Lưu Ly Minh Vương

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Lưu Ly Minh Vương (Yury Minh Vương)
Vua Cao Câu Ly
Trị vì19 TCN - 18
Đăng quang19 TCN
Tiền nhiệmĐông Minh Thánh Vương
Kế nhiệmĐại Vũ Thần Vương
Thông tin chung
Hậu duệ
Thân phụĐông Minh Thánh Vương
Sinh38 TCN
Mất19 (57 tuổi)
Lưu Ly Minh Vương
Hangul[유리왕 hoặc 유리명왕] lỗi: {{lang}}: văn bản có thẻ đánh dấu in xiên (trợ giúp)
Hanja[瑠璃王 hoặc 瑠璃明王] lỗi: {{lang}}: văn bản có thẻ đánh dấu in xiên (trợ giúp)
Romaja quốc ngữYuri-wang hoặc Yurimyeong-wang or Yuria
McCune–ReischauerYuri-wang hoặc Yurimyŏng-wang
Hán-ViệtLưu Ly Vương hoặc Lưu Ly Minh Vương
Tên khai sinh
Hangul[해유리 hoặc 유류 hoặc 누리] lỗi: {{lang}}: văn bản có thẻ đánh dấu in xiên (trợ giúp)
Hanja[解類利 hoặc 儒留 hoặc 累利] lỗi: {{lang}}: văn bản có thẻ đánh dấu in xiên (trợ giúp)
Romaja quốc ngữHae Yuri hoặc Yuryu hoặc Nuri
McCune–ReischauerHae Yuri hoặc Yuryu hoặc Nuri

Lưu Ly Vương (phiên âm từ các chữ Hán 瑠璃王[1] hoặc 琉璃王[2]), hay Nho Lưu Vương (phiên âm từ 儒留王[3]), tại thế 38 TCN - 18, trị vì 19 TCN - 18 (37 năm), là vị vua thứ hai của Cao Câu Ly - một trong ba quốc gia thời kỳ Tam quốc tại Triều Tiên. Phần lớn cuộc đời và sự nghiệp của vua Lưu Ly được biết từ sách Tam quốc sử ký. Húy của ông được một số tư liệu chữ Hán cổ ghi là 類利 hoặc 孺留. Vua là người cai trị thứ hai của Goguryeo, phía bắc của Tam Quốc tại Triều Tiên. Ông là con trai duy nhất của Jumong - người sáng lập ra vương quốc Cao Câu Ly (Goguryeo). Cũng như nhiều vị vua khác của lịch sử Triều Tiên, các sự kiện của cuộc đời ông được biết đến chủ yếu từ Tam quốc sử ký Samguk Sagi.

Bối cảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Lưu Ly là con của Đông Minh Vương Cao Chu mông, vua sáng lập của nước Cao Câu Ly và người vợ đầu là Duệ Tố Gia (Ye Soa), ông được mẹ sinh ra tại Phù Dư Quốc. Đến năm 19 TCN thì cùng mẹ đào thoát khỏi Đông Phù Dư đến Cao Cấu Ly để gặp cha mình.

Khi ông đến gặp cha - Cao Chu mông thì ngay lập tức được cha phong cho làm Thái tử, mẹ Duệ Tố Gia được tấn phong làm hoàng hậu. OnjoBiryu (hai người con trai riêng của So Sŏno) - vợ sau của Cao Chu Mông bị đe đọa nên So Sŏno đưa họ xuống phía nam để sáng lập vương quốc Bách Tế. Lưu Ly lên ngôi sau cái chết của Đông Minh Vương.

Cai trị[sửa | sửa mã nguồn]

Lưu Ly Vương được mô tả là một vị vua hùng mạnh và là một nhà chỉ quân sự thành công. Ông đã chinh phạt người Hung Nô năm 9 TCN. Năm 3 TCN, ông dời đô về thành Quốc Nội thành (國內城, 국내성, Kungnae-sŏng). Năm 12 CN, Vương Mãng sai sứ mời Lưu Ly tham gia liên minh tấn công người Hung Nô. Song, Lưu Ly không những từ chối mà còn tấn công nhà Tân.[4]

Lưu Ly có sáu người con trai, trong đó có Hae-Myung và Muhyul. Hae-Myung được phong làm thế tử sau khi người con cả của Lưu Ly là Dojul mất, nhưng Lưu Ly nhận thấy người này quá hấp tấp, liều lĩnh, ương bướng, vì vậy ông lập Hae Muhyul, con của ông với con gái của Tùng Nhượng (Song Yang) làm thế tử từ năm 14.

Tương truyền, Lưu Ly có làm thơ và một bài nổi tiếng đến tận ngày nay là bài Hoàng điểu ca (黃鳥歌, 황조가, Hwangchoka, có nghĩa là "Bài ca chim Hoàng Điểu") nhằm tặng cho người thiếp Chihui của mình.

Kế thừa[sửa | sửa mã nguồn]

Lưu Ly Vương qua đời năm 18 sau khi cai trị trong hơn 37 năm. Ông được nối ngôi bởi Muhyul, người trở thành Đại Vũ Thần Vương.

Thông tin cá nhân[sửa | sửa mã nguồn]

  • Cha:
  • Mẹ:
    • Vương Hậu Duệ Tố Gia.
  • Chính thất:
    • Vương hậu Tùng thị, con gái của Tùng Nhượng (Songyang).
  • Phi tần:
    • Tùng thị, em gái của Vương hậu Tùng thị.
    • Hòa cơ (Hwahui).
    • Trĩ cơ (Chihui).
  • Con:
    • Dojeol, Thế tử (mất năm 1).
    • Hae-myeong, Phế thế tử (phong năm 1, phế truất năm 14).
    • Muhyul, Thế tử (phong năm 14), sau này là Đại Vũ Thần Vương, lên ngôi năm 18.
    • Yeojin, Vương tử (mất năm 18).
    • Hae Se-ryu/Yeo-rang, Công chúa.
    • Hae Saek-ju (?-48), sau này là Mẫn Trung Vương.
    • Go Jae-sa, người đứng đầu họ Cao của nhánh Gyeru, cha của Thái Tổ Đại Vương.

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Theo Tam quốc sử ký.
  2. ^ Theo Tam quốc di sự.
  3. ^ Theo bia Quảng Khai Thổ Vương.
  4. ^ 《三国史记》:"三十三年 春正月 立王子无恤为太子 委以军国之事 秋八月 王命乌伊・摩离 领兵二万 西伐梁貊 灭其国 进兵袭取汉高句丽县".
Tiền nhiệm:
Đông Minh Thánh Vương
Vua Cao Câu Ly Kế nhiệm:
Đại Vũ Thần Vương