Màng sợi cơ

Hình ảnh mô tả cấu trúc của một sợi cơ vân (sợi cơ) và các thành phần bên trong

Màng sợi cơ gồm một màng tế bào thực sự gọi là màng sinh chất (tiếng Anh: plasma membrane) và một lớp vỏ mỏng bao bọc bên ngoài, lớp vỏ này chứa nhiều sợi collagen. Ở mỗi tận cùng của sợi cơ, lớp vỏ mỏng hòa màng với sợi gân. Sau đó các sợi gân tập trung thành từng bó để tạo ra gân của cơ và bám vào gân (tendon).

Đặc điểm cấu trúc của màng sợi cơ

Ống ngang (ống T – transverse tubule)

Màng sợi cơ lõm sâu vào bên trong sợi cơ, tạo thành các ống ngang gọi là ống T (transverse tubule), chạy vuông góc với trục của sợi cơ và bao quanh từng myofibril. Ống T có chức năng dẫn truyền nhanh xung động điện từ màng tế bào vào trung tâm sợi cơ, đảm bảo toàn bộ sợi cơ khử cực đồng thời và co lại một cách nhịp nhàng. Ở cơ vân, ống T nằm chính xác tại vùng đường Z, nơi giao giữa dải A và dải I; còn ở cơ tim, ống T có kích thước lớn hơn và cũng nằm tại đường Z, giúp đồng bộ hóa quá trình giải phóng canxi trong tế bào cơ tim.

Gắn liền với lưới nội cơ tương (sarcoplasmic reticulum)

Màng sợi cơ thông qua ống T tiếp xúc chặt chẽ với lưới nội cơ tương (sarcoplasmic reticulum – SR), tạo thành cấu trúc đặc biệt gọi là trio ở cơ vân (gồm 1 ống T ở giữa và 2 tận cùng lưới nội cơ tương ở hai bên) hoặc đôi ở cơ tim. Sự tiếp xúc này thiết lập mối liên hệ chức năng quan trọng: khi xung động điện lan truyền qua ống T, nó kích hoạt các kênh calcium phụ thuộc điện thế (ryanodine receptors) trên màng SR, dẫn đến giải phóng ồ ạt ion Ca²⁺ từ SR vào bào tương. Lượng canxi tăng đột ngột này liên kết với troponin, khởi động chuỗi sự kiện dẫn đến co cơ.

Hòa màng với sợi gân ở tận cùng sợi cơ

Ở hai đầu sợi cơ, màng sợi cơ và lớp vỏ ngoài (lamina ngoại bào) hòa màng với màng của các sợi collagen trong gân, tạo thành mối liên kết cơ-gân chắc chắn. Các sợi gân sau đó tập hợp lại thành từng bó, rồi hợp thành gân cơ lớn hơn, bám trực tiếp vào xương. Cấu trúc này không chỉ bảo vệ đầu sợi cơ khỏi tổn thương cơ học mà còn đảm bảo truyền lực co cơ từ bên trong sợi cơ ra ngoài, qua gân, đến xương, tạo ra chuyển động của cơ thể một cách hiệu quả và chính xác.