Khu di tích lịch sử Truông Bồn

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Khu di tích lịch sử Quốc gia Truông Bồn thuộc xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An. Năm 1996, Bộ Văn hóa Thông tin công nhận Truông Bồn là di tích lịch sử - Văn hóa quốc gia. Để tỏ lòng tri ân và tưởng nhớ tới công lao to lớn của các anh hùng liệt sỹ đã không tiếc máu xương, cống hiến cả tuổi thanh xuân cho Tổ quốc, năm 2008, Đảng và Nhà nước quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùngLực lượngvũ trang nhân dâncho tập thể cán bộ, chiến sỹ Đại đội 317, Đội 65 Tổng đội TNXP chống Mỹ cứu nước của tỉnh Nghệ An.

Trong tiếng Nghệ “Truông” là danh từ để chỉ một đoạn đèo dốc chạy giữa hai vách núi hiểm trở. Truông Bồn là một đoạn đèo dốc như thế có chiều dài 5km, độ cao gần 70m trên dãy núi Thung Nưa có đỉnh cao nhất là 450m so với mực nước biển. Nằm trên tuyến đường chiến lược 15A hay còn gọi là đường 30 chạy qua địa phận xã Mỹ sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An - Truông Bồn đã trở thành địa danh Huyền thoại trong cuộc đấu tranh vệ quốc vĩ đại của dân tộc ta trong thế kỷ 20, bởi Truông Bồn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng, là “Tuyến đường độc đạo”, nơi kết nối các huyết mạch giao thông từ hậu phương lớn miền Bắc chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam. Nơi đây, chứng tích hào hùng, bất hủ ghi dấu những chiến công oanh liệt của các lực lượng của quân và dân ta, trong đó có 1.500 cán bộ, chiến sĩ của 9 Đại đội Thanh niên xung phong (TNXP) thuộc Tổng đội TNXP chống Mỹ cứu nước, tỉnh Nghệ An. Đặc biệt là những chiến công và sự hy sinh oanh liệt của 13 chiến sỹ “Tiểu đội thép”, “Tiểu đội cảm tử” thuộc Đại đội TNXP 317 ngày 31/10/1968 trong khi đang làm nhiệm vụ nối liền mạch máu giao thông.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Nghệ An là “Hậu phương trực tiếp của tiền tuyến, là cửa ngõ vào Quân Khu IV, là địa bàn triển khai lực lượng khi bước vào chiến đấu”. Nằm trên vùng tuyến lửa Khu IV, tuyến đường chiến lược 15A (Có chiều dài gần 300km, tiếp nối từ quốc lộ 1A - giáp với tỉnh Thanh Hóa, đi qua địa bàn các huyện: Quỳnh Lưu, Nghĩa Đàn, Tân Kỳ, Đô Lương về đến huyện Nam Đàn: Một ngả rẽ về bến phà Linh Cảm, tỉnh Hà Tĩnh; một ngả đi về thành phố Vinh, qua phà Bến Thủy vào ngã ba Đồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) là huyết mạch giao thông quan trọng để vận chuyển nhân tài, vật lực chi viện cho chiến trường miền Nam, khi địch đánh phá, phong tỏa các tuyến đường sắt, đường thủy và quốc lộ 1A đi qua địa bàn Nghệ An. Trên tuyến đường chiến lược này, Truông Bồn là trọng điểm giao thông đặc biệt quan trọng. Với tầm nhìn chiến lược, Trung ương Đảng, Chính phủ đã kịp thời chỉ đạo xây dựng tuyến đường chiến lược 15A và tranh thủ mọi lực lượng, thời gian, vận dụng mọi khả năng vận tải đi qua Truông Bồn để chi viện kịp thời cho chiến trường miền Nam.

Phát hiện được vị trí chiến lược của Truông Bồn, đế quốc Mỹ đã không tiếc bom đạn hủy diệt. Từ năm 1964 - 1968 chúng đã trút xuống mảnh đất anh hùng này 18.936 quả bom các loại và hàng chục ngàn quả tên lửa, tàn phá 211 làng dọc tuyến đường; phá hủy hàng trăm xe ô tô và hàng trăm khẩu pháo của bộ đội ta; hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ bộ đội, TNXP, công nhân ngành giao thông, dân quân tự vệ đã bị thương; 1.240 cán bộ, chiến sĩ đã dũng cảm chiến đấu và hy sinh. Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt ấy, nhất là từ đầu năm 1968 sau khi bị thất bại nặng nề trên chiến trường miền Nam, đế quốc Mỹ lại cay cú, điên cuồng ném bom đánh phá miền Bắc. Sau khi đánh phong tỏa các tuyến đường sắt, đường thủy, quốc lộ 1A đi qua địa bàn Nghệ An, chúng đã huy động một lực lượng không quân khổng lồ, ồ ạt trút bom đạn xuống Truông Bồn, chúng gọi là chiến dịch “Sấm rền”, hòng cắt đứt mạch máu giao thông của ta.

Nhưng bom đạn của giặc Mỹ không thể khuất phục được ý chí quyết tâm của các lực lượng của quân và dân ta. Trong đó, 1.500 cán bộ, chiến sĩ của 9 Đại đội TNXP chống Mỹ cứu nước tỉnh Nghệ An vẫn ngày đêm bám trụ và chiến đấu ngoan cường với tinh thần và quyết tâm sắt đá: “Vì miền Nam ruột thịt”; “Đường chưa thông không tiếc máu xương”; “Sống bám cầu, bám đường - Chết kiên cường dũng cảm”; “Tất cả cho tiền tuyến”; “Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”. Đặc biệt trong đó là những chiến công và sự hy sinh oanh liệt của 13 chiến sĩ được mệnh danh là “Tiểu đội thép” “Tiểu đội cảm tử” thuộc Đại đội TNXP 317 ngày 31/10/1968.

Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt ấy, nhiều đồng chí lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và các Bộ, ngành đã về thăm, động viên các lực lượng của quân và dân ta. Đặc biệt trong năm 1968, thời điểm địch đánh phá Truông Bồn ác liệt nhất, nhưng đồng chí Lê Duẩn - Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đồng chí Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên – Tư lệnh đoàn 559, đồng chí Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Phan Trọng Tuệ và các đồng chí lãnh đạo của Tỉnh ủy, UBHC tỉnh Nghệ An đã về thăm, động viên cán bộ, chiến sĩ quyết giữ vững mạch máu giao thông Truông Bồn. Có thể nói, chiến thắng Truông Bồn là đỉnh cao của cuộc chiến tranh nhân dân, là nơi thể hiện sức mạnh tổng hợp của nhiều lực lượng tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu, bao gồm:

Binh trạm 1 đơn vị vận tải, tiểu đoàn công binh, bộ đội công binh D30 Quân khu 4, Đại đội công binh 27; Tiểu đoàn 76 tên lửa thuộc trung đoàn tên lửa 278; Tiểu đoàn 72 tên lửa thuộc trung đoàn 236; Trung đoàn phòng không 222 Nguyễn Viết Xuân; Tiểu đoàn pháo 37 ly, pháo 12 ly 7 của bộ đội và dân quân tự vệ; Trung đoàn 224 và Trung đoàn 232 pháo cao xạ; 1.500 cán bộ, chiến sĩ của 9 Đại đội TNXP tỉnh Nghệ An; cán bộ, chiến sĩ của hạt giao thông 10; lực lượng tự vệ bưu điện và dân quân huyện Đô Lương.

Các lực lượng của quân và dân ta đã rà phá hàng ngàn quả bom nổ chậm các loại, đóng góp trên 2 triệu ngày công, đào đắp hàng triệu m2 đất đá, đưa 94 ngàn lượt xe cơ giới vượt qua “Truông” an toàn, vận chuyển và giải tỏa hàng triệu tấn hàng, cung cấp hàng chục triệu cây phi lao, cọc tre và các loại gỗ chống lầy, làm cầu cho xe qua; huy động 4.500 xe đạp thồ, 4.500 xe ba gác, 4.500 xe đầu bò, 900 xe cút kít chở hàng vượt qua “Truông”.

Ghi nhận địa danh Truông Bồn; ghi nhận sự cống hiến và hy sinh anh dũng của các anh hùng liệt sĩ trên cung đường huyền thoại Truông Bồn, đặc biệt là sự cống cống hiến và hy sinh anh dũng của 13/14 chiến sĩ “Tiểu đội thép” thuộc Đại đội TNXP 317 ngày 31/10/1968, ngày 12/01/1996, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin đã có Quyết định số 51-QĐ/BT công nhận di tích lịch sử Quốc gia Truông Bồn. Ngày 23/9/2008, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã có Quyết định số 1304/QĐ-CTN Phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho Tập thể 14 chiến sĩ TNXP thuộc Đại đội 317 – Đội 65 - Tổng đội TNXP chống Mỹ cứu nước, tỉnh Nghệ An, trong đó 11 chiến sĩ nữ và 2 chiến sĩ nam đã anh dũng hy sinh ngày 31/10/1968.

Với ý nghĩa to lớn đó, và được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, ngày 19/4/2010 UBND tỉnh Nghệ An đã có Quyết định số 1591/QĐ.UBND phê duyệt Dự án đầu tư xây dựng công trình: Bảo tồn, tôn tạo Khu di tích lịch sử Truông Bồn. Cùng với tỉnh Nghệ An, Bộ Giao thông Vận tải, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và nhiều cơ quan, đơn vị, tập thể, cá nhân trong và ngoài nước đã đầu tư, quyên góp, ủng hộ xây dựng, tôn tạo Khu di tích. Ngày 12/3/2014, UBND tỉnh Nghệ An đã có Quyết định số 877/QĐ-UBND phê duyệt Đề án thành lập Ban Quản lý Khu di tích lịch sử Truông Bồn; ngày 16/4/2014, UBND tỉnh Nghệ An đã có Quyết định số 1520/QĐ-UBND thành lập Ban Quản lý Khu di tích lịch sử Truông Bồn.

Khu di tích lịch sử Truông Bồn được xây dựng, bảo tồn, tôn tạo trên diện tích 217.327m2, gồm 21 hạng mục chính, như sau:

Khu mộ - nhà che mộ 13 anh hùng liệt sĩ TNXP 110m2, nhà tưởng niệm 1.240 anh hùng liệt sĩ 290m2, phục hồi 03 hố bom gần khu mộ, tháp chuông, nhà trưng bày truyền thống 942m2, sân nhà trưng bày truyền thống 6.428m2, hồ điều hòa cảnh quan - môi trường 10.588m2, sân lễ hội (khu vực quảng trường) 11.300m2, Khu đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ 5.500m2, 4 chòi nghỉ chân, trụ biểu ghi tên di tích, các hạng mục trong khu bảo tồn nhà dân xóm 9 - xã Mỹ Sơn, bức phù điêu ghi danh các anh hùng liệt sĩ, hai nhóm tượng, 6 trụ huyền thoại, nhà điều hành và đón tiếp khách của Ban Quản lý Khu di tích, nhà bán hàng lưu niệm, khu nhà ở công vụ, 2 nhà phục vụ thuyết minh, nhà dịch vụ phía nam, nhà dịch vụ phía Bắc...

Chiến tranh đã lùi xa, cuộc sống đã được hồi sinh ngay trên “Tọa độ chết” năm xưa. Khu di tích lịch sử Quốc gia Truông Bồn hôm nay, biểu tượng lịch sử của TNXP Nghệ An, nơi hội tụ linh hồn của 1.240 cán bộ, chiến sĩ của quân và dân ta đã dũng cảm chiến đấu và hy sinh để bảo vệ huyết mạch giao thông Truông Bồn – làm nên một Truông Bồn Huyền thoại trong cuộc đấu tranh vệ quốc vĩ đại của dân tộc ta trong thế kỷ 20. Các chị, các anh đã hiến trọn tuổi xuân của mình cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập - tự do, thống nhất Tổ quốc. Cuộc đời và sự nghiệp của các chị, các anh mãi mãi là tấm gương sáng để các thế hệ hôm nay và mai sau học tập, noi theo.

Truông Bồn hôm nay và mai sau, mãi vang vọng những lời ru của đất mẹ như là lời ru của cả dân tộc để linh hồn các chị, các anh được yên giấc ngàn thu. Nơi đây ngày ngày luôn ngát thơm hương hoa của du khách trong và ngoài nước đến thăm viếng, tri ân các chị, các anh, những người anh hùng đã “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”!

= Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

=