Hiếu Toàn Thành Hoàng hậu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Hiếu Toàn Thành hoàng hậu
孝全成皇后
Đạo Quang Đế Hoàng hậu
《孝全成皇后朝服像》.jpg
Hoàng hậu Đại Thanh
Tại vị 18341840
Tiền nhiệm Hiếu Thận Thành Hoàng hậu
Kế nhiệm Hiếu Trinh Hiển Hoàng hậu
Thông tin chung
Phối ngẫu Thanh Tuyên Tông
Đạo Quang hoàng đế
Hậu duệ
Thụy hiệu Hiếu Toàn Từ Kính Khoan Nhân Đoan Khác An Huệ Thành Mẫn Phù Thiên Đốc Thánh Thành hoàng hậu
(孝全慈敬宽仁端悫安惠诚敏符天笃圣成皇后)
Hoàng tộc Nữu Hỗ Lộc
Ái Tân Giác La
Thân phụ Nữu Hỗ Lộc Di Linh
Thân mẫu Ô Nhã thị
Sinh 24 tháng 3 năm 1808
Tô Châu, Trung Quốc
Mất 13 tháng 2, 1840 (31 tuổi)
Chung Túy cung, Tử Cấm Thành, Bắc Kinh
An táng 20 tháng 11
Mộ lăng (慕陵), Tây Thanh mộ

Hiếu Toàn Thành hoàng hậu (chữ Hán: 孝全成皇后, Mãn Châu: hiyoošungga gemungge šangga hūwangheo; 24 tháng 3 năm 1808 - 13 tháng 2 năm 1840), là hoàng hậu thứ hai của Thanh Tuyên Tông Đạo Quang hoàng đế và là mẹ của Thanh Văn Tông Hàm Phong hoàng đế.

Bà là vị thê tử rất được Đạo Quang Đế sủng ái, nhanh chóng đoạt được địa vị tối cao trong hậu cung. Cái chết đột ngột và mờ ám của bà là một trong những bí ẩn lớn nhất trong hậu cung nhà Thanh.

Gia cảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Hiếu Toàn hoàng hậu Nữu Hỗ Lộc thị.

Hiếu Toàn Thành hoàng hậu sinh ra trong gia tộc Nữu Hỗ Lộc thị, nhưng không có cùng một hệ với dòng dõi của Ngạch Diệc Đô thuộc Mãn châu Tương hoàng kỳ. Ngạch Diệc Đô là thế hệ 4 đời của Tác Hòa Tế Ba Nhan (索和济巴颜), ngoài ra còn là cháu của Cát Cáp Sát Loan (噶哈察鸾), tức tổ tiên 8 đời của Hòa Thân nổi tiếng triều Thanh. Cứ theo Thể phổ gia tộc của Hiếu Toàn Thành hoàng hậu cũng như Ngạch Diệc Đô, gia tộc của bà đều không có liên quan đến hai đại gia tộc này của Nữu Hỗ Lộc. Gia thế của bà ban đầu thuộc Chính Hồng kỳ nhưng về sau đổi thành Tương Hoàng kỳ. Tên thật của hoàng hậu không được sử sách ghi lại.

Tằng tổ phụ là Càn Long triều Trú tàng tướng quân Thành Đức (成德). Tổ phụ là Mục Khắc Đăng Bố (穆克登布). . Phụ thân của hoàng hậu là Nữu Hỗ Lộc Di Linh (钮祜禄颐龄), Tô Châu trú phòng tướng quân (苏州驻防将军), Càn Thanh môn nhị đẳng thị vệ (乾清门二等侍卫), lãnh Nhị đẳng nam tước (二等侍卫). Nữu Hỗ Lộc thị lớn lên tại Tô Châu. Tác giả Thanh cung từ (清宫词) ghi lại rằng bà rất thông tuệ, giỏi nhiều thứ đặc biệt là thơ ca và thư pháp.

Dưới thời Càn Long, sĩ tộc Bát kỳ đã sớm hình thành, thế gia đệ tử chủ yếu lấy môn ấm hoặc khoa cử xuất sĩ, kém cỏi nhất cũng là thông qua thi đậu bút thiếp thức xuất sĩ, rất ít đi chọn bổ binh thiếu, càng sẽ không bị dời đến ngoài thành doanh trại cư trú. Thành Đức loại này xuất thân, cơ bản chứng minh ông không phải là quan lại nhân gia đệ tử. Về sau Thành Đức dần lập công binh, mới trở thành võ tướng có tiếng tăm, gia cảnh mới vực lên. Mẹ bà là Ô Nhã thị, là chính thê, nhưng không rõ có hay không thuộc gia tộc của Hiếu Cung Nhân hoàng hậu. Trong nhà bà có một người anh em trai tên Ân Tử (恩绪), về sau tập tước Nam tước.

Tiền trình[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1820, Gia Khánh Đế băng hà, Trí thân vương Mân Ninh nối ngôi, tức Đạo Quang Đế.

Năm Đạo Quang thứ 1 (1821), triều đình mở cuộc tuyển chọn Bát kỳ tú nữ, Nữu Hỗ Lộc thị khi 13 tuổi đã trúng tuyển trong đợt tuyển chọn đó, cùng với Tường quý nhân, Thường quý nhân cùng Trân quý nhân, bà được phong vị Quý nhân, phong hiệu là Toàn (全), theo mãn ngữ nghĩa là "toàn bộ". Toàn quý nhân đã tuổi trẻ lại thông minh, thực mau được Đạo Quang Đế thiên vị.

Một năm sau đó, tháng 7, bà được thăng lên hàng Toàn tần (全嬪), trong các Quý nhân nhập cung bà là duy nhất trực tiếp thăng Tần. Khi đó, Hiếu Thận Thành hoàng hậu Đông Giai thị còn chưa chính thức sắc phong (phải đợi tới tháng 11). Sau khi Đông Giai hoàng hậu được phong, sách lễ của Toàn tần mới hoàn thành.

Năm Đạo Quang thứ 3 (1823), ngày 24 tháng 3, bà tiếp tục được tấn phong lên thành Toàn phi (全妃), khi đó cũng chỉ vừa 15 tuổi. Nữu Hỗ Lộc thị vào cung không đến hai năm, liền từ Quý nhân tấn chức Phi, danh vị được đến như thế nhanh chóng đứng vào hàng Tứ phi, cũng đủ để chứng minh bà rất được Đạo Quang Đế sủng ái, cơ hồ có thể khẳng định là độc bá chuyên sủng.

Hiếu Toàn hoàng hậu trong Hỉ Dật Thu đình đồ (喜溢秋庭图).

Hai năm sau, vào ngày 8 tháng 4 năm thứ 5 (1825), bà hạ sinh công chúa thứ ba của Đạo Quang, Cố Luân Đoan Thuận công chúa (固倫端順公主). Một tháng sau, ngày 30 tháng 5, bà được sắc phong Toàn Quý phi (全貴妃), chỉ dưới Đông Giai hoàng hậu. Năm thứ 6 (1826), ngày 12 tháng 5, bà hạ sinh công chúa thứ tư của Hoàng đế, Cố Luân Thọ An công chúa (固倫壽安公主). Ngày 17 tháng 7 năm thứ 11 (1831), bà hạ sinh hoàng tử thứ tư của hoàng đế, sau này là Hàm Phong đế Dịch Trữ. Năm thứ 13 (1833), ngày 16 tháng 6, Đông Giai hoàng hậu qua đời, bà được ban quyền cai quản hậu cung với vai trò của một Hoàng hậu. Ngày 28 tháng 9, bà được phong thành Hoàng quý phi, giữ cấp bậc cao nhất của hậu cung, đợi sau khi mãn tang cố Hoàng hậu thì bà sẽ trở thành Hoàng hậu.

Năm sau (1834), ngày 18 tháng 11, bà được chính thức sắc phong Hoàng hậu ở tuổi 26. Lúc này, gia đình bà mới hiển quý, gia tộc chính thức nhập vào Tương hoàng kỳ. Cha bà Di Linh được tặng Tam đẳng Thừa Ân công (三等承恩公). Sang năm (1835), con gái trưởng của bà Cố Luân Đoan Thuận công chúa qua đời vì đậu mùa.

Năm Đạo Quang thứ 20 (1840), ngày 13 tháng 2, Nữu Hỗ Lộc hoàng hậu qua đời tại Chung Túy cung. Sử sách không ghi rõ nguyên nhân, thọ 31 tuổi. Đạo Quang Đế biểu tình cực kỳ đau thương, từ đó không lập ai khác làm Hoàng hậu.

Lễ tang của bà được tổ chức rất long trọng. Sau chiến tranh nha phiến, quốc khố không nhiều, Đạo Quang Đế thường ngày tiết kiệm vẫn trịnh trọng tổ chức lễ tang lớn cho bà, tự mình mỗi ngày đến trước linh cữu tưới rượu. Sáu ngày sau đó, ngày 19 tháng 2, Nữu Hỗ Lộc hoàng hậu được truy phong thụy hiệu Hiếu Toàn hoàng hậu (孝全皇后), là chính do Đạo Quang Đế kê bút đặt định. Chín tháng sau, ngày 20 tháng 11, hoàng hậu được an táng tại Tây Thanh lăng.

Về sau, các triều Hàm Phong, Đồng Trị, Quang Tự dâng thêm thụy hiệu cho bà, toàn bộ là: Hiếu Toàn Từ Kính Khoan Nhân Đoan Khác An Huệ Thành Mẫn Phù Thiên Đốc Thánh Thành hoàng hậu (孝全慈敬宽仁端悫安惠诚敏符天笃圣成皇后).

Lý giải cái chết[sửa | sửa mã nguồn]

Hình tượng Hiếu Toàn hoàng hậu trong Hiếu Toàn hoàng hậu hành lạc đồ (孝全成皇后行乐图).

Thẹn mà tự tử[sửa | sửa mã nguồn]

Hiếu Toàn Thành hoàng hậu đắc sủng, từ Quý nhân nhanh chóng trở thành Hoàng hậu, để rồi đột ngột qua đời khi chưa ở ngôi được 10 năm. Cái chết của bà khiến nhiều sử gia rất nghi ngờ và đặt ra nhiều giả thuyết, từng là một đề tài nóng của giới sử gia. Một trong những thuyết về cái chết của bà nói rằng bà vì hổ thẹn mà tự sát.

Nữu Hỗ Lộc hoàng hậu sau khi vào cung, nhanh chóng trở thành Hoàng hậu, nắm chủ hậu cung, tuy có được ân sủng tuyệt đối của Đạo Quang Đế, nhưng phía trên hậu cung còn có Cung Từ hoàng thái hậu Nữu Hỗ Lộc thị, mẹ cả của Đạo Quang Đế, là một người rất nghiêm khắc và quy củ.

Thanh cung từ - 清宫词 đương thời có nói qua về hành trạng của bà. Ngoài mô tả cuộc sống của bà ở Tô Châu, còn nói đến rằng cái chết của bà có nhiều điều quỷ dị và gây xôn xao lúc bấy giờ. Trong đó có một câu:

Tác giả nguyên chú: "Hiếu Toàn hoàng hậu từ Hoàng quý phi nhiếp lục cung sự, toàn chính trung cung. Mấy năm sau thì bạo băng, việc nhiều bí ẩn. Lúc đó Cung Từ Hoàng thái hậu ở trên, gia pháp nghiêm ngặt, Tuyên Tông cũng không dám trái mệnh"[2].

Cứ vào thơ hàm ý, Hiếu Toàn Thành hoàng hậu là do uống rượu trong bữa tân niên mà bạo băng. Còn "Ôn Thành quý sủng thương bàn thủy", ý câu này nhắc lại chuyện của Ôn Thành hoàng hậu Trương thị của Tống Nhân Tông. Khi đó Trương phi cậy sủng sinh kiêu. Và câu thơ còn liên hệ tới sự kiện vào năm Khánh Lịch thứ 8 (1048), trong cung đại hỏa, Tào hoàng hậu dẫn cung nhân dập lửa, hầu như ám chỉ Cung Từ Thái hậu. Sử chép rằng Trương phi ỷ sủng sinh kiêu, từng can thiệp triều chính, từng do đó xin tước quan cho bá phụ Trương Nghiêu Tá. Có lẽ rằng, cha của Hiếu Toàn Thành hoàng hậu là Di Linh từng hướng Đạo Quang Đế cầu quan, có lẽ đã bị Cung Từ Thái hậu trách cứ, Hoàng hậu hổ thẹn mà uống độc chết. Chân tướng đến tột cùng như thế nào, không có người dám lại truy tra, chỉ có thể không giải quyết được gì.

Bị Thái hậu bức chết[sửa | sửa mã nguồn]

Cung Từ hoàng thái hậu.

Thanh triều dã sử đại quán (清朝野史大觀) dẫn ra giả thiết bà vì mưu hại Dịch Hân, con trai của Hiếu Tĩnh Thành hoàng hậu nên bị Cung Từ Thái hậu buộc tự sát. Lại có thuyết nói, bà từng tính toán sinh con trước Tường phi, hòng có thể đạt ngôi Hoàng hậu, có người cấp báo Cung Từ Thái hậu khiến Thái hậu giận dữ, buộc Hoàng hậu tự sát[3].

Hầu hết các thuyết đều hướng Cung Từ Thái hậu ban chết Hiếu Toàn Thành hoàng hậu. Tương truyền, Đạo Quang năm thứ 15 (1835), Cung Từ Thái hậu đại thọ 60 tuổi, vì muốn làm vui lòng Thái hậu, Đạo Quang Đế tự sáng tác "Hoàng thái hậu lục tuần thọ tụng" 10 quyển, tại Thọ Khang cungKỷ Xuân viên luôn tụng thành mừng thọ. Hoàng hậu vì muốn làm hài lòng Hoàng đế và Thái hậu, cũng đến xem náo nhiệt. Vốn là người biết chữ, giỏi thi thơ, Hoàng hậu tự tay viết “Cung hòa ngự thi thập chương” rồi dâng lên Thái hậu. Vài ngày sau, Hoàng đế đến Thái hậu cung thỉnh an, có hỏi qua chuyện cũ, Thái hậu chỉ nói: "Hoàng hậu mẫn tuệ hơn người, không khỏi đáng tiếc.". Đạo Quang Đế thấy lời nói kì lạ, hỏi nguyên do, thì Thái hậu nói: “Phụ nữ lấy đức làm trọng, đức hậu mới có thể tái phúc, nếu ỷ vào một chút tài nghệ khoe khoang, khủng không phải người có phúc.”. Ngụ ý tức là “Nữ tử không tài mới là đức”.

Đạo Quang Đế sủng ái Hoàng hậu, không để trong lòng. Nhưng trong cung đồn thổi, liền đến tai Hoàng hậu. Hoàng hậu cho rằng mình là Nhất quốc chi mẫu, lại sinh hạ Hoàng tử, tương lai chắc chắn là Hoàng thái hậu, sao Thái hậu lại có thể xem thường, bèn bực bội không vui. Từ đó Hoàng hậu đến Thọ Khang cung thỉnh an cũng không câu nệ, lời nói có ý châm chọc, Cung Từ Thái hậu xuất thân cao, quen xu nịnh, nay không thể chịu được, mối quan hệ giữa hai người cũng bất hòa.

Đạo Quang năm thứ 19 (1839), Hoàng hậu nhiễm chút phong hàn, Cung Từ Thái hậu đại giá đến thăm hỏi. Sau khi khỏi, Hoàng hậu tự mình đi liễn kiệu đến Thọ Khang cung tạ ơn, mẹ chồng nàng dâu hai người thật sự vui vẻ, quan hệ tựa hồ chuyển biến tốt đẹp. Qua mấy ngày, Thái hậu tặng cho Hoàng hậu một lọ rượu, Hoàng hậu uống xong cách ngày thì bạo băng. Bởi như vậy, đa phần các thuyết nói Cung Từ Thái hậu là thủ phạm lớn nhất giết hại Hoàng hậu, nhưng không cách nào khảo chứng xác đáng.

Di chứng sinh nở[sửa | sửa mã nguồn]

Hiếu Toàn hoàng hậu và Đoan Thuận công chúa.
Hiếu Toàn hoàng hậu và Hàm Phong Đế lúc nhỏ.

Căn cứ Ký lục của bệnh án Thanh cung, Hiếu Toàn Thành hoàng hậu lần đầu có thai không phải Cố Luân Đoan Thuận công chúa. Bà vào cung không lâu lại lập tức có thai, nên mới có chuyện được phong Phi vào năm Đạo Quang thứ 3 (1823), nhưng cũng trong lúc này thì bị sẩy thai. Mãi hai năm sau, bà mới sinh ra Cố Luân Đoan Thuận công chúa cùng Cố Luân Thọ An công chúa và Hàm Phong Đế. Nhưng từ đó thân thể bà không ổn, cũng là do lần sẩy thai đầu tiên, luôn là "hàn thấp hạ chú, kinh đái đẳng bệnh", cho thấy khi đó thân thể bà đã có tổn thương lớn.

Các suy đoán đều hướng Cung Từ Thái hậu ban chết Hiếu Toàn Thành hoàng hậu, thực tế cứ theo Thanh cung bệnh án thì khi sinh ra Hàm Phong Đế vào năm Đạo Quang thứ 11 (1831), dù còn rất trẻ nhưng bà đã sớm có những biểu hiện tàn hại cơ thể, thân hình gầy ốm, thiếu sức sống. Đặc biệt là chứng thường xuyên tắt kinh nguyệt, cho thấy thận khí suy kiệt chứng bệnh rất trầm trọng. Sau khi sắc lập Hoàng hậu, thì con gái Cố Luân Đoan Thuận công chúa mất vì đậu mùa, rất có khả năng sự u buồn cũng góp phần tàn phá cơ thể của bà.

Thanh thực lục ghi chép vào năm Đạo Quang thứ 19 (1839), Đạo Quang Đế thường xuyên đi thăm bệnh của bà, chứng minh lúc ấy Hiếu Toàn Thành hoàng hậu bệnh tình đã tương đối nghiêm trọng. Sang năm thứ 20 (1840), ngày 4 tháng giêng, Đạo Quang Đế di cư Viên Minh Viên, Cung Từ Thái hậu di cư Kỷ Xuân Viên, thì ngày 6 Hiếu Toàn Thành hoàng hậu đột nhiên bệnh chuyển nghiêm trọng. Đạo Quang Đế đến Kỷ Xuân Viên thỉnh Hoàng thái hậu lập tức đến thăm Hoàng hậu. Đã tới nỗi phụng Hoàng thái hậu đến coi bệnh, chứng tỏ bệnh tình Hoàng hậu đã nguy kịch. Cuối cùng vào ngày 11, giờ Sửu, Hiếu Toàn Thành hoàng hậu băng thệ. Tư liệu đều biểu hiện, Hiếu Toàn Thành hoàng hậu đều không phải là là lập tức đột nhiên tử vong, mà là có mấy tháng quá trình.

Hậu duệ[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Cố Luân Đoan Thuận công chúa (固倫端順公主; 8 tháng 4 năm 1825 - 27 tháng 12 năm 1835).
  2. Cố Luân Thọ An công chúa (固倫壽安公主; 12 tháng 5 năm 1826 - 23 tháng 4 năm 1860), thành thân với Đức Mục Sở Khắc Trát Bố (德穆楚克扎布), người của gia tộc Bác Nhĩ Tế Cát Đặc thị Mông Cổ.
  3. Hàm Phong đế Dịch Trữ.

Trong văn hóa đại chúng[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Phim ảnh truyền hình Diễn viên Nhân vật
1987 Mãn Thanh thập tam hoàng triều chi Đạo Quang Thái Thiện Như Toàn phi
1997 Đạo Quang bí sử Viện Vịnh Nghi Hiếu Toàn Thành hoàng hậu
2006 Đại Thanh hậu cung Phó Nghệ Vĩ Nữu Hỗ Lộc Tú Tâm/ Toàn quý phi/ hoàng hậu
2006 Nhất sinh vị nô Đới Xuân Vinh Hiếu Toàn Thành hoàng hậu
2011 Vạn phụng chi vương Tuyên Huyên Nữu Hỗ Lộc Y Lan

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nguyên văn:如意多因少小怜,蚁杯鸩毒兆当筵,温成贵宠伤盘水,天语亲褒有孝全。
  2. ^ Nguyên văn:孝全皇后由皇贵妃摄六宫事,旋正中宫,数年暴崩,事多隐秘。其时恭慈皇太后尚在,家法森严,宣宗亦不敢违命也
  3. ^ 《清代后妃》,辽宁民族出版社,当代·王艳春李贤淑 ISBN 7-80644-903-5
Tước hiệu Hoàng gia
Tiền nhiệm:
Hiếu Thận Thành hoàng hậu
Hoàng hậu nhà Thanh
1833–1840
Kế nhiệm:
Hiếu Trinh Hiển hoàng hậu