Hiếu Ý Nhân Hoàng hậu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Hiếu Ý Nhân hoàng hậu)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Hiếu Ý Nhân Hoàng hậu
孝懿仁皇后
Khang Hi Đế Hoàng hậu
Consort to Kangxi.JPG
Hoàng hậu Đại Thanh
Tại vị 23 tháng 8 năm 168924 tháng 8 năm 1689
(0 năm, 1 ngày)
Tiền nhiệm Hiếu Chiêu Nhân Hoàng hậu
Kế nhiệm Hiếu Kính Hiến Hoàng hậu
Thông tin chung
Phối ngẫu Thanh Thánh Tổ
Khang Hi hoàng đế
Hậu duệ Hoàng bát nữ
Thụy hiệu Hiếu Ý Ôn Thành Đoan Nhân Hiến Mục Hòa Khác Từ Huệ Phụng Thiên Tá Thánh Nhân Hoàng hậu
(孝懿溫誠端仁憲穆和恪慈惠奉天佐聖仁皇后)
Hoàng tộc Đông Giai
Ái Tân Giác La
Thân phụ Đông Quốc Duy
Thân mẫu Hách Xá Lý thị
Sinh ?
Mất 24 tháng 8 năm 1689
An táng Thanh Đông lăng

Hiếu Ý Nhân Hoàng hậu (chữ Hán: 孝懿仁皇后; Mãn Châu: Hiyoošungga Fujurangga Gosin Hūwanghu; ? - 24 tháng 8 năm 1689), là Hoàng hậu thứ ba của Thanh Thánh Tổ Khang Hi Đế, đồng thời là mẹ nuôi của Thanh Thế Tông Ung Chính Đế.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Hoàng hậu là người của dòng họ Đông Giai thị (佟佳氏), thuộc Mãn châu Tương Hoàng kỳ. Thực ra, dòng họ của bà vốn là họ Đông thuộc Hán quân Tương hoàng kỳ, sau dòng họ của bà được ban đài kỳ nên trở thành tộc của người Mãn chính thống, trở thành Mãn quân Thượng tam kỳ.

Tằng tổ phụ Đông Dưỡng Chân, Hán quân kỳ xuất thân, có tổ tiên là người Nữ Chân tên Đạt Nhĩ Ha Tề, đến cậy nhờ nhà Minh nên đổi qua họ Đông người Hán, cùng em trai Đồng Dưỡng TínhLữ Thuận. Về sau, Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích tấn công Lữ Thuận, họ Đông quy phụ, được xếp vào Hán quân Tương hoàng kỳ. Bị nhà Minh bắt được xử tử, nên Đồng Dưỡng Chân được liệt công lớn, con cháu cũng được thiện đãi. Tổ phụ là Quốc cữu Thái tử Thái bảo, tặng Thiếu bảo Đông Đồ Lại (佟图赖), sinh ra Hiếu Khang Chương hoàng hậu, Đông Quốc Cương (佟國纲) và Đông Quốc Duy (佟國維). Phụ thân bà là Đông Quốc Duy, đương khi ấy là Lĩnh thị vệ Nội đại thần, mẹ là người bộ tộc Hách Xá Lý. Bà có một em trai là Long Khoa Đa, một em gái tức Khác Huệ hoàng quý phi của Khang Hi Đế.

Xuất thân gia tộc cao quý, lại là cháu gái của Hiếu Khang Chương hoàng hậu, sinh mẫu của Khang Hi Đế, nên có thể suy đoán quan hệ thân thiết giữa bà và Khang Hi Đế. Sử sách không ghi chép cụ thể ngày bà nhập cung, có lẽ cũng như Tuệ phi Bác Nhĩ tế Cát Đặc thị, cháu gái Hiếu Trang Thái hậu, bà rất có khả năng vào cung từ nhỏ, hoặc ít nhất là hay ra vào hoàng cung.

Đứng đầu hậu cung[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Khang Hi thứ 16 (1677), Khang Hi Đế đại phong hậu cung, con gái của Át Tất Long, người bộ tộc Nữu Hỗ Lộc thị được sắc phong làm Hoàng hậu – tức Hiếu Chiêu Nhân Hoàng hậu. Cùng năm, Đông Giai thị được sắc phong Quý phi, địa vị chỉ sau Hoàng hậu.

Năm Khang Hi thứ 17 (1678), ngày 26 tháng 2, Nữu Hỗ Lộc Hoàng hậu sau khi phong Hậu 6 tháng thì qua đời. Năm Khang Hi thứ 20 (1681), sau khi bình định Loạn Tam Phiên, Khang Hi khao thưởng Công thần, ân phong Hậu phi. Đông Quý phi được sắc phong Hoàng quý phi, nhiếp quản Hậu cung.

Khang Hi Đế từ khi Hiếu Thành Nhân hoàng hậu qua đời, chậm chạp lập Kế hậu ngoài việc luyến tiếc ân cũ, mà còn vì tự cho chính mình khắc thê. Nay đến Kế hậu Nữu Hỗ Lộc thị qua đời, do đả kích quá độ, trong thời gian đó quyết không lập thêm Hoàng hậu. Sau cái chết của hai vị Hoàng hậu, Đông Giai thị thân là Quý phi, sau lại thành Hoàng quý phi, địa vị lúc đó là cao nhất Hậu cung. Cũng trong năm thứ 17 (1678), cung nhân Ô Nhã thị, sinh Tứ A ca Dận Chân. Theo quy tắc của Hậu cung chỉ phi tần từ địa vị Tần trở lên mới được nuôi con vì vậy Dận Chân đã được đưa cho Đông Quý phi nuôi dưỡng. Tuy không trực tiếp ghi thêm, song trong các sách văn về sau tuyên dương bà, có cụm từ:"Dưỡng dục chư tử tất đều từ ái", cho thấy khi còn là Hoàng quý phi, Đông Giai thị có thể còn nhận thêm nhiều dưỡng tử nuôi nấng. Đây như khẳng định vị trí chủ nhân của Hậu cung, đích mẫu của các Hoàng tử và Công chúa.

Năm Khang Hi thứ 27 (1688), thúc phụ Đông Quốc Cương nhập Mãn quân Tương hoàng kỳ, từ đây dòng họ của bà từ Đông thị thành Mãn quân Tương hoàng kỳ, toàn bộ gia tộc nhập đài kỳ, trở thành Đông Giai thị (佟佳氏), một họ Mãn Châu có từ thời Nỗ Nhĩ Cáp Xích.

Hoàng hậu đoản mệnh[sửa | sửa mã nguồn]

Khoảng năm Khang Hi thứ 22 (1683), ngày 13 tháng 7, sau bao nhiêu năm không con, Hoàng quý phi Đông Giai thị hạ sinh Hoàng bát nữ. Tuy nhiên, một tháng sau Hoàng bát nữ chết non. Đông Giai thị rất thương con gái, khi phụ tang đau buồn quá độ, từ đó sinh bệnh trong người.

Năm Khang Hi thứ 28 (1689), Hoàng quý phi Đông Giai thị ốm nặng. Ngày 23 tháng 8 cùng năm, Khang Hi Đế ra chỉ lập bà làm Hoàng hậu. Ngày hôm sau, 24 tháng 8, vào khắc Thân (khoảng 5 giờ chiều), Đông Giai hoàng hậu mất, không rõ bao nhiêu tuổi. Tử cung quàn tại Thừa Càn cung (承乾宫), nghỉ triều. Vài ngày sau, đưa tử cung Đại hành Hoàng hậu đến Triều Dương môn (朝阳门), Khang Hi Đế đích thân đến đưa, sách phong thụy hiệu của bà là Hiếu Ý hoàng hậu (孝懿皇后).

Hiếu Ý hoàng hậu là em họ Khang Hi Đế, do đó cảm tình cực thâm hậu. Sau khi Hiếu Chiêu Nhân hoàng hậu qua đời, Khang Hi Đế thấy mình khắc thê nên không phong Hậu, nhưng Hiếu Ý hoàng hậu trong cung chưởng quản thân phận Hoàng quý phi, lập hay không lập chỉ là hình thức, vì trong cung ai ai cũng coi bà là chân chính Hoàng hậu. Sau này bệnh nặng, Khang Hi Đế vội vàng ra chỉ lập Hậu, bố cáo thiên hạ, mong muốn lấy điềm xung hỉ mà bảo toàn tính mệnh, rốt cuộc cũng không qua khỏi. Trong lễ tang, Khang Hi Đế cũng xi ngốc mà ở bên cạnh tử cung nhiều ngày, đau lòng không thôi. Đối với Hiếu Thành Nhân hoàng hậu, Khang Hi Đế đích thân mỗi năm tế tự, còn đối với Hiếu Ý hoàng hậu thì ông sáng tác số lượng lớn kinh ngạc thơ thương tiếc vong thê, cho thấy cảm tình của ông đối với Hiếu Ý hoàng hậu tuyệt không qua loa, dù không thể so với Hiếu Thành Nhân hoàng hậu. Trong suốt cuộc đời của mình, Khang Hi Đế chỉ lập duy nhất một Hoàng quý phi khi sống đó là bà, dẫu sau này Khác Huệ Hoàng quý phi, Đôn Di Hoàng quý phi hay Kính Mẫn Hoàng quý phi chỉ là đời sau gia tặng, hay sủng phi Nữu Hỗ Lộc Quý phi cũng chỉ trở thành Ôn Hy Quý phi mà thôi.

Sau đó, bà được an táng tại Thanh Đông lăng cùng hai vị Hoàng hậu Hiếu Thành Nhân Hoàng hậuHiếu Chiêu Nhân Hoàng hậu. Tháng 11 năm đó, để thần vị Hiếu Ý hoàng hậu vào Phụng Tiên điện.

Các đời Ung Chính, Càn Long, Gia Khánh ban thêm thụy, thụy hiệu đầy đủ: Hiếu Ý Ôn Thành Đoan Nhân Hiến Mục Hòa Khác Từ Huệ Phụng Thiên Tá Thánh Nhân Hoàng hậu (孝懿溫誠端仁憲穆和恪慈惠奉天佐聖仁皇后).

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Daily Life in the Forbidden City, Wan Yi, Wang Shuqing, Lu Yanzhen ISBN 0-670-81164-5
  • Draft history of the Qing dynasty《清史稿》卷二百十四.列傳一.后妃傳.聖祖孝懿仁皇后.
  • Jonathan D. Spence. Emperor of China: Self Portrait of K'ang-Hsi. Pimlico, London, 1992.

Tước hiệu[sửa | sửa mã nguồn]

Hiếu Ý Nhân Hoàng hậu
Sinh: , ? Mất: , 24 tháng 8 năm 1689
Tước hiệu Hoàng gia
Tiền nhiệm:
Hiếu Chiêu Nhân Hoàng hậu
Hoàng hậu nhà Thanh
23 tháng 8 năm 1689 – 24 tháng 8 năm 1689
Kế nhiệm:
Hiếu Kính Hiến Hoàng hậu