Mưa đá miền Bắc Việt Nam tháng 1 năm 2020

Mưa đá miền Bắc tháng 1 năm 2020
Thông tin sự kiện
Sự kiện	Thời tiết cực đoan, mưa đá
Thời điểm	24-25 tháng 1 năm 2020
Khu vực ảnh hưởng	Bắc Bộ Bắc Trung Bộ
Thiệt hại
Thiệt hại kinh tế	>30 tỷ đồng

Mưa đá miền Bắc Việt Nam tháng 1 năm 2020, hay Mưa đá Tết Canh Tý, Mưa đá mùng 1 Tết là đợt thiên tai xảy ra ở các tỉnh miền Bắc và Bắc Trung Bộ Việt Nam vào ngày 24 và ngày 25 tháng 1 năm 2020 (tức ngày 30 Tết và mùng 1 Tết Nguyên đán Canh Tý). Trận mưa diễn ra do ảnh hưởng của khối không khí lạnh tràn về vào ngày 24 tháng 1 năm 2020, kết hợp với rãnh áp thấp và hội tụ gió trên các mực cao, trên nền nhiệt độ cao cùng trạng thái không khí ấm và ẩm trước đó.

Mưa vừa, mưa to và thậm chí mưa đá đã diễn ra trên diện rộng tại nhiều tỉnh thành Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ ngay trong thời khắc chuyển giao từ năm cũ sang năm mới và dịp Tết cổ truyền của người Việt Nam, gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống xã hội, cũng như việc đón Tết của người dân. Nhiều người cho rằng đây là trận mưa đá đặc biệt, chưa từng xảy ra trong quá khứ.

Bối cảnh

Trước Tết Nguyên Đán Canh Tý, vào giai đoạn nửa đầu tháng 1 năm 2020, thời tiết miền Bắc được đánh giá là ấm nóng, xen lẫn rét ngọt với chỉ một đợt không khí lạnh xảy ra vào ngày 11 tháng 1 nhưng không gây ra rét đậm. Sau đó, miền Bắc đón một đợt không khí lạnh yếu vào ngày 16 tháng 1 và tiếp tục được tăng cường yếu vào ngày 19 tháng 1, chỉ gây rét đậm trong vòng 2 ngày. Sau đợt lạnh ngắn này, miền Bắc trời ấm lên nhanh đến sát Tết Canh Tý. Từ ngày 21 đến 24 tháng 1 (30 tết Canh Tý), miền Bắc có nắng ấm, nhiệt độ ở khu vực Hà Nội tăng cao phổ biến 27 đến 28 độ C, có nơi 29 độ C; vài ngày trước đêm 30 Tết có hiện tượng trời nồm. Ghi nhận của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho thấy, nhiệt độ trung bình tại khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ cao hơn từ 2,0 đến 3,0 độ C so với trung bình nhiều năm, một số nơi nơi thuộc Bắc Bộ và các tỉnh từ Thanh Hóa đến Thừa Thiên Huế đã vượt giá trị lịch sử cũ được thiết lập năm 2017 như Lào Cai, Hà Đông, Thanh Hóa. Một báo cáo của Viện Khoa học Khí tượng thủy văn và Biến đổi khí hậu cho thấy nhiệt độ tối cao trung bình và nhiệt độ tối thấp trung bình tháng 1 năm 2020 cao hơn trung bình 0,5 đến 4 độ C trên phạm vi cả nước.

Vào ngày 16 tháng 1 năm 2020, một buổi họp của cơ quan khí tượng Việt Nam đã được tổ chức, theo đó ông Hoàng Phúc Lâm, Phó giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết vào ngày 30 tháng Chạp năm Kỷ Hợi (24 tháng 1), một đợt không khí lạnh có thể tràn xuống gây mưa rét, thậm chí mưa rào cho các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ đồng thời nhận định khu vực này có thể đón Tết trong thời tiết rét. Vào ngày 23 tháng 1, bản tin dự báo của Trung tâm này cho biết từ ngày mùng 1 Tết đến ngày mùng 5 Tết (25 đến 29 tháng 1 năm 2020) các tỉnh phía Đông Bắc Bộ và Thanh Hóa có khả năng chuyển rét đậm, các ngày 30 Tết và mùng 1 Tết dự báo sẽ xảy ra mưa rào ở toàn Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.

Diễn biến

Tối ngày 24 tháng 1 (tức 30 Tết), khối không khí lạnh có cường độ trung bình kèm theo front lạnh di chuyển xuống phía Nam ảnh hưởng đến một số nơi ở vùng núi phía Bắc, sau đó ảnh hưởng đến các nơi khác ở Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và hầu hết các nơi ở Trung Trung Bộ, gây thời tiết rét và rét đậm, rét hại tại các tỉnh Đông Bắc Bộ. Khối không khí lạnh nén rãnh áp thấp đẩy xuống phía Nam trong điều kiện thời tiết ấm ẩm trước đó ở miền Bắc, đồng thời xuất hiện nhiễu động mạnh trong đới gió Tây đang có xu hướng di chuyển về phía Đông tạo ra một vùng hội tụ gió và độ ẩm trên lớp không khí từ mặt đất lên đến độ cao khoảng 5.000m ở khu vực Bắc Bộ, tạo ra các đám mây dông mạnh, trút mưa lớn xuống các tỉnh miền Bắc và Bắc Trung Bộ Việt Nam với lượng mưa phổ biến 40 đến 80mm, một số điểm mưa lớn từ 100mm trở lên như Láng (Hà Nội), Đình Lập (Lạng Sơn), Phủ Lý (Hà Nam), Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình, Quảng Ninh.

Hiện tượng mưa đá đã diễn ra trên diện rộng trong ngày 24 và 25 tháng 1 năm 2020 (mùng 1 Tết Canh Tý) tại nhiều tỉnh thành Bắc Bộ và các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An của vùng Bắc Trung Bộ, trong đó có Thủ đô Hà Nội. Đường kính hạt đá phổ biến từ 0,5 đến 3 cm. Ghi nhận tại một số tỉnh thành cho thấy, viên đá to bằng ngón tay người lớn hoặc quả trứng gà, quả cam hay quả vải. Bên cạnh mưa đá, gió lốc cũng xảy ra tại nhiều địa phương ở khu vực miền Bắc Việt Nam khiến cây cối gãy đổ. Ghi nhận ở Vịnh Bắc Bộ đã có gió đông bắc mạnh cấp 6, giật cấp 8.

Ảnh hưởng và hoạt động khắc phục hậu quả

Tại các tỉnh miền Bắc Việt Nam, thống kê tính đến ngày 27 tháng 1 năm 2020 cho thấy, mưa lớn kèm theo dông lốc, mưa đá đã làm 12.002 nhà bị hư hại, tốc mái một phần, trong đó Cao Bằng có 6.463 nhà, Bắc Kạn có 3.450 nhà, Lạng Sơn có 2.000 nhà hư hại nhẹ, Thái Nguyên có 1 nhà, 1 điểm trường bị ảnh hưởng. Hiện tượng mưa đá cũng gây ảnh hưởng đến lưới điện phân phối tại nhiều tỉnh thành Bắc Bộ như Thái Nguyên, Bắc Giang, Bắc Ninh, Cao Bằng, Hà Giang, Thái Bình, Hà Nam, Nam Định, Phú Thọ; tại Hà Nội ghi nhận 3 huyện ngoại thành có lưới điện bị ảnh hưởng. Tại Hà Nội, vào tối 30 Tết xảy ra hiện tượng ngập lụt tại nhiều điểm, nước tràn vào nhà dân, nước Hồ Gươm thậm chí còn tràn bờ. Một số địa phương ghi nhận hiện tượng cây xanh, trong đó có quất cảnh và hoa tết bị gãy đổ, gãy gây thiệt hại đến một số tiểu thương buôn bán. Một số xe ô tô cũng ghi nhận hiện tượng vỡ kính, bị méo móp.

Thiệt hại về kinh tế do mưa đá tại một số tỉnh ước tính lên đến trên 30 tỷ đồng, trong đó tỉnh Lạng Sơn ước tính đạt trên 20 tỷ đồng. Ngay trong ngày 25 tháng 1, một đoàn công tác của Ban chỉ đạo trung ương về Phòng chống thiên tai Việt Nam do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường làm trưởng đoàn đã đến Bắc Kạn chỉ đạo công tác khắc phục hậu quả. Một số địa phương cũng đã huy động lực lượng hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả nhằm đảm bảo người dân đón Tết an toàn.

Đánh giá

Theo đánh giá của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Việt Nam, lịch sử ngành khí tượng thủy văn nước này chưa từng ghi nhận mưa đá diện rộng xảy ra vào dịp Tết Nguyên đán. Tuy nhiên, cũng theo một chuyên gia của cơ quan này, đây không phải hiện tượng bất thường vì lịch sử khí tượng tính theo lịch dương, việc không khí lạnh tràn về dịp Tết có tính ngẫu nhiên trên nền nhiệt ấm nóng bất thường trước đó. Một chuyên gia khác cho biết hiện tượng mưa đá là "hiếm gặp" vào thời điểm tháng 1 hằng năm.

Tuy nhiên, khác với góc nhìn của ngành khí tượng, nhiều người dân Việt Nam cho rằng việc mưa đá xảy ra vào dịp Tết là hiện tượng bất thường. Theo phó giáo sư Nguyễn Lân Cường, đêm giao thừa của miền Bắc gắn liền với thời tiết mưa phùn, gió bấc, vì vậy hiện tượng mưa giông, mưa đá, sấm sét trong đêm giao thừa tết Canh Tý là điều rất ngạc nhiên, "30 năm mới xảy ra một lần". Một số trường hợp người dân cho biết, cả đời lần đầu tiên được chứng kiến mưa đá xảy ra vào ngày tết, thậm chí là trận mưa đá với cường độ lớn "chưa từng thấy". Bộ trưởng Nông nghiệp Nguyễn Xuân Cường cũng đánh giá hiện tượng mưa đá vào ngày 30 và mùng 1 Tết là chưa từng xảy ra. Nhiều người dân thậm chí quay clip chụp hình hiện tượng này và đăng lên các nền tảng mạng xã hội. Một bài viết trên báo điện tử VOV cho biết hiện tượng mưa đá là mở đầu cho chuỗi ngày bất ổn bởi thiên tai và dịch bệnh, trong bối cảnh đại dịch Covid-19 xâm nhập Việt Nam.

Tham khảo

Sách

• Nhiều tác giả (2021), Đặc điểm khí tượng thủy văn Việt Nam 2020, Hà Nội: Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia

Liên kết ngoài

• Mưa đá lịch sử mùng 1 Tết 2020 Miền Bắc Việt Nam YouTube