Hiếu Trang Văn hoàng hậu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Hiếu Trang Hoàng Hậu)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Hiếu Trang Văn hoàng hậu
Imperial Portrait of Empress Xiao Zhuang Wen.jpg
Hoàng hậu nhà Thanh
Tại vị (Truy phong)
Tiền nhiệm Hiếu Đoan Văn Hoàng hậu
Kế nhiệm Phế hậu Bát Nhĩ Tề Cát Đặc
Hoàng Thái hậu nhà Thanh
Tại vị 1643-1662
Kế nhiệm Hiếu Huệ Chương Hoàng hậu
Thái Hoàng Thái hậu nhà Thanh
Tại vị 1662-1688
Kế nhiệm Hiếu Khâm Hiển Hoàng hậu
Thông tin chung
Phối ngẫu Hoàng Thái Cực
Hậu duệ Phúc Lâm
và 3 người con gái
Tên đầy đủ Bát Nhĩ Tề Cát Đặc Bố Mộc Bố Thái
(博爾濟吉特·布木布泰)
Thụy hiệu Hiếu Trang Nhân Tuyên Thành Hiến Cung Ý Chí Đức Thuần Huy Dực Thiên Khải Thánh Văn Hoàng hậu
(孝莊仁宣誠憲恭懿至德純徽翊天啟聖文皇后)
Hoàng tộc Nhà Thanh
Thân phụ Trại Tang (Jaisang)
Sinh 28 tháng 3, 1613(1613-03-28)
Mất 27 tháng 1, 1688 (74 tuổi)
Tử Cấm Thành, Bắc Kinh, Đế quốc Thanh

Hiếu Trang Văn hoàng hậu (tiếng Trung: 孝莊文皇后 ; Mãn Châu: Hiyoošungga Ambalinggū Genggiyenšu Hūwanghu; (28 tháng 3 năm 1613 - 27 tháng 1 năm 1688), là vợ Hoàng Thái Cực, mẹ vua Thuận Trị và là bà nội của vua Khang Hy nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc. Bà được biết đến với tài trí và khả năng chính trị của mình và được sử sách tôn vinh là người có sức ảnh hưởng và đóng góp to lớn trong việc ổn định và xây dựng trong buổi ban đầu khi lập quốc của triều đại nhà Thanh, bà vượt xa con cháu mình là Từ Hi Thái hậu, người đã đưa triều đại này đến sự diệt vong.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Hiếu Trang Văn hoàng hậu nguyên là cách cách thuộc dòng họ Bác Nhĩ Tề Cát Đặc, con của Trại Tang, một bối lặc của bộ tộc Khoa Nhĩ Thấm Mông Cổ và là hậu duệ đời thứ 18 của Cáp Tát Nhĩ, em trai Thành Cát Tư Hãn. Bà cũng là cháu của Hiếu Đoan Văn hoàng hậu - vợ của Hoàng đế Mãn Châu lúc bấy giờ là Hoàng Thái Cực. Họ tên đầy đủ của bà là "Bố Mộc Bố Thái" (Bumubutai, chữ Hán: 布木布泰; bính âm: Bùmùbùtài), ngoài ra còn có tên Hán khác là "Đại Ngọc Nhi" (chữ Hán: 大玉儿; bính âm: Dàyùěr). Trong dân gian, bà được mệnh danh là người đẹp nhất của các bộ tộc Mãn - Mông, không những nổi tiếng về sắc đẹp, bà còn có tài trí hơn người với khả năng nói được cả ba thứ tiếng Mãn - Mông - Hán.

Năm 1625, bà được gả cho Hoàng Thái Cực khi bà 12 tuổi. Bà được phong là Vĩnh Phúc cung Trang phi và sinh hạ cho Hoàng Thái Cực hoàng tử thứ 9 là Phúc Lâm, người sau này là vua Thuận Trị và ba công chúa, về sau gả cho Bản Nhĩ Tháp Cáp Nhĩ, Sắc Bố Đằng, Khanh Cát Nhĩ Cách.

Thời kỳ triều đại nhà Thanh - thủ đô Thịnh Kinh[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1643, hoàng đế Hoàng Thái Cực băng hà. Ông không để lại chiếu thư, điều này đã gây lên sự xung đột tranh chấp ngôi vị trong nội bộ hoàng tộc lúc bây giờ giữa hai thế lực là Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn, người em thứ mười bốn cùng cha khác mẹ của Hoàng Thái Cực, là tướng soái đứng đầu Bát Kỳ và Túc Thân vương Hào Cách, con trai cả của Hoàng Thái Cực. Trong tình cảnh lúc đó, Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn người có quyền lực nhất trong tám vị Nghị chính Đại thần, đã ý thức được rằng cán cân quyền lực chính trị và quân sự giữa hai bên bằng nhau, bất cứ bên nào lên làm vua đều làm mất thế cân bằng, gây ra sự xung đột vá chiến tranh ngay trong nội bộ triều nhà Thanh, trong khi nhiệm vụ quan trọn của triều đình là dẫn quân nhập quan, tiến đánh nhà Minh, chiếm thành Bắc Kinh. Cuối cùng, ông quyết định lập người con thứ chín của Hoàng Thái Cực là Phúc Lâm kế vị. Một phần là do Cửu hoàng tử, là người có tư chất thông minh, vừa là con của Trang phi là quý phi có thận phận cao quý nhất trong hậu cung. Một phần, là do mối quan hệ giữa Đa Nhĩ Cổn và Đại Ngọc Nhi, một câu chuyện còn mang một làn sương bí ẩn, gây ra nhiều tranh luận trong giới học giả.

Sau khi con bà là Phúc Lâm lên ngôi (tức thành Hoàng đế Thuận Trị), Vĩnh Phúc cung Trang phi được phong Hiếu Trang Văn Hoàng Thái hậu. Do lúc đó Thuận Trị chỉ mới sáu tuổi, tám vị Nghị chính Đại thần bầu ra hai vị là Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn và Trịnh Thân vương Tế Nhĩ Cáp Lãng làm hai vị Nhiếp chính vương, Chính Hoàng kỳ của Hoàng Thái Cực được chỉ huy dưới tay của Duệ Thân vương Đa Nhĩ Cổn.

Năm 1644, Lý Tự Thành tiến công Bắc Kinh, Hoàng đế Sùng Trinh tự vẫn tại núi Vạn Thọ, nhà Minh diệt vong. Cha của Ngô Tam Quế bị Lý Tự Thành giết rồi treo trên cổng thành, Ngô Tam Quế uất hận gửi thư cầu viện nhà Thanh, mở cửa Sơn Hải Quan cho thiết kị quân Bát Kỳ tiến vào trung nguyên. Đầu hạ năm 1644, sau khi đã đánh tan quân Lý Tự Thành, Đa Nhĩ Cổn đã tiến thẳng vào thành Bắc Kinh với danh nghĩa để tang cho Sùng Trinh hoàng đế.

Thời kỳ triều đại nhà Thanh - thủ đô Bắc Kinh[sửa | sửa mã nguồn]

Hiếu Trang Hoàng Thái hậu đóng một vai trò rất lớn trong triều của người con trai bà là Hoàng đế Thuận Trị. Bà ít khi tham dự chuyện triều chính nhưng bà là cán cân giữ sự cân bằng trong mối quan hệ giữa hoàng đế và Nhiếp chính vương Đa Nhĩ Cổn, một mối quan hệ luôn là câu hỏi đối với giới sử học.

Năm 1661, Hoàng đế Thuận Trị qua đời vì bệnh đậu mùa khi chỉ mới 22 tuổi. Trong nỗi đau buồn mất con, Hiếu Trang Hoàng Thái hậu đã chọn hoàng tử Huyền Diệp, con thứ ba của Thuận Trị, lên làm vua trở thành hoàng đế Khang Hy dưới sự tiếp sức của bà và bốn vị Nghị chính Đại thần. Trong suốt thời gian đó, bà đã có những cống hiến ít nhiều đối với triều đại nhà Thanh. Khi mẹ của hoàng đế Khang Hy qua đời, bà đã dạy dỗ ông và khuyến khích học tập những kinh nghiệm của các vị đại thần và đã hỗ trợ ông trị vì đất nước suốt thời gian sau này.

Năm 1677, khi Ngao Bái đe doa ngai vàng, bà đã giúp vị vua trẻ chống lại Ngao Bái, và kể từ đó ông đã có thể tự mình chấp chính với sự ủng hộ của bà.

Hiếu Trang Văn Thái Hoàng Thái hậu là một con người cần kiệm, dù là nội tổ của đấng đế vương nhưng bà từ chối tổ chức lễ mừng thọ của mình khi biết nó tốn kém[cần dẫn nguồn].

Vào mùa thu năm 1687, hoàng đế đã tự tay chăm sóc bà nội của mình, người không những có công giữ vững sự ổn định của triều đại này vào lúc ban đầu, mà còn là người phụ nữ có những ảnh hưởng đặc biệt trong những triều đại về sau.

Năm 1688, Hiếu Trang Văn Thái Hoàng Thái hậu qua đời.

Tình yêu[sửa | sửa mã nguồn]

Người ta tin rằng Hiếu Trang Hoàng Thái hậu đã thành hôn với Nhiếp chính vương Đa Nhĩ Cổn sau khi Hoàng Thái Cực băng hà. Mối quan hệ chị dâu lấy em chồng đối với tập tục dân tộc Mãn là chuyện rất bình thường, nhưng bên trong mối quan hệ này là một những câu chuyện tình có nhiều uẩn khuất. Có người cho rằng mối tình giữa hai người xảy ra trước khi bà về làm vợ của Hoàng Thái Cực[cần dẫn nguồn]. Có người cho rằng đây là kế của Hiếu Trang Thái Hậu nhằm duy trì ngôi vua cho con trai của mình. Theo lịch sử, Đa Nhĩ Cổn đã cưới một trong những người em của bà là Tiểu Ngọc Nhi, nhưng trên thực tế giữa họ không có quan hệ huyết thống.

Năm 1650, Nhiếp chính vương Đa Nhĩ Cổn qua đời khi chỉ mới 38 tuổi.

Điện ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Hiếu Trang Hoàng Thái Hậu không chỉ là một chủ đề hấp dẫn đối với giới sử học mà cuộc đời bà đã làm tốn không biết bao giấy mực của với văn chương và nghệ thuật.

Phim "Hiếu Trang bí sử" (2002) của hai đạo diễn Vưu Tiểu Cương, Lưu Đức Khải. Biên kịch: Vương Hải Vi với sự tham gia của các diễn viên nổi tiếng như: Ninh Tịnh trong vai Đại Ngọc Nhi (Hiếu Trang hoàng hậu), Lưu Đức Khải trong vai Hoàng Thái Cực, Mã Cảnh Đào trong vai Đa Nhĩ Cổn, Thư Sướng trong vai Đồng Tiểu Uyển, Hồ Tịnh trong vai Tô Mạt Nhi, Ô Sảnh Sảnh trong vai Triết Triết,...

Bộ phim "Nhất đại Hoàng hậu" (Empress Da Yu Er, 一代皇后大玉兒) do Đài Loan sản xuất năm 1992 với các diễn viên: Phan Nghinh Tử vai Đại Ngọc Nhi, Lưu Thanh Vân trong vai Hoàng Thái Cực, Nhi Đông Thăng trong vai Đa Nhĩ Cổn, cùng các diễn viên như: Trương Chấn Hoàng, Bào Chánh Phương….

Bộ phim "Sóng Gió Đại Thanh" - Bát Kỳ tranh bá (Da Qing Fengyun - 大清风云) do Trung Quốc sản xuất năm 2006. Đạo diễn: Trần Gia Lâm. Với các diễn viên nổi tiếng: Khương Văn vai Hoàng Thái Cực, Hứa Tịnh vai Hiếu Trang Hoàng Hậu, Trương Phong Nghị vai Đa Nhĩ Cổn....

Bộ phim "Sơn hà luyến - Mỹ nhân vô lệ" (Shan ha lian - Mei ren wu lei, 山河恋·美人无泪) do Trung Quốc sản xuất năm 2012. Đạo diễn: Lương Thắng Tuyền. Với các diễn viên: Viên San San trong vai Đại Ngọc Nhi, Hàn Đống trong vai Đa Nhĩ Cổn, Lưu Khải Uy trong vai Hoàng Thái Cực, Trương Mông trong vai Hải Lan Châu, Thái Thiếu Phân trong vai Triết Triết,...

Tham Khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc (Chủ biên: Cát Kiến Hùng).