Nón lá

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Nón lá che nắng che mưa cho người lao động ngoài đồng ruộng.
Nón lá được bày bán như là đồ lưu niệm tại Việt Nam.

Nón tơi hoặc nón lá là một vật dụng che đầu tại Á Đông từ lâu đời.

Lịch sử

Nón lá đã được chạm khắc trên trống đồng Ngọc Lũ, Trống đồng Đông Sơn, trên thạp đồng Đào Thịnh từ 2500-3000 năm TCN. Người Việt cổ từ xưa đã biết lấy lá buộc lại làm vật che mưa, nắng. Ngày xưa nón được sử dụng rất rộng rãi, phổ biến...

Trải qua những năm tháng chiến tranh ác liệt, nghề làm nón vẫn được duy trì & tồn tại đến ngày nay. Ở Huế hiện nay có một số làng nghề chằm nón truyền thống như làng Đồng Di (Phú Vang), Dạ Lê (Hương Thủy) đặc biệt là làng nón Phủ Cam (Huế)... Những làng nghề này đã tạo ra các sản phẩm công phu cũng là một trong những điểm thu hút khách du lịch.

Cấu tạo

Nón thường được đan bằng các loại lá khác nhau như lá cọ, lá nón, lá buông, rơm, tre, lá cối, lá hồ, lá du quy diệp chuyên làm nón v.v... nhưng chủ yếu làm bằng lá cọ. Nón thường có dây đeo làm bằng vải mềm hoặc nhung, lụa để giữ trên cổ.

Nón thường có hình chóp nhọn, tuy nhiên vẫn có một số loại nón rộng bản & làm phẳng đỉnh. Lá nón được xếp trên một cái khung gồm các nan tre nhỏ uốn thành hình vòng cung, được ghim lại bằng sợi chỉ, hoặc các loại sợi tơ tằm, sợi cước,..

Cách làm

Nón làm bằng nhiều vật liệu khác nhau nhưng chủ yếu bằng lá cọ , chiếc nón được chuốt từng thanh tre mảnh, nhỏ & dẻo dai rồi uốn thành vòng tròn có đường kính to nhỏ khác nhau thành những cái vành nón. Có đến 16 cái vành, vành nón to nhất có đường kính rộng khoảng 40 xen- ti- mét, cái tiếp theo nhỏ dần và cái nhỏ nhất tròn bằng đồng xu. Tất cả được xếp tiếp nhau trên một cái khuôn hình chóp. Những chiếc lá nón được lấy về từ rừng đem phơi khô cho trắng rồi được xếp từng cái chồng khít lên nhau cất trong những túi ni lông để tránh bị mốc.

Khi được đem ra làm nón người phụ nữ, thợ thủ công lấy từng chiếc lá, làm cho phẳng rồi lấy kéo cắt chéo đầu trên lấy kim xâu chúng lại với nhau chừng 24-25 chiếc lá cho một lượt sau đó xếp đều trên khuôn nón. Lá nón mỏng và cũng chóng hư khi gặp mưa nhiều nên các thợ thủ công nghĩ ngay ra tận dụng bẹ tre khô để làm lớp giữa hai lớp lá nón làm cho nón vừa cứng lại vừa bền.

Khâu đoạn tiếp, thợ thủ công lấy dây cột chặt lá nón đã trải đều trên khuôn với khung nón rồi họ mới bắt đầu khâu. Người thợ đặt lá lên sườn nón rồi dùng dây cước & kim khâu để chằm nón thành hình chóp. Nón sau khi thành hình được quét một lớp dầu bóng để tăng độ bền & tính thẩm mĩ(có thể kể thêm trang trí mĩ thuật cho nón nghệ thuật).Ở giữa nan thứ 3 và thứ 4 người thợ dùng chỉ đôi kết đối xứng 2 bên để buộc quai. Quai thường được làm từ nhung, lục, the với các màu sắc như tím, hồng đào, đỏ,...

Phân loại

Nón lá Việt Nam.

Nón lá có nhiều loại như nón ngựa hay nón Gò Găng (sản xuấtBình Định, làm bằng lá dứa, thường dùng khi đội đầu cưỡi ngựa), nón quai thao (người miền Bắc Việt Nam thường dùng khi lễ hội), nón bài thơ (ở Huế, là thứ nón lá trắng và mỏng có lộng hình hoặc một vài câu thơ), nón dấu (nón có chóp nhọn của lính thú thời phong kiến); nón rơm (nón làm bằng cọng rơm ép cứng); nón cời (loại nón xé te tua ở viền nón); nón gõ (nón làm bằng rơm, ghép cho lính thời phong kiến); nón lá sen (còn gọi là nón liên diệp); nón thúng (nón là tròn bầu giống cái thúng, thành ngữ "nón thúng quai thao"); nón khua (nón của người hầu các quan lại thời phong kiến); nón chảo (nón mo tròn trên đầu như cái chảo úp, nay ở Thái Lan còn dùng),..... nhưng thông dụng nhất vẫn là nón hình chóp.

Công dụng

Nón dùng để che nắng, mưa, làm quạt khi nóng,đôi khi có thể dùng để đựng. Ngày nay nón lá cũng được xem làm món quà đặc biệt cho du khách khi đến tham quan Việt Nam.

Để nón bền hơn, có thể quét lên mặt ngoài nón một lớp dầu bóng (loại chuyên dụng) hoặc bọc nón lại bằng một lớp nilông trong suốt.

Trong nghệ thuật - văn hóa

Trong nghệ thuật, nón xuất hiện trong tiết mục múa nón của các cô gái.[cần dẫn nguồn]

Chương trình truyền hình Chiếc nón kỳ diệu sử dụng nón trong tên chương trình để chỉ đĩa lớn người chơi quay trong chương trình này.

Thư viện ảnh

Xem thêm

Tham khảo

Liên kết ngoài