Bước tới nội dung

Hanoi's War

Thêm liên kết
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Hanoi's War
Bìa ấn bản đầu tiên
Thông tin sách
Tác giảNguyễn Thị Liên Hằng
Quốc giaHoa Kỳ
Ngôn ngữTiếng Anh
Bộ sáchLịch sử Chiến tranh Lạnh mới
Chủ đềChiến tranh Lạnh
Chiến tranh Việt Nam
Thể loại
Nhà xuất bảnNhà xuất bản Đại học Bắc Carolina
Ngày phát hànhtháng 7 năm 2012; 13 năm trước (2012-07)[1]
Kiểu sách
Số trang444 trang (bìa cứng)[3][4]
ISBN978-0-8078-3551-7
OCLC1023478592
Phân loại LCDS558.5 .N467 2012

Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam (tạm dịch: Cuộc chiến của Hà Nội: Một biên khảo sử học quốc tế về cuộc chiến vì hòa bình ở Việt Nam) là một cuốn sách phi hư cấu của học giả người Mỹ gốc Việt Nguyễn Thị Liên Hằng được xây dựng dựa trên nguồn văn khố chưa từng được công bố từ Bộ Ngoại giao Việt Nam và các dữ liệu lưu trữ tại nhiều quốc gia trên thế giới. Ra mắt vào năm 2012, tác phẩm là tập đầu tiên nằm trong loạt sách "Lịch sử Chiến tranh Lạnh mới" của Nhà xuất bản Đại học Bắc Carolina tập trung vào quan điểm của giới lãnh đạo Bắc Việt, đặc biệt là Lê Duẩn trong việc hoạch định chiến lược và điều hành chiến tranh Đông Dương lần thứ hai.[3][5]

Ngay sau khi ra mắt, công trình nghiên cứu đã được giới học thuật quốc tế đánh giá cao nhờ phương pháp tiếp cận đa chiều cùng nguồn tư liệu phong phú, góp phần tái định hình góc nhìn cuộc chiến và làm sáng tỏ vị thế của các nhân vật chủ chốt trong Đảng Lao động. Tuy nhiên tập sách cũng vấp phải phản ứng trái chiều liên quan đến cách phân tích cơ cấu quyền lực và động cơ lãnh đạo của Hà Nội, đặc biệt là sự phản kháng đến từ Báo Nhân Dân, một cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Hanoi's War đã được nhiều tổ chức học thuật vinh danh, trong đó có Giải Edward M. Coffman của Hiệp hội Lịch sử Quân sự dành cho tác phẩm đầu tay xuất sắc nhất, Giải Stuart L. Bernath đến từ Hiệp hội Sử gia Quan hệ Đối ngoại Hoa Kỳ, Giải Alice S. Hallam do Khoa Lịch sử Đại học Kentucky trao tặng và lọt vào vòng chung kết giải thưởng sách đầu tay của Hội nghị Nữ sử gia Berkshire. Thành công này đã giúp Liên Hằng được nhật báo The New York Times mời viết bài xã luận và tham gia phát biểu tại Lễ hội Sách Quốc gia năm 2012 do Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ tổ chức. Bên cạnh đó, tác phẩm cũng được đưa vào danh mục tài liệu của nhiều thư viện, triển lãm, danh sách đọc về Chiến tranh Việt Nam và được trích dẫn trong các công trình sử học như loạt sách Foreign Relations of the United States của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.

Bối cảnh

[sửa | sửa mã nguồn]
Liên Hằng vào năm 2023.

Hanoi's War là công trình nghiên cứu đầu tay đến từ học giả tị nạn chiến tranh người Mỹ gốc Việt Nguyễn Thị Liên Hằng,[6][7] người đã trở thành học giả đầu tiên được phép tiếp cận kho tài liệu của Bộ Ngoại giao Việt Nam để viết nên tác phẩm này.[8][5] Sinh năm 1974 tại Sài Gòn,[9][10] tác giả đã cùng gia đình vượt biên bằng thuyền khi mới năm tháng tuổi ngay trước khi chính quyền Việt Nam Cộng hòa sụp đổ.[7][11][12] Trên chuyến hành trình vượt qua vùng lãnh thổ do quân đội cộng sản kiểm soát, Liên Hằng thoát chết khi chiếc sà lan mà gia đình bà đang ngồi lênh đênh giữa biển khơi bị trúng hỏa lực súng cối, sau đó quá cảnh qua một loạt các trại tị nạn và căn cứ quân sự, cuối cùng Liên Hằng cũng đến được Hoa Kỳ và định cư tại tiểu bang Pennsylvania,[7] nơi những ký ức đầu tiên về cuộc xung đột đến với bà thông qua các hoạt động cộng đồng của người Việt tị nạn.[13]

Tôi có mặt đúng chỗ, đúng lúc. Khi tôi bắt đầu cuộc nghiên cứu trong những năm cuối của thập niên 1990, về cơ bản lúc đó cả 3 văn khố chủ yếu của Việt Nam là văn khố của Đảng Cộng Sản, văn khố của quân đội, và văn khố của Bộ Ngoại giao đều cấm, không cho học giả tham khảo, dù là người nước ngoài hay người Việt Nam. Chỉ có các giới chức làm việc trong các bộ liên hệ mới được tham khảo tài liệu, nhưng tới những năm 2000 thì đã có một số thay đổi về chính sách đối với người Việt hải ngoại. Việt Nam mở cửa rộng hơn để đón các học giả từ các cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Họ muốn thu hút Việt Kiều, và tôi đã nắm ngay lấy cơ hội.

— Liên Hằng kể lại quá trình bà được phép truy cập vào văn khố bảo mật của Việt Nam.[11]

Thoạt tiên Liên Hằng nghe được chuyện gì đã xảy ra với gia đình bắt nguồn từ một bài tập ở trường trung học, khi cha mẹ bà – vốn kín tiếng về quá khứ – buộc phải kể lại một phần sự thật vì muốn con gái đạt điểm cao. Mãi cho đến khi viết bài luận khóa học đầu tiên tại Đại học Pennsylvania, bà mới biết được thêm nhiều chi tiết thông qua các cuộc phỏng vấn với người thân. Ý định ban đầu là tìm hiểu về Nội chiến Hoa Kỳ, tuy nhiên trong quá trình tham gia cao học tại Đại học Yale dưới sự hướng dẫn của chuyên gia về Chiến tranh Lạnh John Lewis Gaddis, Liên Hằng mới bắt đầu tập trung vào đề tài Việt Nam.[13] Đầu thế kỷ 21, khi quốc gia này bắt đầu nới lỏng chính sách đối với giới nghiên cứu, Liên Hằng mới có cơ hội tiếp cận văn khố của Bộ Ngoại giao. Đây là một trong ba kho văn kiện trọng yếu tại Việt Nam (cùng với tài liệu của Bộ Quốc phòng và Đảng Cộng sản) vốn lâu nay bị cấm tiếp cận với giới học giả cả trong và ngoài nước.[a][11][16] Khi trở về quê hương phỏng vấn các nhân vật liên quan tại một cơ sở nghiên cứu quân sự, Liên Hằng nhận thấy bà không thật sự được coi trọng vì chỉ là một phụ nữ gốc Việt hoạt động trong lĩnh vực thường dành cho những "ông già". Tuy nhiên cũng chính điều này lại tạo điều kiện để bà dễ tiếp cận hơn với nhiều người, đặc biệt là đối với các cựu thành viên của lực lượng cách mạng miền Nam.[13]

Một trong những mục tiêu được sử gia theo đuổi khi viết Hanoi’s War là "vạch trần" hoạt động nội bộ của Hà Nội,[17] đồng thời tái thẩm định những huyền thoại xoay quanh cuộc chiến, chẳng hạn như Bắc Việt đã kiểm soát chặt chẽ phong trào kháng chiến miền Nam,[18] giới lãnh đạo cộng sản không phải là một khối thống nhất toàn diện,[19] cũng như vai trò thực tế của Hồ Chí Minh và Lê Duẩn.[20][1] Tác phẩm phát hành chính thức vào năm 2012 bởi Nhà xuất bản Đại học Bắc Carolina,[21][22] giá trị cuốn sách nằm ở việc học giả đã khai thác các văn bản chưa từng được công bố từ Bộ Ngoại giao Việt Nam,[11][16][23] cùng với việc sử dụng đa dạng hồ sơ lưu trữ tại nhiều quốc gia như Pháp, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ.[24][25][26] Bản thân Liên Hằng cũng cho biết bà đã "khiến mọi bên đều tức giận" và vấp phải chỉ trích từ cả hai phía – vừa từ những người Việt trong nước và phong trào phản chiến ở phương Tây do đã mô tả động cơ của miền Bắc kém "anh hùng", vừa từ cộng đồng người Việt hải ngoại vì họ cho rằng "bà này hẳn là một người cộng sản" khi khắc họa hình ảnh Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp theo hướng ôn hòa.[13]

Nội dung

[sửa | sửa mã nguồn]
Từ trái sang phải: Theo Hanoi's War, Lê Duẩn mới chính là nhà lãnh đạo then chốt thời chiến,[24] trong khi Hồ Chí Minh chỉ còn mang tính biểu tượng thì Võ Nguyên Giáp đã dần bị gạt khỏi trung tâm quyền lực.[27][28][3]

Với phương thức đưa lãnh đạo Bắc Việt vào trung tâm lịch sử chiến tranh,[29][30] Hanoi’s War đã làm nổi bật vai trò quyết định của thành tố này trong việc hoạch định, chỉ đạo và thực thi chiến lược thời chiến, qua đó làm sáng tỏ các xung đột trong nội bộ Đảng Lao động cùng với sự hình thành nhà nước công an trị và cơ chế kiểm soát xã hội miền Bắc.[31] Trên chuyến hành trình này, Hồ và Giáp đã bị gạt ra ngoài lề trong khi chứng kiến sự trỗi dậy của "hai đồng chí" lãnh đạo quyền lực là Lê Duẩn và Lê Đức Thọ.[19][32][33][34] Không chỉ dựa trên nhiều văn khố từng bị bỏ qua của chính quyền Sài Gòn nhằm khắc họa chi tiết những nhân vật chủ chốt,[25] tác phẩm còn cho thấy sự chủ động của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong việc cân bằng ảnh hưởng giữa các cường quốc xã hội chủ nghĩa, cũng như sách lược ngoại giao và vận động quốc tế là tiền tố quan trọng đã giúp Hà Nội giành được thắng lợi sau cùng.[1][35]

Cấu trúc của Hanoi’s War được tổ chức thành bốn phần, mỗi phần gồm hai chương, trình bày cuộc chiến Đông Dương lần thứ hai theo trình tự thời gian.[36][37] Phần một, The Path to Revolutionary War, tái hiện những bước đầu trong sự nghiệp của Thọ và Duẩn thông qua nỗ lực xây dựng bộ máy kiểm soát an ninh chặt chẽ ở Bắc Việt nhằm củng cố quyền lực và điều hành cuộc chiến.[37] Biên khảo cũng làm sáng tỏ viễn cảnh tranh luận trong nội bộ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa dẫn đến sự ra đời của Nghị quyết 15, cụ thể là cuộc đối đầu giữa hai trường phái: một bên ưu tiên xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, bên kia thúc đẩy thống nhất đất nước bằng vũ trang tại miền Nam.[38] Phần hai, Breaking the Stalemate, tập trung phân tích các cuộc đàm luận của Đảng xoay quanh quyết định phát động chiến dịch Tổng tấn công Mậu Thân và tiến trình hòa đàm tại Paris. Tác giả đặc biệt nhấn mạnh đến bối cảnh tranh đấu quyền lực trong Bộ Chính trị, nổi bật là Vụ án Xét lại chống Đảng nhằm thanh trừng những thành phần phản đối đường lối cứng rắn của nhóm chủ trương đẩy mạnh hoạt động quân sự ở miền Nam.[39] Ngoài ra khảo cứu cũng phản ánh nỗ lực của Hà Nội trong việc cân bằng và tranh thủ sự hỗ trợ từ cả Trung Quốc lẫn Liên Xô, đồng thời luận giải hậu quả từ những thất bại trên mặt trận vào các năm 1964 và 1968 – những yếu tố đã góp phần dẫn đến sự can dự sâu rộng hơn của Hoa Kỳ vào cuộc chiến.[37]

Phần ba, The Pursuit of a Chimeric Victory, chú trọng lý giải chiến thuật "vừa đánh vừa đàm" của Việt Nam, trong đó ngoại giao đã tạo điều kiện cho các bên đánh lạc hướng sự phê phán và tranh thủ thời gian để điều động lực lượng trên sa trường.[39][40] Tác phẩm còn truyền tải sự kiện cả Lê Duẩn và Richard Nixon đều tìm cách gây áp lực tối đa lên đối phương trên các mặt trận ở Campuchia và Lào thay vì tìm kiếm thỏa hiệp tại bàn đàm phán giữa Henry Kissinger và Lê Đức Thọ.[37] Song song với đó, việc nêu bật viễn cảnh thương thuyết kéo dài và phức tạp nhằm kết thúc chiến tranh với sự tác động của các bên như Việt Nam Cộng hòa, Trung Quốc, Liên Xô và dư luận quốc tế cũng chính là một phần nội dung trong The Making of a Faulty Peace của đoạn cuối.[36][37] Theo công trình nghiên cứu, cái giá phải trả để có được nền hòa bình là quá đắt, Hà Nội tin rằng thắng lợi quân sự sẽ giúp họ tránh khỏi sự thao túng của các cường quốc tại hội nghị đàm phán. Tuy nhiên cuối cùng thì cả Liên Xô lẫn Trung Quốc đều không muốn mạo hiểm hy sinh quan hệ với Hoa Kỳ chỉ vì ủng hộ Bắc Việt. Kết quả là Hiệp định Paris được ký kết, thế nhưng không bên nào thực sự tin rằng mọi chuyện đã kết thúc. Trên thực tế chiến tranh vẫn còn đó, đây cũng chỉ là giải pháp cho phép Mỹ rút quân trong danh dự và khép lại giai đoạn xung đột kéo dài từ sau Tết Mậu Thân đến chiến dịch Linebacker II.[41]

Phong cách

[sửa | sửa mã nguồn]

Viết cho chuyên mục H-Diplo Roundtable Reviews, Carolyn Eisenberg – giáo sư lịch sử đoạt giải Bancroft tại Đại học Hofstra,[42][43] nhận định lối hành văn của Hanoi's War "quá rõ ràng và trực diện" đến mức người đọc dễ dàng "bỏ qua một số điểm mạnh" trong phân tích của Liên Hằng.[10] Bằng phương pháp tiếp cận "từ trên xuống", tập trung khai thác các quyết định ở thượng tầng quyền lực thay vì đời sống thường nhật,[44] tác giả đã nhấn mạnh đến vai trò chủ động của người Việt, "đưa ra ánh sáng" những cá thể không chỉ là nạn nhân mà còn là nhân tố góp phần thay đổi thế giới trên cả phương diện "nhỏ nhặt lẫn sâu sắc".[45] Giáo sư Khoa học Chính trị tại Đại học Oregon Vũ Tường cho biết người viết đã "thổi hồn" vào tuyến nhân vật lịch sử vốn khô khan bằng cách mô tả "ngắn gọn nhưng sống động" đặc điểm ngoại hình nổi bật của họ.[46][47] Thêm vào đó, giáo sư Bernadotte E. Schmitt về Lịch sử Quốc tế tại Đại học Chicago là Mark Philip Bradley[48] nhìn nhận chính lối phân tích "sâu sắc" về chính trị đảng phái cùng phương thức "khôi phục" vai trò chủ chốt của lãnh đạo cộng sản đã giúp tác phẩm "tái định hướng" cách nhìn về nhà nước Bắc Việt, từ đó thu hẹp khoảng cách giữa hai trường phái sử học chiến tranh – một bên thiên về góc nhìn Hoa Kỳ, bên còn lại chuyên sâu về Việt Nam.[49] Củng cố thêm suy nghĩ của Eisenberg, Richard Coffman – cựu sĩ quan Thủy quân Lục chiến từng phục vụ trong chiến tranh Việt Nam xác nhận Liên Hằng không chỉ "khai phá" nhiều hướng đi mới mà còn khai triển điều đó thông qua một cấu trúc "theo trình tự thời gian rõ ràng, lập luận sắc sảo và hành văn trau chuốt" xoay quanh các thông điệp về cuộc chiến, qua đó thể hiện rõ khả năng tổ chức và diễn đạt của học giả khi phải xử lý một khối lượng tư liệu dày đặc về mặt nội dung.[50]

Đón nhận

[sửa | sửa mã nguồn]

Đánh giá và phản hồi

[sửa | sửa mã nguồn]

Phương Tây

[sửa | sửa mã nguồn]

Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam đã được giới học thuật phản hồi rất tích cực nhờ phương thức chuyển trọng tâm nghiên cứu từ Hoa Kỳ sang Hà Nội. Giáo sư danh dự tại Đại học Quốc gia Úc David G. Marr – người từng gặp gỡ trực tiếp Võ Nguyên Giáp vào năm 1996,[51][52] nhận định biên khảo sử học này đã mang lại "sự chú ý xứng đáng đối với các nguồn tài liệu tiếng Việt", trong khi nhiều học giả khác cũng cho rằng họ đã định hướng tư duy theo "con đường của bà [Liên Hằng]".[53] Giáo sư Lloyd Gardner đến từ Đại học Rutgers nhấn mạnh cuốn sách đã "hoàn toàn đảo ngược lối kể chuyện truyền thống" khi nhìn nhận cuộc chiến Việt Nam thực chất "được quyết định bởi những lựa chọn đưa ra ở Hà Nội và Sài Gòn".[54][33] Đồng nghiệp của ông tại Rutgers, giáo sư lịch sử David Greenberg viết cho nhật báo The New York Times xác nhận đây là "công trình học thuật tiên phong" truyền tải tầm nhìn đa chiều về chiến sự.[55][56] Tiếp nối dòng quan điểm, giáo sư Khoa Lịch sử tại Đại học bang San Diego Gregory A. Daddis luận giải Liên Hằng đã tạo nên một "chuyên khảo xuất sắc" cung cấp góc nhìn quan trọng nơi sa trường.[57][58] Việc khẳng định Hanoi's War chính là "nghiên cứu toàn diện đầu tiên" được rút ra từ các nguồn lưu trữ và tài liệu xuất bản tại Việt Nam, đồng thời "không có tác phẩm nào khác tương tự như thế này bằng tiếng Anh, tiếng Việt hoặc bất kỳ ngôn ngữ nào khác" cũng chính là nhận xét của giáo sư lịch sử kiêm Trưởng khoa Nghệ thuật và Khoa học tại Đại học Indianapolis David L. Anderson.[24][59] Hơn thế nữa, Arthur Waldron – giáo sư Lauder về Quan hệ Quốc tế tại Khoa Lịch sử của Đại học Pennsylvania kết luận nhờ có những nghiên cứu như Hanoi's War mà nhận thức chung về sử kiện này ở Hoa Kỳ dần thay đổi.[60]

Giới hàn lâm cũng đánh giá cao Hanoi's War bởi lối tiếp cận các kho văn khố đặc biệt và nỗ lực tái cân bằng diễn ngôn lịch sử. Giáo sư Chris Dixon – Trưởng điều hành Khoa Nghệ thuật của Đại học Macquarie,[61] tuyên bố rằng Liên Hằng đã "đóng góp vô giá vào việc khắc phục sự mất cân bằng sử học" khi làm sáng tỏ các sự kiện từ phía Việt Nam. Ông mô tả đây là "một đóng góp độc đáo và quan trọng" nhờ vào việc tận dụng hàng loạt các tài liệu của Việt Nam Cộng hòa, Hoa Kỳ, Anh và Hungary.[62] Giáo sư trợ lý Edward Miller – Trưởng Khoa Xã hội, Văn hóa và Ngôn ngữ Châu Á tại Đại học Dartmouth,[63] công nhận điểm mạnh của Hanoi's War chính là "dựa trên đa dạng nguồn lưu trữ" và "chưa từng được các nhà sử học khai thác".[64] Song song với đó, giáo sư Qiang Zhai đến từ Đại học Auburn tại Montgomery cho rằng trong khi thông tin từ hai phía của biến cố Đông Dương vẫn còn bất cân xứng thì đóng góp của Liên Hằng "đã lấp đầy một khoảng trống lớn" trong kho tàng tài liệu về Chiến tranh Việt Nam, đây còn là "minh chứng tiêu biểu" cho dòng lịch sử quốc tế mới nổi của cuộc xung đột ấy.[65][66] Tiếp nối luồng quan điểm, giáo sư Lịch sử và Quan hệ Quốc tế tại Đại học George Washington Ronald H. Spector nhận xét cuốn sách không chỉ là một "nguồn khai sáng quan trọng" mà còn cho thấy tác giả đã "xé toạc hoàn toàn" quan điểm đơn tuyến vốn chỉ nhìn chiến trường qua lăng kính nhị nguyên giữa hai phe đối lập. Trên thực tế, lịch sử Việt Nam lại đa tầng, nhiều sắc thái, phản ánh sự va đập phức tạp của lợi ích và động cơ trong lòng xã hội.[67][68] Bên cạnh đó, với lối chấp bút "cực kỳ mạch lạc và nghiên cứu tỉ mỉ", sử kiện mang tính "đột phá" này đã cung cấp "một góc nhìn độc đáo và thuyết phục" chính là những ngôn từ được giáo sư danh dự Học viện Chỉ huy và Tham mưu Lục quân Hoa Kỳ James Willbanks viết trong bài điểm sách của mình. Willbanks cho biết tác phẩm đã "xóa bỏ nhiều ngộ nhận" về cách miền Bắc tiến hành chiến tranh và là nguồn tin hữu ích cho bất kỳ ai muốn hiểu rõ sự phức tạp của cuộc xung đột còn gây nhiều tranh cãi này.[69][70]

Trong khi Hanoi's War đều được Ronald Spector (trái) và James Willbanks (giữa) đánh giá tích cực về góc nhìn mới mẻ thì cuốn sách đã khiến cho Thomas E. Ricks (phải) thay đổi cách ông nhìn nhận về cuộc chiến.

Việc chuyên khảo làm sáng tỏ sự phức tạp trong nội bộ Hà Nội, qua đó góp phần thay đổi cách nhìn lịch sử cũng chính là ưu điểm đã được giới chuyên môn công nhận. Fredrik Logevall – nhà sử học đoạt giải Pulitzer và giáo sư đến từ Đại học Harvard,[71][72] cho biết "đóng góp nổi bật" của tác giả là dựa vào việc tiết lộ mức độ tranh chấp trên chính trường Bắc Việt, ông khẳng định Hanoi's War chính là "một thành tựu to lớn và là một trong những công trình học thuật quan trọng nhất" ra đời trong bối cảnh hậu xung đột.[73] Nhà báo Thomas E. Ricks từng hai lần thắng giải Pulitzer đánh giá cuốn sách "rất hấp dẫn" và khiến ông liên tưởng đến The War for America của Piers Mackesy, đặc biệt chi tiết cho thấy Hồ và Giáp bị Duẩn và Thọ "gạt ra ngoài lề" trong hầu hết các thời điểm quan trọng "đã thay đổi" cách ông nhìn nhận về cuộc chiến.[27][74][75] Dưới lập trường điểm sách song hành đôi, Geoffrey C. Stewart – giáo sư trợ lý lịch sử tại Đại học Western Ontario,[76] đã đối chiếu quyển sách với Hanoi's Road to the Vietnam War, 1954-1965 của Pierre Asselin. Cụ thể bằng phương pháp sử dụng văn khố đa quốc gia, đặc biệt là sở hữu kỹ năng ngôn ngữ phù hợp để tiếp cận với kho lưu trữ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cả hai tác phẩm đã "vượt ra ngoài khuôn khổ chuẩn mực của Chiến tranh Lạnh".[77] Họ đã chứng minh Bắc Việt "hoàn toàn không phải là những con rối hay tác nhân thụ động" trong trận chiến,[26] luôn tìm cách "cân bằng" trong sự chia rẽ Trung – Xô,[78] tận dụng vị thế của mình để định hình cục diện toàn cầu,[79] nhấn mạnh đến vai trò phi thực dân hóa đồng thời bóc tách những chia rẽ trong nội bộ Đảng Lao động, đi ngược lại hoàn toàn với hình ảnh "thiêng liêng" và đồng thuận tuyệt đối do chính quyền Việt Nam dựng nên.[80][19] Cùng quan điểm đó, với việc thoát khỏi cái bẫy "dòng thời gian đế quốc", làm sáng tỏ "sự phức tạp và thiếu nhất quán" trong quyết sách của miền Bắc đã giúp Hanoi's War trở thành một "liều thuốc giải độc" cho các khuôn mẫu phiến diện khi viết về cuộc chiến, làm "thay đổi nhận thức" về việc đâu là những sự kiện và nhân vật quan trọng nhất. Đây chính là phân tích của Wynn Gadkar-Wilcox – giáo sư lịch sử và văn hóa phi Tây phương tại Đại học Tiểu bang Tây Connecticut – khi ông phân tích tác phẩm của Liên Hằng trong mối tương quan với Arc of Empire: America’s Wars in Asia from the Philippines to Vietnam của hai sử gia Michael H. Hunt và Steven I. Levine.[81][82]

Bên cạnh những đóng góp khác biệt, một số học giả cho rằng Hanoi's War vẫn tồn tại khuyết điểm. Theo Alexander L. Vuving – giáo sư Trung tâm Nghiên cứu An ninh Khu vực Châu Á Thái Bình Dương Daniel K. Inouye – cho biết trong khi ông công nhận nghiên cứu của Liên Hằng mang tính "đột phá", "thách thức quan điểm truyền thống" và "hấp dẫn" khi phân tích cách các nhà lãnh đạo ở Hà Nội, Sài Gòn và Washington theo đuổi mục tiêu,[83][84] thì mặt hạn chế nằm ở việc người viết đã "bỏ qua giai đoạn [hai năm] cuối của chiến tranh", không xem xét đầy đủ quan điểm của hai ông Hồ và Giáp trong khi chiều sâu mô tả các phe phái đối lập ở Bắc Việt vẫn "chưa thật sự tinh tế".[85] Với cùng một góc nhìn, phó giáo sư Khoa Lịch sử Đại học British Columbia Steven Hugh Lee bình luận việc tập trung vào Hà Nội đôi khi làm "hạn chế" khả năng phân tích sâu hơn về một số động lực cụ thể của cuộc chiến, trong đó có mối quan hệ đầy mâu thuẫn giữa chính sách miền Bắc và lực lượng cách mạng miền Nam vào những năm 1960 và đầu thập niên 1970.[86][87] Song song với đó, Edward Miller phản ánh một số tuyên bố của Hanoi's War không hoàn toàn thuyết phục, cụ thể là việc Lê Duẩn quyết tâm tiến hành chiến tranh toàn diện "chưa được giải thích đầy đủ" và tác giả cũng "tiết lộ rất ít" về động cơ của nhân vật. Nhược điểm này được Miller xác nhận "không làm giảm đi ưu thế cơ bản" của tập sách.[88] Thêm vào đó, giáo sư Dwight E. Stanford về Lịch sử Quan hệ Đối ngoại Hoa Kỳ tại Đại học bang San Diego là Pierre Asselin nhận thấy cuốn sách có thiếu sót khi viết rằng Hà Nội đã kích hoạt "bộ máy chiến tranh" vào cuối năm 1961, trong khi bằng chứng hiện hữu cho thấy đến cuối năm 1963 giải pháp quân sự nhằm đánh bại quân lực Việt Nam Cộng hòa mới trở thành ưu tiên chiến lược của Hà Nội; một phần diễn giải về Chiến dịch Linebacker II được cho là không còn phù hợp với các tài liệu mới phát hiện sau này. Tương tự như Miller, Asselin vẫn đánh giá đây là "một công trình học thuật xuất sắc", giáo sư cũng chưa từng biết được nguồn tư liệu tiếng Anh nào có thể luận giải nội bộ cùng cơ chế ra quyết định của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lại "tốt hơn" cuốn này.[89][90] Mặt khác, việc chưa "đi sâu hơn vào những toan tính" của Lê Duẩn và "không đem đến một kết luận chắc chắn" về việc Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa có thể chiến thắng hay không cũng chính là những hạn chế đã được Vũ Tường đề cập đến.[46][91]

Andrew Bacevich đã bác bỏ luận cứ của Liên Hằng rằng Bắc Việt thắng cuộc nhờ yếu tố ngoại giao.

Viết cho tạp chí Foreign Policy, cựu nhân viên CIA Richard Coffman nhận xét Liên Hằng có "ác cảm rõ rệt với Richard Nixon và Henry Kissinger" trong khi vẫn "mô tả xuất sắc" và chi tiết về cách họ đồng thời tận dụng cả Moskva lẫn Bắc Kinh để gây sức ép lên Hà Nội. Ông ví quan điểm Bắc Việt chiến thắng nhờ chiến dịch ngoại giao toàn cầu và phong trào phản chiến của người viết như một "ảo tưởng".[50] Andrew Bacevich, giáo sư danh dự ngành Quan hệ quốc tế và Lịch sử tại Đại học Boston cũng bác bỏ luận điểm này và gọi đây là thứ "nhảm nhí", ông tuyên bố Hoa Kỳ chỉ đơn giản là "bán đứng một đồng minh [Việt Nam Cộng hòa] mà họ không còn coi trọng".[92][1] Nối tiếp dòng luận điểm, giáo sư kiêm Trưởng Khoa Lịch sử tại Đại học California, Berkeley Peter Zinoman đã tiếp cận sách sử theo hai hướng đối lập.[15] Trên giá trị nền tảng, ông công nhận đây là "nghiên cứu toàn diện đầu tiên" tại Hoa Kỳ về chính sách cộng sản Việt Nam thời chiến, "đóng góp lâu dài" vào nền học thuật một khối lượng tư liệu sơ cấp "phi thường",[14] đồng thời "không thể phủ nhận" tác phẩm sẽ nằm trong các văn bản thứ cấp được trích dẫn đầu tiên trong nhiều nghiên cứu tiếp theo.[93] Song nếu nhìn từ khía cạnh diễn giải, chất lượng học thuật "thô" của sử liệu không khác gì "một luận án bị chỉnh sửa sơ sài và biên tập không kỹ".[14] Trong khi "né tránh" lối viết tiểu sử trí tuệ khiến cho sử kiện "không lý giải được" động cơ cá nhân các phe phái, thì việc cung cấp thông tin "qua loa" và "hời hợt" về lãnh đạo Hà Nội lại là điều "đáng thất vọng" đối với Zinoman.[94] Ngoài ra cũng có ý kiến nêu bật vấn đề cuốn sách sử này bị giới hạn trong việc tiếp cận tư liệu và phạm vi nội dung truyền tải. David G. Marr nhận thấy Hanoi's War "gần như không đề cập gì nhiều đến quân sự".[95] Cựu đại sứ Canada tại Campuchia Gordon Longmuir thì phàn nàn đây không phải là "sách nhập môn" và đòi hỏi người đọc phải có kiến thức nền về chiến tranh Việt Nam mới lĩnh hội được.[96][97] Mặt khác, Fredrik Logevall truyền thông thêm chi tiết Hồ Chí Minh xuất hiện trong tác phẩm "khá mờ nhạt", tuy Liên Hằng công nhận nhân vật này vẫn giữ vị trí ngoại giao then chốt trong quan hệ với Bắc Kinh và Moskva nhưng bà không khai thác sâu điểm này. Một thế mạnh trong chuyên khảo cũng chính là bất lợi đã được Logevall nhắc đến, đó chính là việc Liên Hằng không có quyền truy cập vào hồ sơ tuyệt mật của Bộ Chính trị nên một số sự kiện trong sách không được giải thích đầy đủ.[73] Tác giả cũng thừa nhận Hanoi's War chưa thể là công trình nghiên cứu toàn vẹn bởi nhiều tài liệu của Đảng và Nhà nước Việt Nam vẫn chưa được mở cho giới học giả tiếp cận.[24][98]

Việt Nam

[sửa | sửa mã nguồn]
Chính trị
[sửa | sửa mã nguồn]
Cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam là Nhân Dân đã chỉ trích cuốn sách "xuyên tạc lịch sử".

Trái ngược với giới học thuật hàn lâm, Hanoi's War và nghiên cứu của Liên Hằng từng bị các "Hội Cờ Đỏ" đến từ Việt Nam tố cáo là xuyên tạc lịch sử.[b][115] Báo Nhân Dân – cơ quan ngôn luận chính thức của Đảng Cộng sản,[116][117] đã xuất bản một bài viết với nội dung lên án tập sử liệu.[115] Một loạt các cụm từ "xăm xăm, xào xáo, xưng xưng, kỳ quặc, gán ghép, cố tình, đoán mò, nhào trộn, đánh tráo, biện hộ, xuyên tạc, lắt léo, bịa đặt, xảo trá" được bản tin sử dụng để mô tả Liên Hằng và công trình sử học của bà.[c][119] Việc Đài Á Châu Tự Do phỏng vấn Liên Hằng và The New York Times duyệt đăng bài viết của học giả trên cả báo mạng lẫn báo in đã bị chỉ trích là trao cho cơ hội để "khoác lác", tờ báo còn đặt thêm nghi vấn "không hiểu" tại sao các cơ quan truyền thông như BBC, VOA và RFA lại "tiếp tay cho những phát ngôn xằng bậy".[21][119][120] Ngoài ra Nhân Dân cũng lưu ý Hanoi's War "không đề cập" đến chiến dịch tố cáo chống cộng của Ngô Đình Diệm nhưng chính trong cuốn sách đã trình bày sự kiện này cùng với sắc lệnh 10/59 như một yếu tố thúc đẩy phe "miền Nam trước" tăng cường đấu tranh vũ trang.[119][121] Về vấn đề nguồn trích dẫn, dẫu cho biên khảo được xây dựng dựa trên một loạt các kho lưu trữ đa quốc gia trong đó có cả văn khố bảo mật của Việt Nam,[24][25][26] song bản chính luận lại cho rằng hành vi "huy động rất nhiều tài liệu" này "rất tự đắc" và tác giả chỉ khai thác thông tin "từ một phía" để phù hợp với mục đích của mình. Bên cạnh đó, tuy bản tin đề cập đến việc Liên Hằng sử dụng văn kiện cần phải "mò mẫm" trong các trường đại học lớn và thư viện tổng thống Hoa Kỳ, tòa soạn vẫn nhận xét "mấy trăm trang sách" này chỉ cần "tìm trên in-tơ-nét [sic] sẽ thấy".[119]

Lời điểm sách của Fredrik Logevall được Nhân Dân trích dẫn khi phê phán Hanoi's War có phần mâu thuẫn với mục đích của ông.

Tiếp nối dòng sự kiện, nhà sử học Fredrik Logevall viết đầy đủ trong bài điểm sách của mình rằng Hanoi's War chỉ "ủng hộ hạn chế các phân tích xét lại về cuộc chiến, trong khi vẫn duy trì phần cốt lõi của lập trường chính thống" thì tờ báo trích dẫn nửa câu đầu và mô tả đây là lời nhận xét "thẳng thừng".[d] Ông còn luận giải không có nội dung nào trong sách "thách thức quan điểm phổ biến" khi cho rằng Hoa Kỳ và đồng minh miền Nam luôn ở thế bất lợi trong cuộc chiến, tuy nhiên bản tin lại kết luận công trình học thuật được dùng để "biện hộ cho thất bại" của nước Mỹ. Ngoài ra cụm từ "ruthless commitment" của Logevall cũng được cơ quan truyền thông này chuyển thể thành "sự tận tụy hy sinh".[119][73] Tương tự, đoạn văn "giấc mơ truyền qua các thế hệ" của nhà báo Nick Turse trên tạp chí The Nation được Nhân Dân dùng ngay sau lập luận "lãnh đạo đúng đắn, tài tình của Đảng", trên thực tế Turse sử dụng ngôn từ này để thuật lại suy nghĩ của nhân vật Hồ Thị Vân từng chiến đấu cho quân du kích, và nó nằm trong bối cảnh người viết đang đánh giá bộ phim tài liệu được đề cử giải Oscar Last Days in Vietnam.[119][122][123] Viết cho diễn đàn học thuật Historisches Forum do Đại học Humboldt Berlin xuất bản, Martin Grossheim – giáo sư Lịch sử Việt Nam tại Đại học Quốc gia Seoul,[124] khẳng định Nhân Dân đã "công kích kịch liệt" công trình nghiên cứu của Liên Hằng và đây cũng chính là một trong những "ví dụ tiêu biểu nhất" cho thấy phản ứng của giới kiểm duyệt đối với những ai thách thức quan điểm chính thống về lịch sử được truyền bá tại Việt Nam – một câu chuyện ngợi ca về chiến tranh và củng cố huyền thoại rằng Đảng Cộng sản là chủ thể dân tộc chính danh duy nhất.[125]

Gần hai tháng sau khi công khai lên án Hanoi's War "xuyên tạc lịch sử",[115] Nhân Dân tiếp tục đăng tải một bản tin chính luận khác nhằm bảo vệ Hồ Chí Minh trước những quan điểm đối lập. Bài viết lần này xác nhận rằng Liên Hằng đã nhận xét trong tác phẩm của mình về các ý kiến chỉ trích ông Hồ là "kẻ ngồi lê đôi mách chính trị lớn nhất".[e][126] Tuy nhiên một phần nội dung trong Hanoi's War chỉ đề cập đến Bùi Tín – cựu Đại tá Quân đội Bắc Việt, phó tổng biên tập Báo Nhân Dân,[127][128][129] là "nguồn tin đồn [gossip] chính trị chủ yếu ở Hà Nội" sau chiến tranh,[130] bà lưu ý hồi ký của ông chỉ nên được xem như chuyện "ngồi lê đôi mách [gossip]" hơn là sử liệu nghiêm túc.[131]

Học giả
[sửa | sửa mã nguồn]

Giáo sư kiêm hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội Phạm Quang Minh nhìn nhận đây là khảo cứu "đầu tiên" tiếp cận quan điểm từ lăng kính nội bộ Bắc Việt, nhấn mạnh đến vai trò các bên tham chiến và kiến tạo nên những "luận điểm mới".[132][133] Tuy nhiên ông phản bác việc đề cao khả năng ngoại giao của Hà Nội và cho rằng điều này đã vô tình "thổi phồng vai trò" các nước nhỏ, "biện hộ" cho "hành động xâm lược" của không ít cường quốc, đồng thời đẩy trách nhiệm chiến tranh về phía "nạn nhân" là Việt Nam.[134] Bên cạnh đó, mười hai năm sau khi Hanoi's War ra đời, một nhóm ba tác giả sở hữu học vị từ thạc sĩ trở lên trong đó có Bùi Chí Trung – phó giáo sư, tiến sĩ, phó viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông tại cơ sở đào tạo trên,[135][136] cho biết trong khi Liên Hằng sử dụng văn khố "chưa từng thấy" từ Bộ Ngoại giao và nguồn tư liệu quốc tế đa dạng, thì góc nhìn khắc họa quan điểm đấu tranh của bà về Nguyễn Chí Thanh cùng các nhà lãnh đạo Việt Nam lại "rất khác biệt" và "hấp dẫn".[137]

Vinh danh

[sửa | sửa mã nguồn]
Video
Library of Congress. Lien-Hang Nguyen: 2012 National Book Festival. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 5 năm 2025 – qua YouTube.

Hanoi's War đã nhận được giải Stuart L. Bernath của Hiệp hội Sử gia Quan hệ Đối ngoại Hoa Kỳ (SHAFR), giải Edward M. Coffman do Hiệp hội Lịch sử Quân sự (SMH) trao tặng, giải Alice S. Hallam đến từ Khoa Lịch sử Đại học Kentucky và lọt vào vòng chung kết giải thưởng sách đầu tay của Hội nghị Nữ sử gia Berkshire.[8][138][139] Ngoài ra Liên Hằng cũng đã được mời viết bài xã luận cho nhật báo The New York Times,[6] và tham dự Lễ hội Sách Quốc gia năm 2012 do Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ tổ chức để giới thiệu tác phẩm của mình.[140][141]

Tổ chức Năm Hạng mục Kết quả Ct.
Hội nghị Nữ sử gia Berkshire 2013 Giải thưởng sách của Hội nghị Nữ sử gia Berkshire Chung kết [142][143]
Hiệp hội Sử gia Quan hệ Đối ngoại Hoa Kỳ 2013 Giải thưởng sách Stuart L. Bernath Đoạt giải [144][145]
Hiệp hội Lịch sử Quân sự 2012 Giải thưởng Edward M. Coffman cho Bản thảo Đầu tay Đoạt giải [138][146]
Khoa Lịch sử của Đại học Kentucky 2012 Giải thưởng Alice S. Hallam Đoạt giải [138][147]

Danh sách đọc và trích dẫn

[sửa | sửa mã nguồn]

Hanoi's War đã được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nhiều công trình nghiên cứu về chiến tranh Việt Nam. Nổi bật trong số đó là The Road Not Taken: Edward Lansdale and the American Tragedy in Vietnam của Max Boot – một tác phẩm tiểu sử đã lọt vào vòng chung kết giải Pulitzer năm 2019,[148][149] cũng như ấn phẩm Foreign Relations, 1969–1976, Volume XLII, Vietnam: The Kissinger-Le Duc Tho Negotiations nằm trong series Quan hệ đối ngoại do Văn phòng Sử gia của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ xuất bản.[150] Cuốn sách còn được lưu trữ tại thư viện của Đài Tưởng niệm Chiến tranh Úc,[151] đồng thời xuất hiện trong danh sách đọc của tạp chí Foreign Policy, danh mục tài liệu của series truyền hình The Vietnam War và là một phần trong tài nguyên giáo dục do Bảo tàng Lịch sử New York biên soạn cho triển lãm The Vietnam War: 1945–1975 vào năm 2017–18.

Nhà xuất bản Năm Tựa đề Ct.
Foreign Policy 2012 FP’s Favorite Reads of 2012 [152]
Literary Hub 2023 The Vietnam War, 50 Years On: A Reading List [153]
Modern War Institute at West Point 2023 War Books: The Lessons of Vietnam [154]
National Humanities Center 2018 Contested Territory: America’s Role in Southeast Asia, 1945–75 — Reading List [155]
New York Historical 2017–18 Resource List for The Vietnam War: 1945–1975 Exhibition [156]
Public Broadcasting Service 2017 Reading List – The Vietnam War: A Film by Ken Burns & Lynn Novick [157]
War on the Rocks 2017 A Vietnam War Reading List, Brought to You by the War Hall [158]
2023 The 2023 War on the Rocks Holiday Reading List [159]

Ghi chú

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ^ Theo giáo sư kiêm Trưởng Khoa Lịch sử tại Đại học California, Berkeley Peter Zinoman, sự ra đời muộn màng của Hanoi's War phản ánh tình trạng "trọng Mỹ" trong ngành nghiên cứu chiến tranh Đông Dương lần thứ hai, đồng thời cho thấy khó khăn trong việc tiếp cận tư liệu do nhà nước Việt Nam luôn từ chối công khai văn khố và không cho phép công chúng phê bình các chính sách hay lịch sử của họ.[14][15]
  2. ^ "Hội (Nhóm) Cờ Đỏ" là tên gọi dùng để chỉ phong trào dân tộc chủ nghĩa cực đoan chủ yếu hoạt động trên mạng tại Việt Nam, bao gồm những cá nhân ủng hộ chế độ cộng sản, chống tự do dân chủ, bài phương Tây và thù địch với Công giáo. Thường cổ súy cho việc Đảng Cộng sản tăng cường đàn áp các tiếng nói đối lập và khôi phục giá trị xã hội chủ nghĩa quốc gia, nhóm còn được cho là có liên kết với Lực lượng 47 – một đơn vị tác chiến mạng do quân đội kiểm soát phụ trách trong việc tuyên truyền và báo cáo nội dung trực tuyến.[99][100][101][102] Được Đài Á Châu Tự Do ví như "Hồng vệ binh của thời đại internet",[103] phong trào này từng thu hút khoảng 700 người tham gia trong một sự kiện công khai vào cuối tháng 10 năm 2017 tại Nghệ An.[104][105] Kể từ đó, các thành viên của nhóm bị cáo buộc đã từng nhiều lần hành hung giáo dân,[106][107] và đe dọa giết linh mục.[108][109] Hoạt động quấy rối người Công giáo của Cờ Đỏ đã bị Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ tường thuật trong bản Báo cáo Tự do Tôn giáo Quốc Tế tại Việt Nam ba năm liên tiếp từ 2017 đến 2019.[99][110][111] Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc mô tả đây là nhóm người có hành vi tấn công cộng đồng Công giáo, liên đới vào các hoạt động tuyên truyền nhằm kích động phân biệt đối xử tôn giáo, bạo lực và phát ngôn thù hận.[100] Trong phiên đối thoại với Ủy ban Xóa bỏ Phân biệt Chủng tộc của Liên Hiệp Quốc vào năm 2023, Việt Nam đã gọi đây là "hội của những người yêu nước" và "không vi phạm pháp luật".[112][113] Trong khi chính Ủy ban khẳng định các hình thức tấn công do nhóm thực hiện đã cấu thành "tội ác thù hận dai dẳng" và "lấy làm tiếc" khi quốc gia này "hợp pháp hóa các hành động phân biệt đối xử" của hội.[114]
  3. ^ Trong đoạn mở bài, ấn phẩm đã viết sai tên sách thành Hanoi's war -international of war for peace in Vietnam.[118][119]
  4. ^ Nhân Dân đã viết sai tên của giáo sư Đại học Harvard Fredrik Logevall thành "Logvall" (thiếu ký tự e).[73][72][119]
  5. ^ Trong bài chính luận thứ hai, Nhân Dân tiếp tục viết sai nhan đề công trình nghiên cứu của Liên Hằng thành "Hanois wa".[118][126]

Chú thích

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ^ a b c d Bacevich 2013.
  2. ^ "Hanoi's War | Lien-Hang T. Nguyen". University of North Carolina Press (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2025.
  3. ^ a b c Lee 2013, tr. 1501.
  4. ^ Longmuir 2015, tr. 353.
  5. ^ a b Smith 2015, tr. 55.
  6. ^ a b Walsh, David Austin (ngày 15 tháng 10 năm 2012). "The Vietnam War as You've Never Seen It ... From Hanoi: Interview with Lien-Hang Nguyen". History News Network (bằng tiếng Anh). University of Richmond. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2025.
  7. ^ a b c Kendrick, Matthew (ngày 29 tháng 4 năm 2025). "Saigon's Last Day: The fall, the flight, and the aftermath of the Vietnam War". GZERO Media (bằng tiếng Anh). Eurasia Group. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2025.
  8. ^ a b "Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam". Robert S. Strauss Center for International Security and Law (bằng tiếng Anh). University of Texas at Austin. ngày 27 tháng 11 năm 2012. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2025.
  9. ^ Willbanks 2014, tr. 89.
  10. ^ a b Maddux & Labrosse 2013, tr. 12.
  11. ^ a b c d Hoài Hương (ngày 12 tháng 1 năm 2013). "Phỏng vấn Giáo sư Nguyễn Liên Hằng, tác giả của 'Hanoi's War'". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025.
  12. ^ Viet Anh (ngày 2 tháng 6 năm 2022). "From war refugee to founding Vietnamese studies: a woman's journey of reconciliation". VnExpress (bằng tiếng Anh). Bộ Khoa học và Công nghệ. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2025.
  13. ^ a b c d Vietnam Magazine (ngày 25 tháng 2 năm 2013). "Interview: Lien-Hang T. Nguyen / Hanoi's Secrets". HistoryNet (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  14. ^ a b c Maddux & Labrosse 2013, tr. 29.
  15. ^ a b "Peter Zinoman". Research UC Berkeley (bằng tiếng Anh). University of California, Berkeley. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 6 năm 2024. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2024.
  16. ^ a b Maddux & Labrosse 2013, tr. 7.
  17. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 7–8.
  18. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 23.
  19. ^ a b c Zhai 2013, tr. 467.
  20. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 2.
  21. ^ a b Việt Hà (ngày 19 tháng 3 năm 2015). "Kết cục cuộc chiến Việt Nam và những quyết định từ Hà Nội". Đài Á Châu Tự Do. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2025.
  22. ^ Vuving 2014, tr. 158.
  23. ^ Moir 2014, tr. 59.
  24. ^ a b c d e Anderson 2013, tr. 278.
  25. ^ a b c Dixon 2014, tr. 152.
  26. ^ a b c Stewart 2014, tr. 278.
  27. ^ a b Ricks, Thomas E. [bằng tiếng Anh] (ngày 12 tháng 9 năm 2012). "'Hanoi's War': A different view of how the Communists conducted the Vietnam war". Foreign Policy (bằng tiếng Anh). ISSN 0015-7228. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  28. ^ Marr 2013, tr. 154.
  29. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 17, 28.
  30. ^ Longmuir 2015, tr. 354.
  31. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 2–3, 7–8.
  32. ^ Vuving 2014, tr. 159.
  33. ^ a b Gardner 2013, tr. 204.
  34. ^ Parker 2013, tr. 1.
  35. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 4–5, 23–27.
  36. ^ a b Tovy 2012, tr. 1–2.
  37. ^ a b c d e Denning, Robert (ngày 15 tháng 1 năm 2013). "Hanoi Central". Origins (bằng tiếng Anh). The Ohio State University. Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2025.
  38. ^ Phạm Quang Minh 2018, tr. 17.
  39. ^ a b Phạm Quang Minh 2018, tr. 18.
  40. ^ Wilkins, Warren (ngày 13 tháng 7 năm 2017). "Vietnam Book Review: Hanoi's War". HistoryNet (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2025.
  41. ^ Phạm Quang Minh 2018, tr. 18–19.
  42. ^ "Carolyn Eisenberg - Faculty Bio". Hofstra University (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 10 tháng 6 năm 2025.
  43. ^ Schuessler, Jennifer (ngày 7 tháng 3 năm 2024). "Histories of the American West and Southeast Asian Wars Win Bancroft Prize". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2024.
  44. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 13, 36.
  45. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 15.
  46. ^ a b "Tuong Vu". College of Arts and Sciences (bằng tiếng Anh). University of Oregon. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2025.
  47. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 24.
  48. ^ "Mark Philip Bradley". Department of History (bằng tiếng Anh). University of Chicago. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2025.
  49. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 2–3.
  50. ^ a b Coffman, Richard (ngày 26 tháng 8 năm 2013) [ngày 18 tháng 4 năm 2013]. "Vietnam war expert: There's a lot to appreciate in the new book 'Hanoi's War'". Foreign Policy (bằng tiếng Anh). ISSN 0015-7228. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  51. ^ "Exhibitions | Art in Archives | David Marr - Artworks from Vietnam". Archives (bằng tiếng Anh). The Australian National University. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2025.
  52. ^ Nguyễn Hữu Thái (ngày 27 tháng 8 năm 2005). "TS David Marr và cuốn sách Việt Nam 1945". Báo Tuổi Trẻ. Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  53. ^ Marr 2013, tr. 157.
  54. ^ "Lloyd C. Gardner". Rutgers University (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  55. ^ "David Greenberg". Rutgers School of Communication and Information (bằng tiếng Anh). Rutgers University. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2025.
  56. ^ Greenberg, David [bằng tiếng Anh] (ngày 14 tháng 9 năm 2017). "The Vietnam War Then and Now". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2025.
  57. ^ "Gregory A. Daddis". Department of History (bằng tiếng Anh). San Diego State University. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2025.
  58. ^ Daddis 2018.
  59. ^ "David Anderson, Ph.D. - Department of National Security Affairs". Naval Postgraduate School (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  60. ^ "Reexamining the Vietnam War, four decades after America's defeat". Penn Today (bằng tiếng Anh). University of Pennsylvania. ngày 24 tháng 5 năm 2018. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2025.
  61. ^ "Executive Dean, Faculty of Arts: Professor Chris Dixon". Macquarie University (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 2 năm 2024. Truy cập ngày 24 tháng 2 năm 2024.
  62. ^ Dixon 2014, tr. 152–53.
  63. ^ "Edward Miller". The John Sloan Dickey Center for International Understanding (bằng tiếng Anh). Dartmouth College. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  64. ^ Miller 2013, tr. 1171–72.
  65. ^ "Qiang Zhai". Auburn University at Montgomery (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  66. ^ Zhai 2013, tr. 467–68.
  67. ^ "Ronald H. Spector | Britannica". Encyclopædia Britannica (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2025.
  68. ^ Spector, Ronald (ngày 3 tháng 10 năm 2017). "What McMaster Gets Wrong About Vietnam". Politico Magazine (bằng tiếng Anh). ISSN 2381-1595. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 21 tháng 5 năm 2025.
  69. ^ Willbanks 2014, tr. 90.
  70. ^ "Dr. Jim Willbanks retires after 26 years service at CGSC". Command General Staff College Foundation (bằng tiếng Anh). ngày 2 tháng 5 năm 2018. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2025.
  71. ^ Chappell, Bill (ngày 15 tháng 4 năm 2013). "2013 Pulitzers Honor Sharon Olds, Adam Johnson, New York Times [Full List]". NPR (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  72. ^ a b "Fredrik Logevall: Professor of History, Laurence D. Belfer Professor of International Affairs, Harvard Kennedy School". Harvard University Department of History (bằng tiếng Anh). Harvard University. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  73. ^ a b c d Logevall 2012.
  74. ^ Routhier, Ray (ngày 10 tháng 6 năm 2024) [ngày 9 tháng 6 năm 2024]. "Pulitzer-winning journalist made sure to get Maine right in new crime novel". Portland Press Herald (bằng tiếng Anh). ISSN 2689-5919. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 16 tháng 5 năm 2025.
  75. ^ Driver, Justin (ngày 4 tháng 10 năm 2022). "Book Review: "Waging a Good War" by Thomas E. Ricks". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 16 tháng 5 năm 2025.
  76. ^ "Geoffrey C. Stewart". Woodrow Wilson International Center for Scholars (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  77. ^ Stewart 2014, tr. 277–78.
  78. ^ Stewart 2014, tr. 280.
  79. ^ Stewart 2014, tr. 281.
  80. ^ Stewart 2014, tr. 278–79.
  81. ^ "Wynn Gadkar Wilcox". MacMillan Center for International and Area Studies (bằng tiếng Anh). Yale University. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2025.
  82. ^ Gadkar-Wilcox 2014, tr. 3.
  83. ^ "Alexander Vuving". Asia-Pacific Center for Security Studies (bằng tiếng Anh). United States Department of Defense. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  84. ^ Vuving 2014, tr. 159–60.
  85. ^ Vuving 2014, tr. 160.
  86. ^ "Steven Hugh Lee". The Department of History (bằng tiếng Anh). University of British Columbia. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  87. ^ Lee 2013, tr. 1501–02.
  88. ^ Miller 2013, tr. 1172–73.
  89. ^ "Pierre Asselin". Department of History (bằng tiếng Anh). San Diego State University. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2025.
  90. ^ Asselin, Pierre (ngày 29 tháng 7 năm 2013) [ngày 27 tháng 7 năm 2013]. "Lê Duẩn và 'chiến tranh vì hòa bình'". BBC News Tiếng Việt. Honolulu. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2025.
  91. ^ Vũ, Tường (ngày 22 tháng 1 năm 2014). "Vì sao miền Bắc chiến thắng?". BBC News Tiếng Việt. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2025.
  92. ^ "Andrew J. Bacevich". Boston University (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 15 tháng 5 năm 2025.
  93. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 33.
  94. ^ Maddux & Labrosse 2013, tr. 31.
  95. ^ Marr 2013, tr. 156.
  96. ^ "Gordon Longmuir". Lindblad Expeditions (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  97. ^ Longmuir 2015, tr. 355.
  98. ^ Lawrence 2013, tr. 180.
  99. ^ a b DRL 2018.
  100. ^ a b United Nations Human Rights Committee 2019, tr. 9, para. 43.
  101. ^ Hutt, David (ngày 5 tháng 8 năm 2018). "Reactionary 'red flags' tilt Vietnam to the Alt-right". Asia Times (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2025.
  102. ^ Finney, Richard (ngày 28 tháng 3 năm 2018). "Rights Group Urges US Attention to Vietnam's 'Red Flags' Groups". Radio Free Asia (bằng tiếng Anh). Ha, Viet biên dịch. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 9 năm 2024. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2025.
  103. ^ Hòa Ái (ngày 12 tháng 10 năm 2017). "Hội Cờ Đỏ tại Việt Nam: "Hồng Vệ Binh" của thời đại internet". Đài Á Châu Tự Do. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2025.
  104. ^ SBS Tiếng Việt (ngày 3 tháng 11 năm 2017) [ngày 31 tháng 10 năm 2017]. "Có phải chính quyền đứng sau Hội Cờ Đỏ?". Special Broadcasting Service. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2025.
  105. ^ VOA Tiếng Việt (ngày 30 tháng 10 năm 2017). "Linh mục cảnh báo Hội Cờ đỏ: 'Giun xéo mãi cũng quằn'". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2025.
  106. ^ Finney, Richard (ngày 18 tháng 12 năm 2017). "Vietnamese 'Red Flags' Thugs Attack Catholic Parishioners in Nghe An". Radio Free Asia (bằng tiếng Anh). Peyman, Emily biên dịch. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2025.
  107. ^ Hòa Ái (ngày 28 tháng 2 năm 2018). "Hội Cờ Đỏ công khai tấn công phụ huynh Công giáo". Đài Á Châu Tự Do. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2025.
  108. ^ RFA (ngày 25 tháng 10 năm 2018). "Hội Cờ đỏ: công cụ 'dân sự' của công quyền". Đài Á Châu Tự Do. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 11 năm 2024. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2024.
  109. ^ "Hội Cờ đỏ và lời kêu cứu của một linh mục". BBC News Tiếng Việt. ngày 25 tháng 10 năm 2018. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2025.
  110. ^ DRL 2019.
  111. ^ DRL 2020.
  112. ^ "In Dialogue with Viet Nam, Experts of the Committee on the Elimination of Racial Discrimination Commend the Representation of Ethnic Minorities in the National Assembly, Ask about the Criminalisation of Political Defectors and of Religious Activities by Minorities". Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (bằng tiếng Anh). ngày 30 tháng 11 năm 2023. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2025.
  113. ^ VOA Tiếng Việt (ngày 6 tháng 12 năm 2023). "Việt Nam không thừa nhận người bản địa; giới quan sát bất bình". Đài Tiếng nói Hoa Kỳ. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2025.
  114. ^ UKVI [bằng tiếng Anh] (ngày 6 tháng 3 năm 2025). "Guidance: Country policy and information note: ethnic and religious groups, Vietnam, December 2024 (accessible version)". Government of the United Kingdom (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 6 năm 2025.
  115. ^ a b c "Ông Tô Lâm tại Đại học Columbia: Ông đã nói gì? Đâu là điểm đáng chú ý?". BBC News Tiếng Việt. ngày 25 tháng 9 năm 2024. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2025.
  116. ^ "Vietnam media guide". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 23 tháng 10 năm 2024. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  117. ^ Pietsch, Bryan (ngày 11 tháng 4 năm 2024). "Vietnamese court sentences tycoon to death in multibillion-dollar fraud case". The Washington Post (bằng tiếng Anh). ISSN 0190-8286. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  118. ^ a b Nguyen 2012a, title page.
  119. ^ a b c d e f g h Vũ Hợp Lân (ngày 20 tháng 4 năm 2015). "Đừng nhân danh khoa học để xuyên tạc lịch sử". Báo Nhân Dân. Đảng Cộng sản Việt Nam. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2025.
  120. ^ Nguyen, Lien-Hang (ngày 11 tháng 8 năm 2012). "Opinion | Exploding the Myths About Vietnam". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025. A version of this article appears in print on Aug. 12, 2012, Section SR, Page 4
  121. ^ Nguyen 2012a, tr. 43–44.
  122. ^ Turse, Nick [bằng tiếng Anh] (ngày 4 tháng 2 năm 2015). "How Rory Kennedy's 'Last Days in Vietnam' Distorts History". The Nation (bằng tiếng Anh). Số February 23, 2015. ISSN 0027-8378. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2025.
  123. ^ "February 23, 2015 Issue". The Nation (bằng tiếng Anh). ISSN 0027-8378. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2025.
  124. ^ "Martin Grossheim". Woodrow Wilson International Center for Scholars (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  125. ^ Grossheim 2021, tr. 92–92n18.
  126. ^ a b Thiên Phương (ngày 11 tháng 6 năm 2015). "Họ tảng lờ sự thật, hay cố tình xuyên tạc sự thật?". Báo Nhân Dân. Đảng Cộng sản Việt Nam. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2025.
  127. ^ Smith, Harrison (ngày 13 tháng 8 năm 2018). "Bui Tin, Vietnamese communist soldier turned dissident, dies at 90". The Washington Post (bằng tiếng Anh). ISSN 0190-8286. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2025.
  128. ^ Tran, Mark (ngày 22 tháng 8 năm 2018). "Bui Tin obituary". The Guardian (bằng tiếng Anh). ISSN 1756-3224. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2025.
  129. ^ "Obituary: Bui Tin, the Vietnamese reporter scrubbed from the history books". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 19 tháng 8 năm 2018. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2025.
  130. ^ Nguyen 2012a, tr. 97.
  131. ^ Nguyen 2012a, tr. 319n41.
  132. ^ Hồng Hạnh (ngày 21 tháng 9 năm 2020). "Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn xin từ chức". Báo Dân Trí. Bộ Nội vụ. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 23 tháng 5 năm 2025.
  133. ^ Phạm Quang Minh 2018, tr. 20.
  134. ^ Phạm Quang Minh 2018, tr. 21.
  135. ^ "Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông: TS. Bùi Chí Trung". Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2025.
  136. ^ Gia Bách (ngày 29 tháng 11 năm 2022). "Trường ĐH KHXH&NV ra mắt Ban lãnh đạo Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông nhiệm kỳ mới". Báo Dân Việt. Trung ương Hội Nông dân Việt Nam. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2025.
  137. ^ Bùi Chí Trung; Vũ Đăng Minh; Đặng Bảo Trung (ngày 6 tháng 7 năm 2024). "Người nông dân, người lính, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh trong tư liệu quốc tế". VietNamNet. Bộ Dân tộc và Tôn giáo. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2025.
  138. ^ a b c "Media Projects: Public Radio International, INC., LBJ's War: An Oral History". National Endowment for the Humanities (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025. Public Radio International, INC., LBJ's War: An Oral History
  139. ^ "Three Seasons: Screening and Talk on the Making of Modern Vietnam: Film Screening and Discussion". Asia Society (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2025.
  140. ^ Library Of Congress & National Book Festival 2012.
  141. ^ "2012 National Book Festival: History and Biography". The Washington Post (bằng tiếng Anh). ngày 14 tháng 9 năm 2012. ISSN 0190-8286. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2025.
  142. ^ "Seven Finalists for the Berkshire Conference of Women Historians Book Prizes". Women In Academia Report (bằng tiếng Anh). ngày 4 tháng 6 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2025.
  143. ^ "Lien-Hang T. Nguyen". Fulbright University Vietnam (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025.
  144. ^ "Fifty Years After the Tet Offensive: Lessons From the Vietnam War". Council on Foreign Relations (bằng tiếng Anh). ngày 8 tháng 2 năm 2018. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025.
  145. ^ Geegan, Sarah (ngày 6 tháng 3 năm 2013). "History Professor Wins Stuart L. Bernath Book Prize". College of Arts and Sciences (bằng tiếng Anh). University of Kentucky. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025.
  146. ^ "2012 Society for Military History award winners announced". History News Network (bằng tiếng Anh). University of Richmond. ngày 3 tháng 5 năm 2012. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 4 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2025.
  147. ^ "Lien-Hang T. Nguyen". Weatherhead East Asian Institute (bằng tiếng Anh). Columbia University. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 1 tháng 5 năm 2025.
  148. ^ Malkasian, Carter (ngày 16 tháng 1 năm 2018). "Edward Lansdale and America's Vietnam Demons". Foreign Policy (bằng tiếng Anh). ISSN 0015-7228. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2025.
  149. ^ The New York Times (ngày 15 tháng 4 năm 2019). "Pulitzer Prize: 2019 Winners List". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 7 tháng 5 năm 2025.
  150. ^ Carland & Howard 2017, tr. 15, 136.
  151. ^ "Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam / Lien-Hang T. Nguyen". Australian War Memorial (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2025.
  152. ^ Bae, Lena S. (ngày 19 tháng 12 năm 2012). "FP's Favorite Reads of 2012". Foreign Policy (bằng tiếng Anh). ISSN 0015-7228. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2025.
  153. ^ Black, George (ngày 28 tháng 4 năm 2023). "The Vietnam War, 50 Years On: A Reading List". Literary Hub (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2025.
  154. ^ Baker, Bob (ngày 18 tháng 8 năm 2023). "War Books: The Lessons of Vietnam". Modern War Institute at West Point (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2025.
  155. ^ "Contested Territory: America's Role in Southeast Asia, 1945–75 | Reading List". National Humanities Center (bằng tiếng Anh). July 16–27, 2018. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2025.
  156. ^ "Resources for The Vietnam War: 1945–1975 Exhibition". New York Historical (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2025.
  157. ^ "Full Reading List | The Vietnam War: A Film by Ken Burns & Lynn Novick". PBS (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 26 tháng 5 năm 2025.
  158. ^ WOTR Staff (ngày 27 tháng 2 năm 2017). "A Vietnam War Reading List, Brought to You by the War Hall". War on the Rocks (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2025.
  159. ^ WOTR Staff (ngày 7 tháng 12 năm 2023). "The 2023 War on the Rocks Holiday Reading List". War on the Rocks (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 4 tháng 6 năm 2025.

Thư mục

[sửa | sửa mã nguồn]

Đọc thêm

[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]

Bài viết chọn lọc "Hanoi's War" là một bài viết chọn lọc của Wikipedia tiếng Việt.
Mời bạn xem phiên bản đã được bình chọn vào ngày 10 tháng 12 năm 2025 và so sánh sự khác biệt với phiên bản hiện tại.
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hanoi%27s_War&oldid=74653867”