Hỏa thương

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Một hỏa thương được mô tả trong Hỏa Long Kinh.

Hỏa thương (giản thể: 火枪; phồn thể: 火槍; bính âm: huǒ qiāng) là một từ ban đầu chỉ vũ khí thuốc súng xuất hiện ở Trung Quốc thế kỷ thứ 10 trong chiến tranh Kim-Tống. Nó bắt đầu như một thiết bị pháo hoa nhỏ gắn với vũ khí khác như một cây thương chẳng hạn, được sử dụng để đạt được lợi thế áp đảo ngay khi bắt đầu cận chiến.[1] Khi thuốc súng được cải thiện, lượng chất nổ được tăng lên và các mảnh vụn hoặc đạn viên được thêm vào, mang lại cho nó một số hiệu ứng của súng phun lửasúng đạn ghém kết hợp, nhưng chúng có tầm bắn rất ngắn (3 mét trở xuống) và chỉ một phát (một số được thiết kế cho hai phát). Trong việc sử dụng hỏa lực lớn hơn và mạnh hơn sau đó của hỏa thương, việc dùng thương đã bị loại bỏ, vì các phiên bản đầu tiên này quá khó sử dụng trong cận chiến. Chúng trở thành súng ngắn, tiền thân của súng thần công và là tổ tiên của tất cả các loại súng.[2] Hỏa thương quá lớn đối với một người lính duy nhất có thể nắm giữ nên chúng được đặt trên mặt đất trong một khung đỡ; vì vậy chúng có thể được coi là một khẩu súng thần công.

Thiết kế[sửa | sửa mã nguồn]

Những hỏa thương đầu tiên bao gồm một ống, thường là ống bằng tre, chứa thuốc súng và một que diêm cháy chậm, được buộc vào một ngọn giáo hoặc vũ khí khác. Một khi được đốt cháy, ống thuốc súng sẽ phát nổ, giải phóng ra một luồng lửa theo hướng xác định. Các tên lửa bọc đồng với các viên sắt hoặc mảnh gốm sau đó đã được thêm vào thuốc súng. Khi khai hỏa, lượng thuốc súng phát nổ bắn ra các viên đạn cùng với ngọn lửa.[3]

Các thùng hỏa thương bằng kim loại xuất hiện vào khoảng giữa thế kỷ 13 và chúng bắt đầu được sử dụng độc lập với cây thương. Nòng kim loại độc lập được biết đến như một "thiết bị phun" và trở thành tiền thân của súng thần công.[3]

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Bằng chứng đầu tiên về hỏa thương xuất hiện ở Trung Quốc vào năm 950 và hỏa thương cũng được đề cập trong văn bản quân sự Võ kinh tổng yếu năm 1044. Tuy nhiên, việc sử dụng hỏa thương trong chiến tranh không được đề cập cho đến năm 1132 khi quân Tống sử dụng chúng trong Trận công hãm Đức An, ở An Lục, Hồ Bắc ngày nay, khi các đội quân hỏa thương tiên phong trong một cuộc phòng vệ chống lại quân Kim (1115-1234).[4][5][6]

Vào năm 1163, hỏa thương đã được gắn vào những chiến xa chiến tranh được gọi là "Như ý mã xa" (如意戰車) được sử dụng để bảo vệ máy bắn đá lửa di động.[1]

Vào cuối những năm 1100, những mảnh đạn như mảnh sứ và viên sắt nhỏ đã được thêm vào ống thuốc súng. Tại một số thời điểm, hỏa thương đã loại bỏ hoàn toàn ngọn thương và chỉ dựa vào hỏa lực của chúng.[7]

Đến năm 1232, quân Kim cũng sử dụng hỏa thương, nhưng với kiểu thùng chứa được cải tiến bao gồm vật liệu giấy. Theo Kim sử, loại hỏa thương này có tầm bắn khoảng ba mét:

Để làm cây thương, sử dụng giấy thụy hương (làm từ cây thụy hương), mười sáu lớp cho ống của nó, và làm cho nó dài hơn 60 centimet. Nhét nó bằng than liễu, các mảnh sắt, đầu nam châm, lưu huỳnh, asen trắng [có lẽ đây là một nhầm lẫn, có nghĩa là diêm tiêu] và các thành phần khác, và đặt thuốc mồi đến cuối. Mỗi người lính mang theo một cái nồi sắt nhỏ để giữ lửa [có thể là than nóng], khi đến lúc phải chiến đấu, ngọn lửa bắn ra phía trước cây thương hơn ba mét, và khi thuốc súng cạn kiệt, ống không bị phá hủy.[8]

Kim sử

Những người lính Mông Cổ với vũ khí mà họ được sử dụng để chiến đấu rõ ràng là khinh thường các loại vũ khí của quân Kim, nhưng vô cùng sợ cây hỏa thương. Những người lính Kim cũng đã sử dụng chúng trong trận chiến mở và trong một trường hợp, một đội ngũ 450 lính hỏa thương đã phá tan một doanh trại quân Mông Cổ. [9]

Vào năm 1259, một viên đạn nhồi trong nòng súng được ghi nhận đã được sử dụng làm đạn bắn lửa, khiến nó trở thành viên đạn được ghi nhận đầu tiên trong lịch sử.[7]

Đến năm 1276, hỏa thương đã chuyển sang kiểu thùng bằng kim loại.[10]

Hỏa thương nòng kim loại bắt đầu được sử dụng độc lập với cây thương vào khoảng giữa đến cuối thế kỷ 13. Những khẩu đại bác này đã bắn ra những viên đạn đồng, được gọi là "thiết bị phun", là tiền thân của súng thần công.[7]

Đến năm 1280, Trung Đông đã trang bị hỏa thương.[11]

Vào năm 1396, các hiệp sĩ châu Âu đã sử dụng hỏa thương trong đơn vị lính hỗn hợp.[12]

Lần sử dụng hỏa thương cuối cùng được ghi nhận ở châu Âu xảy ra trong trận Bristol năm 1643.[13]

Thư viện ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Andrade 2016, tr. 38.
  2. ^ Andrade 2016, tr. 33.
  3. ^ a ă Andrade 2016, tr. 51.
  4. ^ Needham 1986, tr. 222.
  5. ^ Chase 2003, tr. 31.
  6. ^ Lorge 2008, tr. 33-34.
  7. ^ a ă â Andrade 2016, tr. 52.
  8. ^ Andrade 2016, tr. 46.
  9. ^ Andrade 2016, tr. 47.
  10. ^ Needham 1986, tr. 228.
  11. ^ Needham 1986, tr. 259.
  12. ^ Needham 1986, tr. 260.
  13. ^ Needham 1986, tr. 262.
  14. ^ "The Genius of China", Robert Temple

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Adle, Chahryar (2003), History of Civilizations of Central Asia: Development in Contrast: from the Sixteenth to the Mid-Nineteenth Century 
  • Ágoston, Gábor (2008), Guns for the Sultan: Military Power and the Weapons Industry in the Ottoman Empire, Cambridge University Press, ISBN 0-521-60391-9 
  • Agrawal, Jai Prakash (2010), High Energy Materials: Propellants, Explosives and Pyrotechnics, Wiley-VCH 
  • Andrade, Tonio (2016), The Gunpowder Age: China, Military Innovation, and the Rise of the West in World History, Princeton University Press, ISBN 978-0-691-13597-7 .
  • Arnold, Thomas (2001), The Renaissance at War, Cassell & Co, ISBN 0-304-35270-5 
  • Benton, Captain James G. (1862). A Course of Instruction in Ordnance and Gunnery (ấn bản 2). West Point, New York: Thomas Publications. ISBN 1-57747-079-6. 
  • Brown, G. I. (1998), The Big Bang: A History of Explosives, Sutton Publishing, ISBN 0-7509-1878-0 .
  • Buchanan, Brenda J. biên tập (2006), Gunpowder, Explosives and the State: A Technological History, Aldershot: Ashgate, ISBN 0-7546-5259-9 
  • Chase, Kenneth (2003), Firearms: A Global History to 1700, Cambridge University Press, ISBN 0-521-82274-2 .
  • Cocroft, Wayne (2000), Dangerous Energy: The archaeology of gunpowder and military explosives manufacture, Swindon: English Heritage, ISBN 1-85074-718-0 
  • Cowley, Robert (1993), Experience of War, Laurel .
  • Cressy, David (2013), Saltpeter: The Mother of Gunpowder, Oxford University Press 
  • Crosby, Alfred W. (2002), Throwing Fire: Projectile Technology Through History, Cambridge University Press, ISBN 0-521-79158-8 .
  • Curtis, W. S. (2014), Long Range Shooting: A Historical Perspective, WeldenOwen .
  • Earl, Brian (1978), Cornish Explosives, Cornwall: The Trevithick Society, ISBN 0-904040-13-5 .
  • Easton, S. C. (1952), Roger Bacon and His Search for a Universal Science: A Reconsideration of the Life and Work of Roger Bacon in the Light of His Own Stated Purposes, Basil Blackwell 
  • Ebrey, Patricia B. (1999), The Cambridge Illustrated History of China, Cambridge University Press, ISBN 0-521-43519-6 
  • Grant, R.G. (2011), Battle at Sea: 3,000 Years of Naval Warfare, DK Publishing .
  • Hadden, R. Lee. 2005. "Confederate Boys and Peter Monkeys." Armchair General. January 2005. Adapted from a talk given to the Geological Society of America on ngày 25 tháng 3 năm 2004.
  • Harding, Richard (1999), Seapower and Naval Warfare, 1650-1830, UCL Press Limited 
  • al-Hassan, Ahmad Y. (2001), “Potassium Nitrate in Arabic and Latin Sources”, History of Science and Technology in Islam, truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2007 .
  • Hobson, John M. (2004), The Eastern Origins of Western Civilisation, Cambridge University Press .
  • Johnson, Norman Gardner. “explosive”. Encyclopædia Britannica. Chicago: Encyclopædia Britannica Online. 
  • Kelly, Jack (2004), Gunpowder: Alchemy, Bombards, & Pyrotechnics: The History of the Explosive that Changed the World, Basic Books, ISBN 0-465-03718-6 .
  • Khan, Iqtidar Alam (1996), “Coming of Gunpowder to the Islamic World and North India: Spotlight on the Role of the Mongols”, Journal of Asian History 30: 41–5 .
  • Khan, Iqtidar Alam (2004), Gunpowder and Firearms: Warfare in Medieval India, Oxford University Press 
  • Khan, Iqtidar Alam (2008), Historical Dictionary of Medieval India, The Scarecrow Press, Inc., ISBN 0-8108-5503-8 
  • Kinard, Jeff (2007), Artillery An Illustrated History of its Impact 
  • Konstam, Angus (2002), Renaissance War Galley 1470-1590, Osprey Publisher Ltd. .
  • Liang, Jieming (2006), Chinese Siege Warfare: Mechanical Artillery & Siege Weapons of Antiquity, Singapore, Republic of Singapore: Leong Kit Meng, ISBN 981-05-5380-3 
  • Lidin, Olaf G. (2002), Tanegashima – The Arrival of Europe in Japan, Nordic Inst of Asian Studies, ISBN 8791114128 
  • Lorge, Peter A. (2008), The Asian Military Revolution: from Gunpowder to the Bomb, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-60954-8 
  • Lu, Gwei-Djen (1988), “The Oldest Representation of a Bombard”, Technology and Culture 29: 594–605 
  • McLachlan, Sean (2010), Medieval Handgonnes 
  • McNeill, William Hardy (1992), The Rise of the West: A History of the Human Community, University of Chicago Press .
  • Morillo, Stephen (2008), War in World History: Society, Technology, and War from Ancient Times to the Present, Volume 1, To 1500, McGraw-Hill, ISBN 978-0-07-052584-9 
  • Needham, Joseph (1980), Science & Civilisation in China, 5 pt. 4, Cambridge University Press, ISBN 0-521-08573-X 
  • Needham, Joseph (1986), Science & Civilisation in China, V:5 pt. 7: The Gunpowder Epic, Cambridge University Press, ISBN 0-521-30358-3 .
  • Nicolle, David (1990), The Mongol Warlords: Ghengis Khan, Kublai Khan, Hulegu, Tamerlane 
  • Nolan, Cathal J. (2006), The Age of Wars of Religion, 1000–1650: an Encyclopedia of Global Warfare and Civilization, Vol 1, A-K 1, Westport & London: Greenwood Press, ISBN 0-313-33733-0 
  • Norris, John (2003), Early Gunpowder Artillery: 1300–1600, Marlborough: The Crowood Press .
  • Partington, J. R. (1960), A History of Greek Fire and Gunpowder, Cambridge, UK: W. Heffer & Sons .
  • Partington, J. R. (1999), A History of Greek Fire and Gunpowder, Baltimore: Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-5954-9 
  • Patrick, John Merton (1961), Artillery and warfare during the thirteenth and fourteenth centuries, Utah State University Press .
  • Pauly, Roger (2004), Firearms: The Life Story of a Technology, Greenwood Publishing Group .
  • Perrin, Noel (1979), Giving up the Gun, Japan's reversion to the Sword, 1543–1879, Boston: David R. Godine, ISBN 0-87923-773-2 
  • Petzal, David E. (2014), The Total Gun Manual (Canadian edition), WeldonOwen .
  • Phillips, Henry Prataps (2016), The History and Chronology of Gunpowder and Gunpowder Weapons (c.1000 to 1850), Notion Press 
  • Purton, Peter (2010), A History of the Late Medieval Siege, 1200–1500, Boydell Press, ISBN 1-84383-449-9 
  • Robins, Benjamin (1742), New Principles of Gunnery 
  • Rose, Susan (2002), Medieval Naval Warfare 1000-1500, Routledge 
  • Roy, Kaushik (2015), Warfare in Pre-British India, Routledge 
  • Schmidtchen, Volker (1977a), "Riesengeschütze des 15. Jahrhunderts. Technische Höchstleistungen ihrer Zeit", Technikgeschichte 44 (2): 153–173 (153–157)
  • Schmidtchen, Volker (1977b), "Riesengeschütze des 15. Jahrhunderts. Technische Höchstleistungen ihrer Zeit", Technikgeschichte 44 (3): 213–237 (226–228)
  • Swope, Kenneth M. (2013), The Military Collapse of China's Ming Dynasty, 1618-44 (Asian States and Empires), Routledge .
  • Tran, Nhung Tuyet (2006), Viêt Nam Borderless Histories, University of Wisconsin Press .
  • Turnbull, Stephen (2003), Fighting Ships Far East (2: Japan and Korea Ad 612-1639, Osprey Publishing, ISBN 1-84176-478-7 
  • Urbanski, Tadeusz (1967), Chemistry and Technology of Explosives III, New York: Pergamon Press .
  • Villalon, L. J. Andrew (2008), The Hundred Years War (part II): Different Vistas, Brill Academic Pub, ISBN 978-90-04-16821-3 
  • Wagner, John A. (2006), The Encyclopedia of the Hundred Years War, Westport & London: Greenwood Press, ISBN 0-313-32736-X 
  • Watson, Peter (2006), Ideas: A History of Thought and Invention, from Fire to Freud, Harper Perennial (2006), ISBN 0-06-093564-2 
  • Willbanks, James H. (2004), Machine guns: an illustrated history of their impact, ABC-CLIO, Inc. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]