Lam Phương

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Lam Phương
Tên khai sinh Lâm Đình Phùng
Sinh 20 tháng 3, 1937 (79 tuổi)
Rạch Giá, Kiên Giang
Nghề nghiệp Nhạc sĩ
Ca khúc tiêu biểu Cỏ úa, Duyên kiếp, Em là tất cả, Kiếp nghèo, Khóc thầm, Lầm, Ngày hạnh phúc, Thành phố buồn

Lam Phương (sinh 20 tháng 3 năm 1937), tên thật Lâm Đình Phùng, là một nhạc sĩ Việt Nam nổi tiếng.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Lam Phương sinh ra ở làng Vĩnh Thanh Vân, quận Châu Thành, tỉnh Rạch Giá (hiện nay là phường Vĩnh Thanh Vân, thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang). Nội tổ của Lam Phương vốn là người gốc Hoa, bỏ nước sang Việt Nam lập nghiệp trong đợt di dân ồ ạt của người Hoa chống đối với nhà Mãn Thanh. Đời ông nội của Lam Phương đã bắt đầu lai Việt Nam và đến đời cha của Lam Phương thì chẳng còn dấu vết gì là người Hoa nữa. Lam Phương là con đầu lòng, nhưng lớn lên với mẹ và năm người em trong cảnh nghèo nàn xác xơ. Cha ông đã bỏ đi theo người đàn bà khác từ lúc ông còn nhỏ.

Năm 10 tuổi, mẹ gửi ông lên Sài Gòn học, sống ở nhà người bác ruột. Ông bắt đầu tự mày mò học nhạc, rồi may mắn được nhạc sĩ Hoàng Lang và nhạc sĩ Lê Thương chỉ dẫn. Ca khúc đầu tay của ông là bài Chiều thu ấy, viết vào năm 15 tuổi. Ông vay tiền của bạn bè để mướn nhà in in nhạc, sau đó thuê xe chở nhạc đi bán lẻ khắp Sài Gòn. Thời gian đầu sáng tác, ông gặp rất nhiều khó khăn về tài chính khi thường xuyên phải vay tiền những người bạn của mình để tự phát hành các tác phẩm âm nhạc. Thành công với tác phẩm đầu tay, Lam Phương càng miệt mài sáng tác. Ba năm sau, Lam Phương tung ra hàng loạt ca khúc viết về quê hương, trong đó nổi tiếng nhất là Khúc ca ngày mùa được hầu hết các trường học ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long chọn để dạy cho học trò ca múa.

Bút danh Lam Phương do ông tự đặt, từ hai chữ trong tên thật của mình là LâmPhùng với ý nghĩa "hướng về phương trời màu xanh hy vọng"

Năm 1958, Lam Phương nhập ngũ Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Trở về dân sự một thời gian, Lam Phương được lệnh tái ngũ. Ông gia nhập đoàn văn nghệ Bảo An. Sau khi đoàn này giải tán, ông tham gia ban văn nghệ Hoa Tình Thương và sau cùng là Biệt đoàn Văn nghệ Trung ương cho đến ngày Sài Gòn thất thủ.

Sáng ngày 30/4/1975, Lam Phương và gia đình lên tàu Trường Xuân để tị nạn mà không kịp mang theo tài sản gì. Sau đó, ông được chuyển đến định cư tại Virginia, Hoa Kỳ. Nhưng ông lại chuyển về Texas, rồi California. Để có tiền nuôi vợ con, Lam Phương phải làm đủ thứ nghề, từ lau sàn nhà, dọn dẹp cho hãng Sears, đến những việc nặng nhọc như thợ mài, thợ tiện... Sau khi cuộc sống nơi xứ người dần ổn định, cứ mỗi cuối tuần ông cố gắng thu xếp thuê một quán ăn làm sân khấu ca nhạc kịch để bạn văn nghệ gặp nhau, để Túy Hồng và ông có cơ hội sống lại với nhạc kịch. Sau khi ly dị với Túy Hồng, ông rời sang Paris, Pháp. Sang đây, ông làm công cho một tiệm tạp hóa, quét dọn, đóng gói, khuân vác… Cho đến một ngày, ông gặp được một tình yêu mới và ông đã kết hôn với người phụ nữ tên Hường, thế nhưng người này rồi cũng bỏ ông mà theo người khác.

Năm 1995, Lam Phương trở về Mỹ và kết hôn với một phụ nữ khác. Đầu năm 1999, ông bị tai biến mạch máu não và liệt nửa người. Thời gian này ông gặp rất nhiều khó khăn nhưng cũng nhận được vô vàn tình cảm. Từ chuyện người em gái bỏ cả cửa hàng ăn bên Pháp bay sang Mỹ để chăm sóc cho anh, đến chuyện một người yêu nhạc từ bên Úc mua cho ông một căn nhà và ngày nào cũng gọi điện để bắt ông phải nói chuyện. Bà còn đến tận nơi, vứt chiếc xe lăn ra xa để bắt ông tự đi. Những tình cảm đó giúp nhạc sĩ Lam Phương đã dần bình phục, tuy nhiên không thể được như xưa.

Tháng 8/2016, ông cùng đoàn nghệ sĩ của trung tâm Thúy Nga sang Singapore thực hiện chương trình Tình ca Lam Phương in Singapore.

Thành tựu âm nhạc[sửa | sửa mã nguồn]

Tân nhạc[sửa | sửa mã nguồn]

Lam Phương là một trong những nhạc sĩ tiêu biểu của tân nhạc miền Nam Việt Nam với trên 200 tác phẩm.

Năm 15 tuổi, ông đã bắt đầu sáng tác bản Chiều thu ấy nhưng mãi đến năm 1954 ông mới nổi danh với hai bài Kiếp nghèoChuyến đò vĩ tuyến. Nhạc của Lam Phương trong thập niên 1950 chủ yếu là cảm xúc về cuộc di cư năm 1954 bao gồm những bài như Chuyến đò vĩ tuyến, Nhạc rừng khuya, Đoàn người lữ thứ, Nắng đẹp miền Nam; nói về quân đội Việt Nam Cộng Hòa như Bức tâm thư, Tình anh lính chiến, Chiều hành quân.

Đến thập niên 1960, Lam Phương viết rất nhiều bản nhạc nổi tiếng và đem lại cho ông những khoản lợi rất lớn về tài chính. Thời điểm đó, lương một vị đại tá quân đội cả phụ cấp vào khoảng 50 ngàn đồng tiền VNCH, lương một vị giám đốc cũng vào tầm đó trong khi nhạc sĩ Lam Phương trong một lần lên Đà Lạt biểu diễn văn nghệ, ngồi trên khu nội trú nhìn xuống thung lũng ông viết bài Thành phố buồn và bán nó với giá 12 triệu đồng. Ngoài ra còn rất nhiều bản khác như Tình bơ vơ, Duyên kiếp... khiến ông có một tài sản lớn.

Song song với việc sáng tác và biểu diễn với các ban nhạc quân đội, Lam Phương còn cộng tác với trung tâm quốc gia điện ảnh, xuất hiện trong một số phim mang chủ đề vận động cải tiến xã hội như Chân trời mới, Niềm tin mới.

Sau thời gian đau khổ với những chuyện tình của mình, nhạc sĩ Lam Phương đã lập gia đình. Thời gian đó ông viết nhiều tác phẩm vui tươi điển hình nhất là tác phẩm Ngày hạnh phúc. Bài hát được chọn làm nhạc hiệu Chương Trình Gia Binh của Đài Phát Thanh Quân đội và được người dân dùng rất nhiều trong các đám cưới. Bài hát nổi tiếng với câu hát "Đêm về nghe con khóc vui triền miên". Tiếng con khóc ở đây là con gái đầu lòng của nhạc sĩ, cô Ánh Hằng.

Khi ở Việt Nam, nhạc sĩ Lam Phương có một tài sản rất lớn trong nhà băng. Tuy nhiên, vào sáng ngày 30/4/1975, ông và gia đình lên tàu Trường Xuân để tị nạn mà không kịp mang theo tài sản gì cũng như rất nhiều người khác, ra đi với 2 bàn tay trắng. Khi ở trên boong tàu ông viết bài Con tàu định mệnh với câu hát "Khi đi thấy đường đã xa, bây giờ đường về xứ còn xa hơn ngàn lần". Khi đến đất Mỹ, ông viết tiếp bản Mất với câu hát da diết "Sau phong ba trời thêm đen tối, lìa quê hương khi mới đổi đời".

Nhạc sĩ Lam Phương sau khi đến Mỹ, trong hoàn cảnh khó khăn khi phải kiếm tiền bằng những công việc chân tay nặng nhọc thì không may hạnh phúc gia đình tan vỡ. Ông vô cùng đau xót và viết hàng loạt ca khúc mà tiêu đề chỉ có 1 chữ như Điên, Say, Tiếc... Trong đó nổi tiếng nhất có lẽ là bài Lầm với câu hát "Anh đã lầm đưa em sang đây".

Một lần nữa, ông lại trắng tay rời sang Paris, mà như ông nói rằng người ta đi tị nạn chính trị còn tôi tị nạn ái tình. Ở đây ông đã gặp được một người phụ nữ tên Hường và viết hàng loạt ca khúc vô cùng tươi vui như Bé yêu, Bài tango cho em. Điển hình là bài Mùa thu yêu đương với câu hát "Đường vào Paris có lắm nụ hồng", hồng ở đây là xuất phát từ người phụ nữ tên Hường. Tuy nhiên cuộc tình này không đi đến đâu, nên sau cùng ông viết Tình vẫn chưa yên. Cũng trong thời gian này, ông bắt đầu cộng tác và giúp đỡ trung tâm Thúy Nga cho đến tận nay.

Trung tâm Thúy Nga đã thực hiện 5 chương trình vinh danh nhạc Lam Phương:

Trung tâm Asia đã thực hiện 1 chương trình về nhạc Lam Phương:

Nhiều ca sĩ cũng thực hiện album chủ đề nhạc Lam Phương như Hương Lan, Bạch Yến, Lưu Hồng, Họa Mi, Ý Lan, Hạ Vy, Ngọc Anh,...

Đầu năm 2016, trên kênh VOV3 của Đài Tiếng nói Việt Nam, trong chương trình "Âm nhạc 168", nhạc sĩ Lam Phương đã được giới thiệu cùng với ca khúc nổi tiếng "Thành phố buồn" với những lời lẽ rất trân trọng: "Nhạc sĩ Lam Phương: 64 năm tận hiến cho âm nhạc". Việc trân trọng giới thiệu nhạc sĩ Lam Phương trên kênh truyền thông chính thống của chính quyền trong nước này có thể được coi là một bước tiến trong việc hòa giải dân tộc.[1]

Kịch nói[sửa | sửa mã nguồn]

Ngoài sinh hoạt âm nhạc, ông còn cộng tác với ban kịch Thẩm Thúy Hằng và ban kịch "Sống" của kịch sĩ Túy Hồng.

Lam Phương và Túy Hồng cưới nhau năm 1959. Lúc đó, ngoài phần phụ trách nhạc cho ban kịch Dân Nam, Lam Phương còn viết nhạc nền cho các ban kịch lừng danh thời đó như: Kim Cương, Thẩm Thúy Hằng. Đến năm 1968, với sự động viên của chồng, Túy Hồng đứng ra thành lập riêng một đoàn kịch - Đoàn kịch “Sống-Túy Hồng”. Chính đoàn kịch này đã đưa tên tuổi của Lam Phương và Túy Hồng lên tột đỉnh vinh quang. Đoàn kịch Sống-Túy Hồng còn có một lợi thế mà ít ban kịch nào có được, đó là ban kịch đưa các bài tình ca vào các vở diễn thành công nhất, nhờ phần lớn các bài hát tuyệt vời của người nhạc sĩ tài hoa Lam Phương, thời điểm đó là đức phu quân của Túy Hồng. Kịch do Sống-Túy Hồng dựng không quá bi thảm, kết thúc luôn dành chỗ đứng cho một niềm hạnh phúc nào đó, khán giả xem kịch Sống-Túy Hồng thường ra về với một tâm trạng nhẹ nhõm.

Tất cả những vở kịch của ban kịch Sống-Túy Hồng (do Túy Hồng đóng chính) đều ghép nhạc của Lam Phương vào phần ngoại cảnh, làm cho vở kịch sống động hơn, truyền cảm hơn, thu hút người xem nhiều hơn. Ngược lại, mỗi nhạc phẩm của Lam Phương vừa ra đời đều được “giới thiệu” trong một vở kịch của Túy Hồng. Thời ấy, cứ mỗi tối thứ năm hàng tuần, Đài truyền hình Sài Gòn có tiết mục “thoại kịch” và những vở kịch của ban kịch “Sống-Túy Hồng” bao giờ cũng thu hút nhiều người xem.

Danh sách tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]

Dưới đây là danh sách các nhạc phẩm của Lam Phương (chưa đầy đủ).

  • Bài Tango cho em
  • Bài thơ không đoạn kết
  • Bé yêu
  • Biển sầu
  • Biển tình (1965)
  • Biết đến bao giờ (1965)
  • Bọt biển
  • Bức tâm thư (1957)[2]
  • Buồn (1978)
  • Buồn chi em ơi
  • Buồn không em
  • Cám ơn người tình
  • Chắp tay nguyện cầu
  • Chấp nhận (1984)
  • Chỉ có em
  • Chỉ còn là kỷ niệm
  • Chiếc áo mùa đông
  • Chiều hành quân (1958)
  • Chiều hoang
  • Chiều hoang đảo
  • Chiều hoang vắng
  • Chiều tàn
  • Chiều Tây Đô (1984)
  • Chiều thu ấy (1952)[3]
  • Cho em quên tuổi ngọc
  • Chờ (1978)
  • Chờ một ngày
  • Chờ người (1970)
  • Chúc mừng
  • Chung mộng
  • Chuyện buồn ngày xuân (1976)
  • Chuyện tình nàng Tô Thị
  • Chuyến đò vỹ tuyến (1956)
  • Chuyến tàu Thống Nhất (1957)[4]
  • Cỏ úa
  • Con chim nhỏ mắt người tình
  • Con đường tôi về[5]
  • Con tàu định mệnh (1975)
  • Dòng lệ
  • Duyên kiếp (1960)
  • Đà Lạt cô liêu
  • Đánh mất đêm vui
  • Đèn khuya (1960)
  • Đêm dài chiến tuyến (1966)
  • Đêm tiền đồn (1970)
  • Đoạn cuối một cuộc tình
  • Đoàn người lữ thứ (1957)[4]
  • Đơn côi (1965)
  • Đường đi trọn kiếp
  • Đường về quê Hương
  • Em đi rồi
  • Em là tất cả (1965)
  • Gác vắng
  • Giã từ người yêu
  • Giòng lệ
  • Giọt lệ sầu
  • Hạnh phúc mang theo
  • Hạnh phúc trong tầm tay
  • Hoa đầu mùa
  • Hương thanh bình (1954)
  • Khóc mẹ
  • Khóc thầm (1972)
  • Khúc ca ngày mùa (1954)
  • Kiếp nghèo (1956)
  • Kiếp phiêu bồng
  • Kiếp tha hương (1960)
  • Kiếp ve sầu
  • Lá thư xuân (1957)
  • Lá thư miền Trung (1957)[4]
  • Lạy trời con được bình yên
  • Lầm (1978)
  • Lời yêu cuối
  • Mất (1978)
  • Mình mất nhau bao giờ
  • Mộng ước
  • Một đêm trăng (1957)
  • Một đời tan vỡ
  • Một kỷ niệm (1965)
  • Một mình
  • Một thời hoa mộng
  • Mơ (1978)
  • Mùa hoa phượng (1954)[6]
  • Mùa phượng cuối
  • Mùa thu yêu đương
  • Mùa xuân không còn nữa
  • Mưa lệ
  • Nắng đẹp Miền Nam (1957)[4]
  • Ngày buồn (1971)
  • Ngày em đi
  • Ngày hạnh phúc (1960)
  • Ngày tạm biệt (1960)
  • Nghẹn ngào (1969)
  • Nguyện cầu cho người
  • Nhạc rừng khuya (1953)
  • Nhớ (1995)
  • Như giấc chiêm bao
  • Những gì cho em (1968)
  • Niềm vui đơn côi
  • Niềm vui không trọn vẹn
  • Niềm tin
  • Nửa đời gian khổ
  • Nửa đời yêu em
  • Phút cuối (1971)
  • Quên (1978)
  • Rừng khuya
  • Rừng xưa
  • Sài Gòn ơi vĩnh biệt
  • Say (1978)
  • Sầu ly hương (1956)[7]
  • Tạ ơn mẹ
  • Tan vỡ
  • Tàn thu
  • Thành phố buồn (1970)
  • Thiên đàng ái ân
  • Thu đến bao giờ
  • Thu sầu (1969)
  • Thuyền không bến đỗ
  • Thương con
  • Tiếc (1978)
  • Tiễn người đi (1960)
  • Tim vỡ
  • Tình anh lính chiến (1958)
  • Tình bơ vơ
  • Tình chết theo mùa đông
  • Tình cố đô (1956)[8]
  • Tình đau
  • Tình đầu muôn thuở
  • Tình đẹp như mơ
  • Tình mẹ
  • Tình người viễn xứ
  • Tình nghĩa đôi mình chỉ thế thôi (1965)
  • Tình như mây khói
  • Tình vẫn chưa yên
  • Tình thiên thu
  • Trăm nhớ ngàn thương
  • Trăng thanh bình (1953)
  • Trước lầu Ngưng Bích
  • Tuyết muộn
  • Từ lúc em đi
  • Vùng trời ngày đó
  • Vĩnh biệt (1964)
  • Vĩnh biệt người tình
  • Xa (1994)
  • Xin thời gian qua mau
  • Xót xa
  • Xuân mộng
  • Yêu nhau bốn mùa
  • Yêu thầm

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “Nhạc sĩ Lam Phương: 64 năm tận hiến cho âm nhạc”. 
  2. ^ Lời Phương Nhật Hồ (bút hiệu khác của Hồ Đình Phương).
  3. ^ Lời Cẩm Huệ.
  4. ^ a ă â b Lời Hồ Đình Phương.
  5. ^ Viết chung với Lê Tín Hương.
  6. ^ Viết chung với Hoàng Thi Thơ
  7. ^ Viết chung với Lê Mộng Bảo.
  8. ^ Viết chung với Mạnh Thường.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]