Lực lượng Gìn giữ Hòa bình Liên Hợp Quốc tại Síp

Lực lượng Gìn giữ Hòa bình Liên Hợp Quốc tại Síp (tiếng Anh: United Nations Peacekeeping Force in Cyprus, viết tắt: UNFICYP) là một trong những phái bộ gìn giữ hòa bình lâu đời nhất của Liên Hợp Quốc. Được thành lập vào năm 1964 theo Nghị quyết 186 của Hội đồng Bảo an, mục tiêu ban đầu của lực lượng này là ngăn chặn sự bùng phát xung đột giữa cộng đồng người Síp gốc Hy Lạp và người Síp gốc Thổ Nhĩ Kỳ.

Bối cảnh lịch sử

Sau khi giành độc lập từ Anh, căng thẳng giữa hai cộng đồng chính tại Síp đã dẫn đến bạo lực nghiêm trọng vào những năm 1960. Sau cuộc đảo chính của những người ủng hộ sáp nhập Síp vào Hy Lạp và sự can thiệp quân sự sau đó của Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 1974, hòn đảo bị chia cắt thành hai phần: Cộng hòa Síp ở phía Nam và Cộng hòa Bắc Síp Thổ Nhĩ Kỳ (TRNC) ở phía Bắc. Cuộc xung đột này đã tạo ra một làn sóng người tị nạn khổng lồ từ cả hai phía, khiến vấn đề nhân đạo trở thành ưu tiên hàng đầu của quốc tế.

Nhiệm vụ và hoạt động

Nhiệm vụ của UNFICYP đã được mở rộng qua nhiều thập kỷ để thích ứng với tình hình thực tế:

1. Quản lý "Đường Xanh" (Green Line) ngăn cách hai miền để đảm bảo không có vi phạm quân sự.
2. Phối hợp với Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn (UNHCR) để hỗ trợ những người bị ảnh hưởng bởi cuộc phân chia.
3. Bảo vệ các di sản văn hóa bị hư hại hoặc nằm trong khu vực tranh chấp.
4. Hỗ trợ các nỗ lực ngoại giao của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc nhằm tiến tới một giải pháp hòa bình toàn diện.

Lãnh đạo và thành phần lực lượng

Tính đến năm 2024-2025, UNFICYP tiếp tục được điều hành bởi đội ngũ lãnh đạo cấp cao do Tổng thư ký Liên Hợp Quốc bổ nhiệm, bao gồm các Đặc phái viên như Maria Angela Holguín Cuéllar.

Lực lượng này bao gồm quân nhân, cảnh sát và nhân viên dân sự đến từ nhiều quốc gia như Ghana, Serbia và các đơn vị không quân hỗ trợ. Tuy nhiên, sứ mệnh này cũng phải đối mặt với những rủi ro nhất định, với số lượng thương vong ghi nhận trong suốt quá trình hoạt động.

Các tranh chấp và thách thức gần đây

Trong những năm gần đây, UNFICYP đối mặt với sự phản đối từ phía chính quyền Bắc Síp (TRNC).

1. Phía Bắc Síp và Thổ Nhĩ Kỳ lập luận rằng UNFICYP cần một thỏa thuận riêng (SOFA) với TRNC thay vì chỉ dựa vào sự đồng ý của Chính phủ Cộng hòa Síp ở miền Nam.
2. Chính quyền miền Bắc từng đưa ra thời hạn một tháng yêu cầu Liên Hợp Quốc phải công nhận tư cách pháp lý của họ nếu muốn tiếp tục duy trì các đồn bốt tại đây.
3. Tổng thống Bắc Síp Ersin Tatar và Bộ trưởng Ngoại giao Tahsin Ertuğruloğlu khẳng định các đề xuất hợp tác của họ chưa nhận được phản hồi thỏa đáng từ phía người Síp gốc Hy Lạp. Trong khi đó, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, trong các nghị quyết mới nhất vào năm 2025, vẫn tiếp tục gia hạn sứ mệnh và kêu gọi các bên kiềm chế.

Đánh giá hiệu quả

Hiệu quả của UNFICYP thường được đánh giá qua báo cáo của các tổ chức độc lập. Một số báo cáo cho rằng phái bộ đã thành công trong việc ngăn chặn tái diễn chiến tranh nhưng chưa thể thúc đẩy một tiến trình hòa bình dứt điểm do sự bế tắc chính trị sâu sắc giữa hai miền. Việc cải tổ các hoạt động gìn giữ hòa bình cũng được nhắc đến thông qua các tài liệu mang tính định hướng như Báo cáo Brahimi.