Nội chiến Albania

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Nội chiến Albania
Thời gian16 tháng 1 năm 1997 (1997-01-16) – 11 tháng 8 năm 1997 (1997-08-11)
(6 tháng, 3 tuần và 5 ngày)
Địa điểm
Albania
Kết quả Quốc hội mới được bầu ra
Tham chiến

Phiến quân:

  • Dân thường có vũ trang bị mất tài sản
  • Đảng xã hội chủ nghĩa
  • Lính đào ngũ Albania
  • Quân chủ

Chính quyền Albania

  • Đảng dân chủ
  • SHIK
  • Vệ binh cộng hòa
  • Cảnh sát Albania

Liên Hợp Quốc:

Chỉ huy và lãnh đạo
Skënder Gjinushi
Sabit Brokaj
Zani Çaushi
Albert Shyti
Arben Imami
Ridvan Peshkëpia
Neritan Ceka
Sali Berisha
Bashkim Gazidede
Safet Zhulali
Lực lượng
Không rõ 30,000 quân
LHQ: 7,000 lính gìn giữ hòa bình
Thương vong và tổn thất
2,000-3,800 người bị giết (bao gồm dân thường, các thành viên thuộc cảnh sát, quân đội và cảnh sát mật)

Nội chiến Albania diễn ra từ ngày 16 tháng 1 năm 1997 đến ngày 11 tháng 8 năm 1997 sau khi quốc gia naỳ đang trong thời kỳ quá độ chuyển sang kinh tế thị trường dưới sự điều hành của hệ thống chính trị Enver Hoxha. Nội chiến ở Albania được xem là hậu quả từ "cú lừa Ponzi đa cấp".

Nguyên nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Cuộc nội chiến được xem là hậu quả của "cú lừa Ponzi đa cấp" diễn ra tại quốc gia nhỏ bé, trong bối cảnh Albania đang trong thời kỳ chuyển đổi từ kinh tế xã hội chủ nghĩa sang kinh tế thị trường.

Hậu quả, hơn 2/3 người dân trong tổng số trên dưới 3 triệu người Albani bị sập bẫy vì hám lãi suất cao, mong giàu lên một cách nhanh chóng. Và một nguyên nhân sâu xa, nguy hiểm hơn là do sai lầm của chính quyền, phê duyệt một số đạo luật chưa phù hợp, tạo điều kiện cho các công ty đa cấp huy động tiền giống như các ngân hàng thương mại.

Do mất trắng hơn 1,2 tỷ USD, người dân Albania đã xuống đường biểu tình chống chính phủ, cáo buộc giới chính khách chống lưng bòn rút của dân, đưa đất nước đến bên bờ vực chiến tranh nguy hiểm.

Cuộc bầu cử 1996[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1992, Đảng Dân chủ Albanai giành chiến thắng trong cuộc bầu cử với việc ông Sali Berisha trở thành tổng thống. Đảng dân chủ Albania đã thắng đậm với 122 trên 140 ghế trong Quốc hội. Tuy nhiên, đảng Xã hội chủ nghĩa đã từ chối kết quả bầu cử này vì cho rằng bọn họ đã gian lận bầu cử. Thế nên chính phủ đã quyết định bầu cử lại, tuy nhiên thì kết quả vẫn như lần trước, đảng Dân chủ lại chiến thắng và một lần nữa đảng Xã hội lại bác bỏ kết quả.

Mô hình kim tự tháp ở Albania[sửa | sửa mã nguồn]

Mô hình kim tự tháp[sửa | sửa mã nguồn]

Mô hình kim tự tháp (hay hình thức lừa đảo Kim tự tháp) là một mô hình hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh trong đó các thành viên được hứa hẹn về lợi nhuận hoặc các phần thưởng bằng cách gia nhập mô hình và giới thiệu thêm người mới gia nhập.

Ở Albania[sửa | sửa mã nguồn]

Mô hình kim tự tháp này ở Albania được gọi mỹ miều bằng cái tên Phương án Kim Tự tháp Albani (TPP), khởi động từ năm 1991, hoạt động giống như một ngân hàng, nhưng lại không có đầu tư cụ thể, không cho vay, chỉ để thu và trả lãi.

Vào giữa thập niên 90, Albania chính thức chuyển sang nền kinh tế thị trường sau nhiều năm thực hiện chính sách bao cấp có kiểm soát. Khi tiếp cận với nền kinh tế thị trường, hệ thống tài chính non trẻ của đất nước không tránh khỏi những sai sót. Nó trở thành miếng mồi ngon cho "mô hình lừa Ponzi" du nhập, các công ty theo mô hình này được chính phủ cho phép hoạt động.

Cũng phải nói thêm rằng, vào năm 1997, việc buôn bán gặp nhiều khó khăn, lợi nhuận giảm mạnh nên những người có tiền bắt đầu chuyển hướng đầu tư. Nắm được điểm yếu này, các công ty tài chính hoạt động theo mô hình Ponzi được hậu thuẫn bởi luật đã bắt đầu thực hiện lừa đảo.

Ước tính có khoảng 2/3 số dân Albania đã bị lừa với khoản tiền ít nhất 1,2 tỷ hoặc 1,5 tỷ USD. Số tiền bị lừa trên tự động chảy vào túi của các công ty cung ứng dịch vụ đa cấp Ponzi với mức lãi suất hàng tháng từ 10% đến 25%, trong khi đó thu nhập bình quân đầu một người Albania hàng tháng vào thời điểm đó chỉ có 80 USD.

Nhiều người tham lãi đã bán cả nhà cửa, tài sản, huy động tiền bạn bè, người thân để gửi lấy lãi.

Để lừa thêm được nhiều người, bọn chúng đã đề xuất 1 lãi suất vô cùng hấp dẫn: 100% lãi suất. Kế hoạch này không bị chỉ trích ngay lập tức vì luật ngân hàng được thông qua năm 1994, theo lời của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), không có điều khoản nào quy định rằng Ngân hàng Quốc gia Albania có quyền giám sát các ngân hàng thương mại của các công ty theo mô hình Ponzi này. 2 năm sau, IMF đã thay đổi điều khoản này và bất chấp sự phản đối của IMF thì chính phủ vẫn cho các công ty này tiếp tục hoạt động.

Hậu quả, đến giữa tháng 1/1997, hầu hết các công ty TPP đều sụp đổ, cướp trắng những khoản tiền góp nhặt cả đời của người dân.

Ngày 22/1, chính phủ chính thức "đóng băng" ba công ty lừa Xhaferri, Populli và Gjallica, duy chỉ có công ty Vefa đã vẫn được phép hoạt động bởi tiền vốn nằm tất cả trong bất động sản như khách sạn, nhà hàng, nhà máy và một số dự án hữu hình khác.

Xung đột[sửa | sửa mã nguồn]

Với dân số chưa đầy 3 triệu, cú lừa này đã gây sốc nghiêm trọng, châm ngòi cho cuộc biểu tình chống chính phủ diễn ra ngay sau đó. Ngày 1/3, Thủ tướng Albani, Aleksander Meksi đã từ chức và hai ngày sau, Tổng thống Sali Berisha đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp.

Ngày 11/3, Đảng Xã hội giành chiến thắng bằng việc thủ lĩnh đảng này, ông Bashkim Fino đã được bổ nhiệm làm thủ tướng. Tuy nhiên, việc chuyển giao quyền lực không hề suôn sẻ nên không cải thiện được tình thế, biểu tình vẫn lan rộng buộc chính phủ phải huy động quân đội để can thiệp.

Tinh hình nghiêm trọng diễn ra tại hầu hết các khu vực có đông dân cư, buộc cácnước ngoài phải sơ tán công dân của mình khỏi Albania.

Ngày 28/3/1997, Hội đồng Bảo an LHQ đã ra Nghị quyết số 1101, cho phép sử dụng quân đội để đảm bảo an ninh.

Ngày 15/4/1997, khoảng 7.000 binh lính đã tham gia chiến dịch Sunrise, do Ý dẫn đầu nhằm khôi phục lại trật tự cho Albania.

Liên kết[sửa | sửa mã nguồn]

  1. https://dantri.com.vn/the-gioi/suyt-mat-nuoc-vi-cu-lua-da-cap-ponzi-20161222190900536.htm
  2. https://books.google.com.vn/books?id=cATMCgAAQBAJ&redir_esc=y
  3. https://books.google.com.vn/books?id=nmCqAAAAIAAJ&redir_esc=y
  4. https://hrcak.srce.hr/file/262691