Marcion thành Sinope

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Marcion
200pcx
Sinh85
Sinope, Pontus, Thổ Nhĩ Kỳ
Mất160
Tiểu Á, Thổ Nhĩ Kỳ
Trường pháiKitô giáo sơ khai
Tư tưởng nổi bật
Thuyết nhị nguyên Marcion

Marcion thành Sinope (tiếng Hy Lạp: Μαρκίων [1] [chú thích 1] Σινώπης; 85 – 160) là một nhân vật quan trọng của Kitô giáo sơ khai. Marcion giảng dạy rằng Thượng đế đã sai Chúa Giêsu đến thế gian là một vị thần khác hẳn, cao hơn so với đấng sáng tạo của Do Thái giáo.[2] Ông tự coi mình là môn đồ của sứ đồ Phaolô, người mà ông cho là sứ đồ thực sự duy nhất của Chúa Giêsu Kitô.[3]

Các giáo phụ như Justinô, IrênêTertullianus đã tuyên bố Marcion là dị giáo vì chứa đựng những quan điểm của thuyết Trí Huệ, và ông đã bị hội thánh Rome dứt phép thông công khoảng năm 144.[4] Bất chấp sự lên án này, giáo thuyết của Marcion vẫn có ảnh hưởng rất lớn trong 150 năm tiếp theo, là một mối đe dọa trực tiếp tới giáo hội. Giáo thuyết Marcion cuối cùng chỉ bị chính thức khai trừ tại Công đồng đầu tiên tại Nicea vào năm 327.

Ông đã đưa ra giáo luật kinh thánh Tân Ước đầu tiên,[5] [3] trong đó có mười thư tín của Phaolô (không bao gồm các thư tín mục vụ) và một phiên bản Phúc Âm Luca đã bị cắt xén.[2] Việc này giúp ông có một vị thế quan trọng trong quá trình phát triển kinh điển Tân Ước, vì mặc dù không chấp nhận phiên bản kinh luật Marcion, giáo hội bị tác động mạnh từ đó để xây dựng nên bộ kinh điển Tân Ước chính thức.[6]

Ngày nay, Marcion thường không bị đánh đồng với Trí Huệ phái bởi vì giáo lý của ông khác biệt đáng kể so với tư tưởng ngộ đạo nói chung[7][8]

Cuộc đời[sửa | sửa mã nguồn]

Epiphanius trong tác phẩm Panarion ghi lại rằng Marcion sinh năm 85 là con trai một giám mục thành SinopePontus, thuộc Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay. Rhodo và Tertullianus, đang ở độ tuổi thanh niên khi Marcion đã già, mô tả ông như một "thủy thủ" hay "chủ tàu". Năm 394, Epiphanius nêu rằng sau khi bắt đầu cuộc đời khổ tu, Marcion đã dụ dỗ một trinh nữ nên bị cha mình từ mặt, bắt phải rời khỏi quê nhà.[9] Nhiều học giả vẫn nghi ngờ chi tiết này, cho rằng chỉ lời đồn thổi ác ý. Gần đây hơn, Bart D. Ehrman cho rằng "vụ quyến rũ trinh nữ" này là một ngụ ý về sự mê hoặc của chủ thuyết Marcion đối với Giáo hội Kitô giáo vốn được minh họa như một trinh nữ kiên trinh.[10]

Vào khoảng cuối thập niên 130, khả năng lớn là đã nhận chức giám mục,[11][12] Marcion rời đến Rome. Ông ghé qua Smyrna, gặp gỡ Polycarp, và đặt chân đến Rome khoảng năm 139.[8] Ông gia nhập hội thánh La Mã và rất được kính trọng trong cộng đồng Kitô hữu. Một câu chuyện truyền khẩu kể rằng Marcion đã dâng hiến một khoản lớn 200.000 đồng sester cho hội chúng ở đó[4] [3], về sau khi bị khai trừ, khoản đóng góp này được trả lại cho Marcion.[4]

Marcion ở lại Rome trong năm năm, giảng dạy và xây dựng nền tảng đức tin Kitô giáo dựa trên các chước tác lưu truyền đương thời.[13] Marcion đã phát triển hệ thống thần học của riêng mình dựa trên việc giải thích sứ điệp của Chúa Giêsu, và tập hợp nhiều tín đồ quanh mình.

Theo các nguồn tư liệu chống Marcion, thầy dạy của Marcion là Cerdo phái Simon (thuật sĩ Simon). Irênê viết rằng "Có kẻ tên Cerdo phái Simon, đã đến Rome dưới thời Hyginus... và dạy rằng thân vị được Luật pháp và Lời tiên tri tuyên xưng là Thiên Chúa không phải là Cha của Chúa Giêsu Kitô của chúng ta".[14] Tuy khẳng định này không chắc chắn, nhưng khả năng lớn là họ đã gặp gỡ nhau.[8]

Marcion chủ trương cộng đồng Kitô giáo phải quay về với sứ điệp nguyên bản của Chúa Giêsu, vì cho rằng nhiều nơi đang bóp méo nó.[15] Ông thuyết giảng trở lại Kitô giáo nguyên thủy, nếp sống khổ hạnh và kiêng ăn. Marcion nỗ lực nhằm mục đích tách Kitô giáo ra khỏi giáo lý Cựu Ước của Do Thái giáo.[16]

Sau cuộc đối đầu với giám mục Pius của Rome, Marcion đã bị dứt phép thông công với hội thánh Rome khoảng giữa năm 144. Khi đó, ông đã gửi một lá thư cho hội chúng để bảo vệ quan điểm của mình.[8] Sau đó, Marcion cùng những người ủng hộ mình ở Rome, bắt đầu tổ chức các cộng đoàn tách biệt với giáo hội La Mã, và đạt được thành công lớn. Hội thánh của ông từ Rome lan rộng ra những nơi khác, đến tận Syria. Đương thời, Justinô đã phát biểu về Marcion: "Nhiều kẻ tin rằng chỉ duy nhất người này biết được chân lý và họ cười nhạo chúng ta."[17]

Marcion trở lại Tiểu Á, tiếp tục thuyết giảng, phát triển một cộng đoàn rộng lớn do ông là giám mục. Đồng thời ở diễn biến ngược  lại, giám mục Anicetus của Rome (giáo hoàng) kịch liệt chống lại những kẻ theo phái Marcion, thậm chí vào những năm 150 đã cấm các linh mục để tóc dài (có lẽ vì những người theo thuyết Trí Huệ để tóc dài).[18]

Tertullianus trong tác phẩm The Prescription Against Herectics (Chống lạc giáo, viết khoảng năm 200) cho rằng Marcion xưng nhận ăn năn, và chấp nhận với các điều kiện đưa ra để được hòa giải thông công lại với giáo hội, nhưng đã không kịp thực hiện trước khi qua đời năm 160.[19] Nói chung, do lập trường chống Marcion của Tertullianus, các học giả hoài nghi tính chính xác của ý kiến này.

Giáo phái Marcion phát triển mạnh vào sinh thời Marcion, trở thành đối thủ lớn của Giáo hội Công giáo mới nổi. Sau khi ông qua đời, giáo phái vẫn tiếp tục theo đường hướng của ông và tồn tại trải qua các biến cố tranh biện trong lịch sử Cơ Đốc, kể cả khi bị chính quyền coi là bất hợp pháp trong nhiều thế kỷ.[20]

Luận thuyết[sửa | sửa mã nguồn]

Nghiên cứu kinh điển Hê-bơ-rơ, cùng với chước tác lưu hành trong Giáo hội thời sơ khai, đã dẫn Marcion đến kết luận rằng nhiều lời dạy của Chúa Giêsu không phù hợp với hành động của vị thần Yahweh hiếu chiến trong Kinh thánh Do Thái. Marcion hành động bằng cách khai triển một hệ thống đức tin nhị nguyên vào khoảng năm 144. [chú thích 2] Thuyết này phân biệt hai vị thần (chúa) - một vị siêu việt cao cấp hơn và một vị thấp hơn chính là đấng tạo hóa và cai trị thế giới này - từ đó cho phép Marcion thống nhất mâu thuẫn giữa nhận thức của ông về thần học Cựu Ước và Phúc Âm được Tân Ước bày tỏ.

Tuy nhiên, đối lập với các nhà lãnh đạo khác trong Giáo hội sơ khai, Marcion tuyên bố rằng Kitô giáo hoàn toàn không phải là sự kế tục Do Thái giáo và phủ nhận kinh Tanakh. Marcion không nói rằng kinh Do Thái sai. Thay vào đó, ông khẳng định phải hiểu Cựu Ước theo nghĩa đen, với nền tảng coi Yaweh không phải là Thượng đế được Chúa Giêsu nhắc đến. Chẳng hạn, Marcion phê phán câu chuyện Khởi Nguyên ký thuật việc Yahweh đi lại trong vườn địa đàng hỏi Adam đang ở đâu, chứng tỏ rằng Yahweh có một thể xác hữu hình và trí tuệ hữu hạn, không thể so được với Cha Thiên Thượng toàn năng mà Chúa Giêsu tuyên xưng. Theo Marcion, vị chúa trong Cựu Ước, mà ông gọi là thần Hóa Công (δημιουργός, dēmiourgos hay Demiurge), tức đấng tạo hóa, là một thần linh đầy ghen tuông của các bộ tộc Do Thái, đã tạo ra luật pháp và trừng phạt loài người vì tội lỗi bằng đau khổ và cái chết. Ngược lại, Thượng đế mà Chúa Giêsu tuyên xưng là một vị thần khác hẳn, một vị Chúa bao trùm đầy yêu thương trắc ẩn nhìn xuống nhân loại với lòng nhân từ thương xót. Marcion viết tác phẩm Antitheses (Các phản đề) làm rõ sự trái ngược giữa chúa của Cựu Ước (demiurge) với Cha Thiên Thượng trong Tân Ước.

Marcion công nhận Chúa Giêsu là con của Cha Thiên Thượng nhưng trên quan điểm sự nhập thể chỉ dừng lại ở phần tâm linh, nghĩa là phần con người của Chúa Giêsu chỉ là thân xác vật chất bình thường, từ đó cũng phủ nhận luôn sự giáng sinh, sự chết và Sự phục sinh của Giêsu.

Marcion là người đầu tiên đưa ra giáo luật Cơ Đốc, chỉ bao gồm mười một sách chia làm hai phần: phần Phúc Âm là Phúc Âm Luca đã bị cắt xén, và phần Công Vụ gồm tuyển tập mười thư tín của sứ đồ Phaolô cũng ngắn hơn bản kinh luật chính thức về sau (như ngày nay). Khi ấy, Irênê, Tertullianus và Epiphanius cho rằng các kinh luật mà Marcion đưa ra đã bị ông sửa chữa cho phù hợp với quan điểm thần học của mình; nhiều học giả hiện đại cũng nhất trí với ý kiến này.[21] Tuy vậy, một số học giả lại cho rằng Marcion đã không chỉnh sửa các bản văn đó, mà thực ra là một số phiên bản cổ hơn bản kinh thông dụng.[2] [22] [3] [23] Như Phúc Âm Mác mà Marcion sử dụng không có các chi tiết về sự giáng sinh và thời niên thiếu của Chúa Giêsu. Thú vị ở chỗ nó lại có những chi tiết thuộc về Do Thái thách thức lại tính đúng đắn của thuyết nhị nguyên Marcion - là bằng chứng được các Kitô hữu tiên khởi khai thác khi tranh biện chống lại với Marcion.[22]

Sứ đồ John (trái) và Marcion thành Sinope (phải), từ Thư viện Morgan MS 748, thế kỷ 11

Trọng tâm của các thư tín Phaolô trong kinh luật Marcion phản ánh thực tế rằng Marcion coi Phaolô là người biên dịch và truyền tải đúng đắn những giảng dạy của Chúa Giêsu, đối lập với Mười Hai Tông Đồ và hội thánh Jerusalem lúc đó.[3] Dựa trên các thư tín Phaolô, Marcion khằng định sự cứu rỗi đến duy bởi đức tin vào Chúa Giêsu, chứ không phải bằng cách tuân theo luật Do Thái. Marcion đã triển khai sự khác biệt Phaolô đề ra giữa luật pháp và đức tin vào Chúa Giêsu dẫn đến kết quả là tách biệt hoàn toàn Luật pháp Cựu Ước và Phúc Âm.[13] Theo nghĩa này, Marcion được đánh giá là làm trọn thành quan điểm Phaolô nhưng đồng thời đã cực đoan hóa giáo huấn của vị sứ đồ này.[8]

Thuyết Trí Huệ[sửa | sửa mã nguồn]

Marcion đôi khi được mô tả như là một triết gia ngộ đạo. Ông đưa ra một số ý tưởng phù hợp với suy tưởng ngộ đạo. Như những người theo thuyết Trí Huệ, ông tin rằng Chúa Giêsu là một thần linh xuất hiện trong hình dáng con người, nhưng không thực sự có một thân xác.[3]

Tuy nhiên, luận thuyết Marcion về Thượng đế không thể dung hòa với một quan điểm ngộ đạo rộng hơn. Theo thuyết Trí Huệ, một số người được sinh ra với một phần nhỏ hồn linh của Thượng đế trú ngụ trong tâm linh họ (giống như khái niệm về "chân hỏa" - Tia lửa thiêng liêng).[24] Như vậy Thượng đế thực sự liên hệ mật thiết và là một phần của cõi tạo vật. Sự cứu rỗi đến khi thoát khỏi thế giới vật chất (mà Trí Huệ cho rằng đó chỉ là ảo ảnh) và hòa nhập với chất lượng thần thánh nội tại. Còn Marcion ngược lại cho rằng Thượng đế - Cha Thiên Thượng của Chúa Giêsu đứng ngoài, không dự phần sáng tạo hay liên hệ với thế giới này [24]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Thuyết chống luật pháp - Antinomianism

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Từ nguyên: Μαρκίωνος
  2. ^ 115 năm 6 tháng từ khi Chúa Giêsu chịu khổ hình thập tự giá, theo Tertullianus đề cập trong Adversus Marcionem, xv.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ First Apology of Justin Martyr, XXVI.5
  2. ^ a ă â BeDuhn 2015.
  3. ^ a ă â b c d Knox 1942.
  4. ^ a ă â Harnack 1921.
  5. ^ Bruce 1988, p. 134.
  6. ^ von Harnack, Adolf (1914). Origin of the New Testament. 
  7. ^ Adolf Harnack, Marcion: das Evangelium vom fremden Gott. Eine Monographie zur Gesch. der Grundlegung der katolischen Kirche, Leipzig 1924.
  8. ^ a ă â b c Tomislav J. Šagi-Bunić - Povijest kršćanske literature (svezak I) (scribd)
  9. ^ Refutation of All Heresies, XLII, ii.
  10. ^ Bart D. Ehrman, Lost Christianities
  11. ^ Branko Bošnjak, Grčka filozofska kritika Biblije (Kelsos contra apologeticos)
  12. ^ Catholic Encyclopedia: "Očigledno je da je Markion već bio postavljeni biskup"
  13. ^ a ă Bart Ehrman - Isus to nije rekao (scribd)
  14. ^ Irenaeus. Adversus Haereses, 1, 27, 1
  15. ^ Enciklopedija Britanika, izdanje iz 1911.
  16. ^ Enciklopedija Britanika, 11. izdanje
  17. ^ Justin, "The First Apology," 58
  18. ^ Pope Anicetus
  19. ^ The Prescription Against Heretics 30:3. Tertullian.org.
  20. ^ Evans 1972 p. ix
  21. ^ Robert J. Wilkinson (ngày 5 tháng 2 năm 2015). Tetragrammaton: Western Christians and the Hebrew Name of God: From the Beginnings to the Seventeenth Century. BRILL. tr. 120–. ISBN 978-90-04-28817-1. 
  22. ^ a ă Klinghardt 2008.
  23. ^ Hoffman 1984.
  24. ^ a ă Harnack 1900.

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]