Mary, Nữ vương xứ Scotland

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Mary Stuart
Mary Stuart returning from France, 1561.jpg
Trở về từ Pháp
Nữ vương Scotland
Tại vị 14 tháng 12, 154224 tháng 6, 1567
Đăng quang 9 tháng 9, 1543
Tiền nhiệm James V Vua hoặc hoàng đế
Nhiếp chính James Hamilton, Công tước vùng Châtellerault (1542–1554)
Mary of Guise (1554–1560)
Kế nhiệm James VI Vua hoặc hoàng đế
Vương hậu nước Pháp
Tại vị 10 tháng 7, 15595 tháng 9, 1560
Thông tin chung
Phối ngẫu Francis II của Pháp
m. 1558; dec. 1560
Henry Stuart, Lord Darnley
m. 1565; dec. 1567
James Hepburn, 4th Earl of Bothwell
m. 1567; dec. 1578
Hậu duệ James I của Anh
Hoàng tộc Nhà Stuart
Thân phụ James V của Scotland
Thân mẫu Mary de Guise
Sinh 8 tháng 12 năm 1542
Cung điện Linlithgow, Linlithgow
Mất 8 tháng 2, 1587 (44 tuổi)
Lâu đài Fotheringhay, Northamptonshire
An táng Nhà thờ chính tòa Peterborough; Tu viện Westminster
Chữ ký của Mary Stuart

Mary, Nữ vương của người Scot (tiếng Anh: Mary, Queen of Scots; 8 tháng 12, 1542 - 8 tháng 2, 1587), còn được gọi là Mary Stuart hay Mary I của Scotland, là Nữ vương của Scotland từ năm 1542 đến năm 1567; và từng là Vương hậu nước Pháp từ năm 1559 đến năm 1560, với tư cách là hôn phối của François II của Pháp. Bà được biết đến nhiều vì là đối thủ chính trị của Nữ vương Elizabeth I của Anh.

Mary Stuart là người con duy nhất của James V của Scotland; bà sinh ra được 6 ngày thì cha bà qua đời, để lại ngai vàng của Scotland cho bà. Còn quá nhỏ, mẹ bà là Mary de Guise giữ vai trò nhiếp chính, còn bản thân bà được gửi về nước Pháp nuôi dưỡng. Khi trưởng thành, bà kết hôn với Thế tử Francois của Pháp, trở thành Công nương nước Pháp (Dauphine of France). Năm 1559, Francois trở thành Quốc vương nước Pháp, vì thế Mary cũng trở thành Vương hậu nước Pháp. Nhưng sang tháng 12 năm 1560, Francois qua đời, Mary Stuart trở thành quá phụ và trở về Scotland. Bà kết hôn với người anh họ, Henry Stuart, Lord Darnley và đã sinh ra James I của Anh; nhưng cuộc hôn nhân không hạnh phúc, và Henry được tìm thấy đã chết vào năm 1567 trong một khu vườn.

James Hepburn, Bá tước thứ 4 của Bothwell là người được cho đã kế hoạch ám sát Henry Darnley, không lâu sau kết hôn với Mary Stuart. Gặp phải phản đối cuộc hôn nhân thứ 3, Mary Stuart bị giam cầm tại Loch Leven Castle. Ngày 24 tháng 6 năm 1567, Mary bị buộc phải nhường ngôi trị vì Scotland cho người con trai 1 tuổi của mình, James. Sau nhiều cố gắng giành lại ngôi vị nhưng không thành, Mary Stuart chạy xuống phía Nam, ẩn náu nương nhờ người chị em họ hàng xa của mình, Elizabeth I của Anh. Mary Stuart trước đây đã phản đối ngai vị của Elizabeth và từng được rất nhiều người Công giáo nhìn nhận là người kế vị hợp pháp, nên sự xuất hiện của Mary khiến Nữ vương Elizabeth hồi nghi. Nữ vương kiểm soát Mary Stuart bằng mọi cách, không cho Mary Stuart có cơ hội chính trị nào. Sau 8 năm nương nhờ, Mary Stuart bị cáo buộc tạo phản và bị hành quyết ở Lâu đài Fotheringhay tại Brthamptonshire; vào ngày 8 tháng 2, năm 1587; 20 năm sau khi bị ép nhường ngai vị cho con trai James.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Mary Stuart sinh ra vào ngày 8 tháng 12 năm 1542Linlithgow, Scotland; là con gái duy nhất của James V của Scotland và Vương hậu người Pháp, Mary de Guise. Theo họ nội, Mary Stuart là cháu của Henry VIII của Anh, vì bà nội Mary Stuart là Margaret Tudor, chị của Henry VIII.

Ngày 14 tháng 12, sau 6 ngày sinh ra, Mary trở thành Nữ vương Scotland vì cha bà qua đời.

Hoạt động chính trị[sửa | sửa mã nguồn]

Vào năm 1559, với sự ủng hộ của nước Pháp, Mary tuyên bố là Nữ vương nước Anh (Queen of England). Tuy nhiên, chính sách của Nữ vương Elizabeth đối với Scotland là chống lại sự hiện diện của người Pháp ở đây do lo ngại âm mưu của người Pháp xâm lăng nước Anh và đặt Mary lên ngai báu Anh quốc. Elizabeth gởi quân đến Scotland hỗ trợ những người Kháng Cách chống đối.

Tháng 7 năm 1560, Hiệp ước Edinburg được ký kết giúp giải tỏa mối đe dọa của người Pháp từ phía bắc, đến năm sau, năm 1561, khi Mary quay trở lại Scotland để cầm quyền thì giáo hội Kháng Cách đã có vị trí vững chắc ở đây, và đất nước được cai trị bởi một hội đồng các nhà quý tộc Kháng Cách được Elizabeth hậu thuẫn, Mary từ chối phê chuẩn hiệp ước này.

Năm 1565, Mary kết hôn với Côn tước Darnley là người tuyên bố quyền kế thừa ngai vàng nước Anh. Tuy vậy, cuộc hôn nhân là điểm khởi đầu một chuỗi những sai lầm khiến Mary Stuart mất quyền kiểm soát vào tay những người Kháng Cách Scotland và Nữ vương Elizabeth. Darnley bị mất lòng dân và mang tiếng xấu khi xử lý vụ án mạng David Rizzio, một thư ký người Ý của Mary. Tháng 2 năm 1567, Darnley bị James Hepburn, Bá tước Bothwell giết chết. Tháng 5 năm 1657, Mary kết hôn với Bothwell, dấy lên những nghi ngờ cho rằng nữ hoàng đồng mưu giết chồng. Những sự kiện này mau chóng làm sụp đổ uy tín chính trị của Mary Stuart và dẫn đến việc bà bị giam cầm tại Lâu đài Loch Leven.

Giới quý tộc Scotland buộc Mary thoái vị và lập con trai của bà là James kế vị. James sinh năm 1566, được giáo dưỡng trong niềm tin Kháng Cách. Mary trốn thoát khỏi Loch Leven năm 1568, băng qua biên giới để vào nước Anh. Mary bị giam giữ tại đây trong 19 năm.

Năm 1569, những người chủ mưu vụ Nổi dậy ở phương Bắc âm mưu giải thoát Mary Stuart và lập kế hoạch cho bà kết hôn với Thomas Howard, Công tước xứ Norfork. Nữ vương Elizabeth liền cho bắt giam Howard. Năm 1570, xảy ra vụ mưu phản do Ridolfi cầm đầu nhằm ám sát Elizabeth để tôn Mary lên ngôi. Đến năm 1586, xảy ra vụ mưu phản Babington. Lúc đầu, Elizabeth chống lại chủ trương xử tử hình Mary Stuart, nhưng đến cuối năm Nữ vương chịu nhượng bộ trước áp lực của triều thần.

Ngày 8 tháng 2 năm 1587, Mary Stuart bị chém đầu tại Lâu đài Fotheringhay, Northamptonshire.

Tổ tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Một số hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]