Học thuyết quân sự

Học thuyết quân sự là cách diễn đạt về việc lực lượng vũ trang đóng góp như thế nào cho các chiến lược, chiến dịch lớn, các trận đánh và các cuộc giao chiến. Một học thuyết quân sự nêu rõ nên dùng những phương tiện quân sự nào, tổ chức lực lượng ra sao, triển khai lực lượng ở đâu và các phương thức hiệp đồng giữa các binh chủng như thế nào. “Học thuyết liên quân” (joint doctrine) là các học thuyết được nhiều lực lượng đa quốc gia hoặc các quân chủng trong cùng một quân đội chia sẻ và điều chỉnh cho thống nhất.

Có ba nhóm lớn của học thuyết quân sự: (1) Học thuyết tiến công nhằm trừng phạt/đánh trả đối phương; (2) Học thuyết phòng ngự nhằm ngăn chặn/triệt tiêu khả năng của đối phương; (3) Học thuyết răn đe nhằm làm đối phương mất ý chí hoặc khả năng sử dụng vũ lực. Các học thuyết khác nhau tạo ra hệ quả khác nhau đối với chính trị quốc tế; ví dụ, học thuyết tiến công thường dẫn tới chạy đua vũ trang và xung đột.

Định nghĩa học thuyết

Định nghĩa học thuyết quân sự của NATO, được nhiều nước thành viên dùng:

“ Những nguyên tắc nền tảng mà theo đó lực lượng vũ trang định hướng hành động để hỗ trợ các mục tiêu. Nó có tính thẩm quyền nhưng đòi hỏi phán đoán khi áp dụng. ”

Năm 1998, Lục quân Canada nêu:

“ Học thuyết quân sự là sự diễn đạt chính thức tri thức và tư duy quân sự mà lục quân chấp nhận là phù hợp tại một thời điểm nhất định; bao quát bản chất của xung đột, sự chuẩn bị cho xung đột và phương thức tham chiến để đạt thắng lợi… Nó mang tính mô tả hơn là mệnh lệnh, đòi hỏi phán đoán khi áp dụng. Nó không thiết lập giáo điều hay đưa ra danh mục thủ tục, mà là một chỉ dẫn có thẩm quyền, mô tả cách lục quân nghĩ về việc tác chiến, chứ không phải cách phải tác chiến. Vì vậy, nó cố gắng đủ xác quyết để dẫn dắt hoạt động quân sự, nhưng đủ linh hoạt để phù hợp với nhiều tình huống. ”

Năm 1948, một nghiên cứu của Không quân Hoa Kỳ định nghĩa chức năng của học thuyết quân sự là: “Những khái niệm, nguyên tắc, chính sách, chiến thuật, kỹ thuật, thông lệ và thủ tục thiết yếu để tổ chức, huấn luyện, trang bị và sử dụng các đơn vị tác chiến và bảo đảm một cách hiệu quả.”

Một bài luận của Lục quân Hoa Kỳ năm 2016 cũng định nghĩa học thuyết quân sự “bao gồm tactics, techniques, and procedures (TTPs)” tức chiến thuật, kỹ thuật và thủ tục.

Năm 2005, Gary Sheffield (Khoa Nghiên cứu Quốc phòng, King’s College London/JSCSC) trích định nghĩa năm 1923 của J. F. C. Fuller:

Năm 1965, Từ điển các thuật ngữ quân sự cơ bản của Liên Xô định nghĩa học thuyết quân sự là: “Hệ thống quan điểm được nhà nước chính thức chấp nhận, có cơ sở khoa học, về bản chất của các cuộc chiến tranh hiện đại và việc sử dụng lực lượng vũ trang trong đó… Học thuyết quân sự có hai mặt: chính trị–xã hội và kỹ thuật–quân sự.” Mặt chính trị–xã hội “bao quát mọi vấn đề về phương pháp luận, nền tảng kinh tế và xã hội, mục tiêu chính trị của chiến tranh. Đây là mặt có tính quyết định và ổn định hơn.” Mặt kỹ thuật–quân sự phải phù hợp với mục tiêu chính trị; nó gồm xây dựng cơ cấu lực lượng, trang bị kỹ thuật cho quân đội, huấn luyện, và xác định các hình thức, phương tiện tiến hành tác chiến và chiến tranh nói chung.

Quan hệ giữa học thuyết và chiến lược

Xem thêm: Chiến lược quân sự

Học thuyết quân sự là một thành phần chủ chốt của đại chiến lược.

Định nghĩa của NATO về “chiến lược” là: “Trình bày cách thức sức mạnh quân sự cần được phát triển và vận dụng để đạt các mục tiêu quốc gia hoặc của một nhóm quốc gia.” Định nghĩa chính thức của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ: “Chiến lược là một ý tưởng thận trọng hoặc tập hợp các ý tưởng về việc sử dụng các công cụ sức mạnh quốc gia theo cách đồng bộ và tích hợp để đạt mục tiêu quốc gia hay đa quốc gia.”

Chiến lược quân sự cung cấp cơ sở lý giải cho các hoạt động quân sự. Thống chế Alan Brooke (Tổng tham mưu trưởng Lục quân Đế quốc, đồng Chủ tịch Ủy ban Tham mưu trưởng Liên hợp Anh–Mỹ trong phần lớn Thế chiến II) mô tả nghệ thuật của chiến lược quân sự như sau: “rút ra từ mục tiêu [chính sách] một chuỗi mục tiêu quân sự cần đạt; đánh giá các mục tiêu này theo những yêu cầu quân sự mà chúng tạo ra và các điều kiện tiên quyết có thể cần để đạt từng mục tiêu; đo lường nguồn lực hiện có và tiềm năng so với các yêu cầu đó; và từ quá trình này vạch ra một mô hình ưu tiên mạch lạc cùng một lộ trình hành động hợp lý.”

Ngược lại, học thuyết nhằm cung cấp khung khái niệm chung cho một quân chủng, trả lời các câu hỏi:

• ta tự nhìn nhận mình là ai
• sứ mệnh của ta là gì
• cách thực hiện sứ mệnh
• cách chúng ta đã thực hiện trong lịch sử?
• và các câu hỏi khác.

Tương tự, học thuyết không phải là tác chiến chiến dịch hay chiến thuật; nó là khung khái niệm gắn kết cả ba cấp độ chiến tranh.

Học thuyết phản ánh đánh giá chuyên môn của sĩ quan quân sự (và ở mức độ nhỏ hơn nhưng quan trọng, của lãnh đạo dân sự) về những gì có thể và cần thiết về mặt quân sự.

Các yếu tố cần cân nhắc gồm có:

• công nghệ quân sự
• địa lý quốc gia
• năng lực của đối phương
• năng lực của chính tổ chức mình.

Xem thêm

• Lý luận quân sự