cũng nhấn mạnh, số lượng này đã bao gồm cả các tội phạm về hình sự như trộm cắp, mại dâm, ma túy,...[30]

Theo Aurora Foundation thì việc bị giam giữ dài hạn thường bị chuyển từ trại này sang trại khác có dụng ý chia tách để tù nhân không liên kết với nhau được và đường dây liên lạc với gia đình thêm khó khăn. Điều này là nhằm ngăn chặn các hoạt động phản kháng, thù địch của những người bị giam giữ đối với chính quyền mới.[11]

Đánh giá[sửa | sửa mã nguồn]

  • Khi được hỏi về việc học tập cải tạo, tướng Lê Minh Đảo của quân đội Sài Gòn cho rằng: "Nói cải tạo để dùng cái mỹ từ cho nó đẹp chứ đi đày tụi tôi chứ cải tạo cái gì? Sự thật là ai cải tạo ai? Bây giờ phải nói rằng trình độ tụi tôi với tất cả cuộc sống của tụi tôi có cần những người cải tạo để đưa tụi tôi từ một [mức] con người biết đầy đủ tất cả nhân phẩm xuống thành con thú vật đâu?"[31]
  • Nguyễn Quý, nguyên Đại úy Sư đoàn Nhảy dù, gần 8 năm đi cải tạo, tuyên bố rằng: "Để khủng bố tinh thần, mỗi trại tù mới đều có bắn vài người để dằn mặt cái trại đó."[32]
  • Tiến sĩ luật, nhà bất đồng chính kiến với chính phủ Việt Nam, Cù Huy Hà Vũ cho rằng: "...việc tập trung cải tạo hàng trăm nghìn cựu sĩ quan, cựu viên chức Việt Nam Cộng Hòa vào các trại tập trung cải tạo đó là một tội ác,...nếu ai phạm tội, thì phải đưa ra xử theo pháp luật, dù pháp luật đó là thế nào và phải có bản án. Chứ còn chuyện mà cứ đưa đi mà không có một bản án, kéo dài hết năm này, hết năm kia, thậm chí rất nhiều người mất mạng có thể do việc bị xử bắn, hoặc do chuyện rừng thiêng nước độc, hoặc do ăn đói kém, thì những chuyện đấy tôi cho là tội ác.[33]
  • Luật sư, nhà bất đồng chính kiến với chính phủ Việt Nam, Lê Công Định nhận định năm 2015: "Đối với những tù nhân cải tạo quân nhân của chế độ Sài Gòn ngày xưa chúng ta thấy nó thể hiện rõ một chính sách của chính quyền là trả thù những người từng là đối thủ của mình. Họ không có một sự khoan dung, không có sự hòa giải thật sự cho nên mới thực hiện việc đó."[34]
  • Nhận xét về việc đưa binh lính chế độ Việt Nam Cộng hòa đi học tập cải tạo sau 1975, luật sư Ngô Bá Thành cho là họ đã rất may mắn và được khoan hồng. Bởi nếu chính quyền mới học theo quân Đồng Minh trong thế chiến thứ hai và tổ chức một phiên tòa xét xử tù binh chiến tranh như Tòa án Nuremberg, thì rất có thể nhiều sĩ quan Việt Nam Cộng hòa đã bị tuyên án tử hình với những chứng cứ rõ ràng thu được trong hồ sơ quân nhân của họ[35] (Tòa án Nuremberg là tòa án của khối Đồng Minh trong thế chiến thứ 2 chuyên xét xử tù binh chiến tranh, tòa án này đã tuyên án tử hình hoặc chung thân với hàng trăm tù nhân là các nhân vật cao cấp của phe Đức-Ý-Nhật).
  • Nhà bất đồng chính kiến với chính phủ Việt Nam, cựu đại tá Bùi Tín cho rằng: khi thiết lập một chính quyền mới, để đảm bảo an ninh cho xã hội thì tất yếu phải ngăn chặn những lực lượng quân sự tàn dư của chế độ cũ nổi loạn, chính sách học tập cải tạo là nhằm mục tiêu đó. Chính quyền mới hoàn toàn có thể bắt giam toàn bộ binh lính chế độ cũ để ngăn chặn nổi loạn, nhưng thực tế họ chỉ yêu cầu 1/10 số đó đi cải tạo dài hạn từ vài tháng trở lên, 9/10 còn lại thì được thả ngay. Những người tỏ ý hợp tác thì không phải đi và còn được bổ nhiệm chức vụ, đó đã là một sự nhân đạo lớn:
Tôi đã gặp một số vị trong chế độ Sài-gòn cũ, có vị là trung tướng nói với tôi rằng: "Nếu chúng tôi chiến thắng, tức Việt Nam Cộng hòa thắng, không chắc chính sách của chúng tôi đối với các ông đã hơn gì so với chính sách của các ông đối với chúng tôi. Có khi chúng tôi lại có những trại giam tàn bạo hơn."[36]
Chẳng phải trong số trên dưới 1 triệu lính gọi là ngụy quân, ngụy quyền thì số bị đi cải tạo dài hạn chỉ bao gồm trên 10 vạn người, nghĩa là chừng 1 phần mười, còn 9 phần mười đã được hưởng quyền công dân ngay từ đầu rồi là gì? Chẳng phải đã có ông chuẩn tướng Nguyễn Hữu Hạnh tham gia Mặt trận tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Xuân Oánh, quyền thủ tướng cũ, được bầu làm đại biểu quốc hội rồi là gì?[37]
  • Đại tá Phạm Hữu Thắng cho rằng:
"Rõ ràng là phía Việt Nam Cộng Hòa và phía nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là hai lực lượng thù địch nhau. Đã xác định là đối thủ rồi thì khi khi giải phóng rồi, thì như bên ngoài tuyên truyền là sẽ có một cuộc tàn sát đẫm máu, nhưng thực chất không có tàn sát đẫm máu. Mà việc cho một số người từng là kẻ địch đi cải tạo, đi học tập, tôi nghĩ là quốc gia nào cũng làm thế thôi. Còn điều kiện kinh tế Việt Nam thời đó, thì rõ ràng không thể, ngay cả với quân đội, với nhân dân, cũng chưa chăm lo được hết, cho nên có thể người ta nghĩ đấy là sự ngược đãi, nhưng điều kiện sống, điều kiện kinh tế của Việt Nam lúc ấy, tôi cho rằng cũng không thể đối xử tốt hơn được... Và người ta chỉ tập trung cải tạo trong một thời gian nào đấy để xóa bỏ ngăn cách, bởi vì với những người từng là đối phương, người ta sợ rằng họ sẽ gây nguy hiểm cho xã hội nên mới có chính sách ấy, và không có chuyện chính sách nhà nước, hoặc pháp luật nhà nước đề ra cái việc giết hại để dằn mặt"[32]
  • Phó Giáo sư Vũ Quang Hiển từ Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng:
"Tôi nghĩ rằng sau chiến tranh, Việt Nam không có ngược đãi đối với mọi người. Bởi vì chính sách lúc ấy của nhà nước Việt Nam là chính sách hòa hợp dân tộc. Chính sách này đã công bố công khai ngay từ thời chiến tranh, chứ không phải sau hậu chiến mới có chính sách đó. Thế còn việc tập trung học tập hay cải tạo, tôi nghĩ đấy là để học cho nó rõ chính sách của nhà nước Việt Nam thời bấy giờ. Nếu nói (học tập cải tạo) là tù đầy, thì tôi nghĩ đó là một sự xuyên tạc. Hơn nữa cũng cần lưu ý là có thể là ở những lớp học như vậy, đời sống không được tốt là do về mặt đời sống kinh tế không được tốt và có thể có một số anh em (cựu binh Việt Nam Cộng hòa) nào đó hiểu nhầm là mình bị khổ sở này khác. Không có nhà tù nào để giam cầm tất cả anh em sĩ quan binh sĩ quân đội Sài Gòn, cũng như (nhân viên) chính quyền Sài Gòn trước đây, trong nhà tù để mà đánh đập, để mà tra tấn, thì hoàn toàn không có."[38]

Đời sống sau khi được thả[sửa | sửa mã nguồn]

Sau thời gian đi học tập cải tạo, những người này được phục hồi đầy đủ quyền công dân. Trong vòng 48h sau khi ra khỏi trại cải tạo, người được cải tạo sẽ tới trình diện tại Ban quản lý người học tập cải tạo, sau đó là về làm việc với tổ quản lý cấp phường, xã để trước khi trở về nhà. Đối với những người mà giấy ra trại có ghi: “không quản chế” thì không bị quản chế và được hưởng quyền công dân ngay, còn nếu người đó thuộc diện "bị quản chế" thì vẫn được về nhà nhưng khi đi khỏi phường, xã trên 24h phải xin phép công an phường, ra khỏi quận thì xin phép công an quận và ra khỏi thành phố thì xin phép công an thành phố. Thời hạn quản chế là từ 6 tháng đến 1 năm. Người bị quản chế vẫn được tuyển dụng vào các cơ quan, xí nghiệp của Nhà nước. Sau thời gian quản chế nếu không có vi phạm sẽ được phục hồi quyền công dân. Thời gian quản chế có thể được rút ngắn nếu lập thành tích nổi bật trong công tác bảo vệ trật tự an ninh hoặc trong lao động sản xuất. Các cơ quan công quyền có trách nhiệm tạo điều kiện để người hoàn thành học tập, cải tạo về được lao động sản xuất để có cuộc sống ổn định lâu dài.[39]

Trong những người đã bị đưa đi học tập cải tạo, đã có nhiều người ra định cư ở nước ngoài, theo các chương trình xuất cảnh như Chương trình Ra đi có Trật tự, một thỏa thuận giữa Việt Nam và Hoa Kỳ ký năm 1989. Theo đó thì chính phủ Mỹ dành ưu tiên nhập cảnh cho những cựu quân nhân, viên chức của Việt Nam Cộng hòa giam từ ba năm trở lên.[40]

Theo chiều hướng bình thường hóa quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, cộng với các tác động tích cực của nhiều tổ chức của người Việt tại Hoa Kỳ về vấn đề tái định cư cho những người bị học tập cải tạo các chương trình sau đã và đang được tiến hành:

  • Chương trình Ra đi có Trật tự (Orderly Departure Program - ODP) kết thúc vào tháng 9 năm 1994. Chương trình này bao gồm đoàn tụ gia đình, con lai và bao trùm cả chương trình H.R.
  • Chương trình Tái định cư nhân đạo (Humanitarian Resettlement Program - HR)
  • Chương trình Tái định cư nhân đạo mới (hay Chương trình H.O. mới) chỉ dành cho những người phải học tập cải tạo sau năm 1975, chưa có cơ hội nộp đơn qua chương trình ODP.
  • Chương trình Tái định cư nhân đạo HR, cứu xét đơn năm 2005[41]

Theo Tướng Nguyễn Hữu Có, Phó thủ tướng, kiêm Tổng trưởng Quốc phòng, đồng thời là Tổng tham mưu trưởng Việt Nam Cộng hòa mô tả cuộc sống sau khi hết Học tập, cải tạo như sau:

Thời kỳ Đổi Mới[sửa | sửa mã nguồn]

Cải tạo lao động được duy trì sau thời kỳ Đổi mới là một cách kỷ luật giam giữ những đối tượng phạm tội hình sự, tệ nạn xã hội, bị kết tội là chống lại nhà nước CHXHCN Việt Nam.

Bùi Thị Minh Hằng đã bị Chủ tịch UBND TP Hà Nội ra quyết định đưa vào cơ sở giáo dục Thanh Hà (Vĩnh Phúc) từ ngày 28-11-2011 cho tới 28.04.2012 sau khi cho rằng bà này đã lợi dụng quyền tự do, dân chủ của công dân để gây phương hại cho lợi ích công cộng trong lúc xuống đường tham gia biểu tình về vấn đề tranh chấp chủ quyền giữa Việt Nam-Trung Quốc.[43][44].[45]

Liên Xô (cũ) và Nga[sửa | sửa mã nguồn]

Bài «Các ‘‘trại cải tạo’’ Nga» trên tờ La Croix cho biết, với gần 900.000 tù nhân, Nga đứng hàng đầu về số lượng người bị giam giữ, tuy nhiên có một điều đáng ngạc nhiên là, tại đất nước này chỉ có 7 nhà tù. Ngoài các tù nhân bị giam trong 7 nhà tù kể trên, khoảng 700.000 tù nhân của nước Nga sống trong 750 «khu trại cải tạo» nằm ở các vùng nông thôn.[4] Dù có một số thay đổi trong các trại cải tạo sau khi Liên Xô sụp đổ, nhưng tình trạng ở đây còn tệ hơn cả thời Brezhnev, vì tham nhũng và tình trạng vô kỷ luật hiện nay còn nghiêm trọng hơn.

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Chính quyền Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên cũng áp dụng chính sách tù cải tạo, lao động khổ sai để giam giữ tội nhân chính trị. Những người tự nhận là cựu tù nhân đào thoát ra đã mô tả lại những thiếu thốn và biện pháp tra tấn trong trại, có khi tù nhân bị hành hung, biệt giam vào xà lim, hoặc hành quyết. Số tử vong theo các cơ quan thông tấn phương Tây lên đến 30% nhưng số liệu này chưa được kiểm chứng.[46]

Trung Quốc[sửa | sửa mã nguồn]

Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc áp dụng học tập cải tạo (tiếng Trung: 勞動改造, âm Hán Việt: lao động cải tạo, gọi tắt là 勞改 lao cải[47][48]) khá quy mô. Tổng số người bị giam dưới dạng học tập cải tạo ở Trung Quốc đại lục thời Mao Trạch Đông được phương Tây ước đoán là từ 10 đến 15 triệu với số tử vong khoảng 5-10%. Thành phần bị giam là địa chủ, phú nông, công chức của Trung Hoa Dân quốc và cả các phần tử cộng sản bị thất sủng.[49] Đặng Tiểu Bình, tổng bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốcnhà văn Cao Hành Kiện, người đoạt giải thưởng Nobel về văn học, cũng đã từng trải qua học tập cải tạo trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa Trung Quốc (1966-1976).

Theo một bản tin của BBC[50], trong chương trình học tập cải tạo được áp dụng tại Trung Quốc năm 1957, mà nhật báo tiếng Anh Beijing News gọi là một "hình phạt nhẹ", thì một người có thể bị gửi đi học tập cải tạo trong bốn năm mà không cần tòa án xét xử. Cũng theo bản tin này, năm 2005, Trung Quốc có dự định cải cách chương trình học tập cải tạo của nước này nhưng chưa rõ sẽ biến đổi thế nào.

Những người hoạt động đối lập chính trị với nhà nước như trường hợp Hoa Xuân Huy (Hua Chunhui) và Ngụy Cường (Wei Qiang) kêu gọi thực thi dân chủ năm 2011 cũng bị đưa đi cải tạo.[51]

Hoa Kỳ[sửa | sửa mã nguồn]

Những người bị giữ tại Trại X-Ray, Guantánamo, Cuba, tháng 1 năm 2002

Hiện nay, ngày càng nhiều các tổ chức tin tức đang điều tra về các trại cải tạo do quân đội Hoa Kỳ tổ chức được phát hiện gần đây, bao gồm các kế hoạch chi tiết cho việc đưa công dân Mỹ vào các trung tâm giam giữ của quân đội. Nhà nghiên cứu Alex Jones nói: "Tôi luôn luôn nói với các phương tiện truyền thông rằng đó là những thảm hoạ - trong nước và nước ngoài, họ đã giam giữ người trong các trại như Abu Ghraib ở Iraq hoặc Trại X-Ray ở Cuba, bây giờ nhiều hơn và nhiều hơn nữa các tài liệu bị rò rỉ đã xác nhận những gì tôi đã nói". Ông cho biết Lầu Năm Góc đã tái trang bị các căn cứ quân sự cũ thành các trại thông qua "Đạo luật về Trung tâm đối phó với các trường hợp khẩn cấp ", nhưng chính phủ Mỹ đã che giấu điều này. Các trại này được lập ra để giam giữ và "giáo dục lại" những công dân Mỹ bất đồng với chính sách của chính phủ, các tài liệu của Lục quân Mỹ cho biết đã có hàng chục ngàn người được thuê để canh giữ các trại này[2]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Thư mục[sửa | sửa mã nguồn]

  • Roth, Mitchel.Prisons and Prison Systems: A Global Encyclopedia. Westport, CT: Greenwood Press, 2006.
  • Vô Ngã Phạm Khắc Hàm. "Cuộc đấu tranh Quốc Cộng tại Miền Nam sau năm 1975". Khởi Hành Năm XIV, số 159-160. Midway City, CA, Tháng 1-2, 2010.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Roth. tr 122
  2. ^ a ă Army manual for re-education camps applies to US citizens, Autonomous Nonprofit Organization TV-Novosti
  3. ^ Tiếng Pháp: Centre d'Instruction à la Pacification et à la Contre-Guérilla
  4. ^ a ă http://www.viet.rfi.fr/quoc-te/20120817-nga-tiep-tuc-duy-tri-he-thong-trai-lao-cai-thoi-lien-xo
  5. ^ http://thuviendienbien.gov.vn/Article/176/Di-tich-Trai-tap-trung-Noong-Nhai.html
  6. ^ http://luutruvn.com/index.php/2015/10/17/trai-lao-dong-dac-biet-ba-ra-1925-1945-qua-tai-lieu-luu-tru/
  7. ^ http://tuyengiaobinhphuoc.org.vn/nha-tu-ba-ra-noi-ren-luyen-nhieu-chien-sy-cong-san-tro-thanh-can-bo-cot-can-cho-cach-mang-mien-nam
  8. ^ http://nld.com.vn/thoi-su-trong-nuoc/lan-theo-phong-phu-thong-doc-nam-ky-20140921215108423.htm
  9. ^ Roth. tr 289
  10. ^ Dommen, Athur. The Indochinese Experience of the French and the Americans, Nationalism and Communism in Cambodia, Laos, and Vietnam. Bloomington, IN: Đại học Indiana Press, 2001. Trang 943.
  11. ^ a ă â b c d Vietnam Re-education camps
  12. ^ http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/noidungchinhsachthanhtuu?categoryId=797&articleId=10000630
  13. ^ Tài liệu mật Bộ Quốc phòng Mỹ về cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam dịch, phát hành tháng 8-1971, tập 1, tr.74.
  14. ^ https://thuvienhoasen.org/a16824/ong-ngo-dinh-diem-tu-cai-nhin-cua-gioi-nghien-cuu-my
  15. ^ http://quochoi.vn/tulieuquochoi/anpham/Pages/anpham.aspx?AnPhamItemID=600
  16. ^ https://www.amnesty.org/en/documents/asa41/001/1973/en/
  17. ^ Roth. tr 288
  18. ^ a ă http://123.30.190.43:8080/tiengviet/tulieuvankien/tulieuvedang/details.asp?topic=168&subtopic=5&leader_topic=79&id=BT30111158138
  19. ^ Chân tướng "thủ lĩnh" tổ chức phản động ở Phú Yên và những trò lừa dân, phản quốc, Báo Công An Nhân dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới và Văn nghệ Công An, 23/02/2012
  20. ^ Đập tan âm mưu của bọn phản động, giữ vững an ninh trật tự những ngày sau giải phóng, tỉnh Đoàn An Giang, 03/05/2012
  21. ^ Hàn gắn vết thương chiến tranh, ổn định đời sống nhân dân (1975 - 2005)
  22. ^ a ă Huy Phương và Võ Hương An. Chân dung H.O. & những cuộc đổi đời. Garden Grove, CA: Nam Việt, 2015. Tr 22-32
  23. ^ a ă Vô Ngã. tr 36
  24. ^ http://cand.com.vn/Phong-su-tu-lieu/Giu-gin-trat-tu-tri-an-TP-Ho-Chi-Minh-nhung-ngay-dau-sau-giai-phong-258646/
  25. ^ Duyên Anh. Nhà tù: Hồi ký. Los Alamitos, CA: Xuân Thu, 1987. tr 109
  26. ^ http://plo.vn/ho-so-phong-su/nguoi-coi-tu-tuong-ta-viet-nam-cong-hoa-464535.html
  27. ^ Huy Đức. Bên thắng cuộc: I. Giải phóng. Boston: OsinBook, 2012. Tr 37
  28. ^ Le Livre Noir du Communisme: Crimes, Terreur, Répression do Robert Laffont, S.A, Paris xuất bản lần đầu năm 1997-Phần IV về Á Châu
  29. ^ Camp Z30-D: The Survivors
  30. ^ https://www.amnesty.org/en/documents/pol10/001/1979/en/
  31. ^ Gặp Tướng bị 'cải tạo' 17 năm, Nguyễn Hùng, BBC, 17.5.2015
  32. ^ a ă Tranh luận về 'ngược đãi' sau 40 năm, BBC, 24/4/2015
  33. ^ Khó lật lại hồ sơ đối xử hậu 30/4?, BBC, 24/4/2015
  34. ^ Luật sư Lê Công Định nói về ngày 30 tháng 4, RFA, 29/4/2015
  35. ^ Huy Đức. “Chương 3”. Bên Thắng Cuộc. II. Osinbook. ISBN 1467562785. 
  36. ^ "Mây mù thế kỷ", Bùi Tín. trang 54
  37. ^ Hoa xuyên tuyết. Bùi Tín, trang 88
  38. ^ http://www.bbc.com/vietnamese/multimedia/2015/04/150418_vuquanghien_vietnamwar
  39. ^ http://thuvienphapluat.vn/van-ban/Lao-dong-Tien-luong/Quyet-dinh-15-QD-UB-thi-hanh-chanh-sach-nguoi-trong-quan-doi-chanh-quyen-to-chuc-chanh-tri-che-do-cu-hoc-tap-cai-tao-tap-trung-94300.aspx
  40. ^ Accounts of Imprisonment and Reeducation
  41. ^ Các diện có thể nộp đơn xin tái định cư nhân đạo.
  42. ^ http://www.tienphong.vn/xa-hoi/ong-nguyen-huu-co-su-sup-do-cua-chinh-quyen-sai-gon-cu-la-tat-yeu-7490.tpo
  43. ^ Bùi Thị Minh Hằng - Sự thật về một nhân vật đang bị lợi dụng
  44. ^ Bà Bùi Hằng kiện lãnh đạo Hà Nội BBC, 20.05.2012
  45. ^ “Việt Nam: Các nhà hoạt động phải ra tòa vì lỗi giao thông ngụy tạo”. Human Rights Watch. Truy cập 9 tháng 8 năm 2016. 
  46. ^ "Đời khổ sai trong trại lao động Bắc Hàn" theo BBC
  47. ^ “劳动教养”就是“劳动改造”吗, 新华网, truy cập ngày 29 tháng 9 năm 2015.
  48. ^ 《中国改造罪犯的状况》, 中华人民共和国国务院新闻办公室, truy cập ngày 29 tháng 9 năm 2015
  49. ^ Museum of Communism
  50. ^ Trung Quốc dự định thay đổi chế độ học tập cải tạo tại BBC
  51. ^ "Hai nhà ly khai Trung Quốc bị bắt đi cải tạo lao động" theo RFI

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]