Nghi Xuân

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm

Nghi Xuân

Huyện
100px
Hành chính
VùngBắc Trung Bộ
TỉnhHà Tĩnh
Huyện lỵthị trấn Nghi Xuân
Phân chia hành chính2 thị trấn, 17 xã
Địa lý
Diện tích218km²
Dân số (2016)
Tổng cộng99.657 người
Khác
Websitenghixuan.hatinh.gov.vn

Trước khi trở thành vùng “nhân kiệt” thì Nghi Xuân xưa đã là miền “địa linh” với thế đất “tam hợp”, được bao bọc xung quanh là núi, sông và biển. Từ thời cổ đại, Nghi Xuân đã có dấu vết của con người thuộc hệ văn hóa Bàu Tró cách đây hơn năm ngàn năm trước, tức vào thời kỳ hậu đồ đá mới. Theo các di chỉ khảo cổ được tìm thấy tại Phối Phối bãi Cọi (xã Xuân Viên) và Xuân An cũng khẳng định có sự giao thoa giữa nền văn hóa Đông Sơn và văn hóa Sa Huỳnh cách đây khoảng hơn hai ngàn năm. Có thể, những cư dân của nền văn hóa Sa Huỳnh đã đến Hà Tĩnh từ cửa biển Hội Thống, nhìn thấy thế núi sông quần tụ, đất lành chim đậu, ngờm ngợp linh khí nên đã đi dọc theo bờ sông Lam mà cập bến, sinh sống tại đất này trước khi men theo chân núi Hồng Lĩnh để tiến dần vào Hà Tĩnh, cùng với cư dân văn hóa Đông Sơn tại đây để tạo nên một nền văn hóa giàu bản sắc của người Hà Tĩnh cổ. Khoa học đã chứng minh Nghi Xuân là một trong nhưng nơi hội tụ tinh hoa của các nền văn hóa cổ với dày đặc các di chỉ khảo cổ học kết nối liên tục các giai đoạn lịch sử hình thành của con người nơi đây từ thời tiền sử đến nay.

Từ những ngày xưa ấy, cư dân nơi đây thuộc bộ tộc Việt Thường (Việt Thường Thị). Theo sử sách và Ngọc Phả Hùng Vương, thời ấy Kinh Dương Vương là cháu ba đời của Viêm Đế, vâng mệnh vua cha tiến về phía Nam lập nước Xích Quỷ (sau là một phần của nước Văn Lang), trên đường tuần du tìm đất lập đô, men theo chân núi Thứu Lĩnh (nay là Hồng Lĩnh), đến vùng đất giáp cửa biển Hội Thống ngày nay, nhìn thấy phong cảnh tươi đẹp, non nước hữu tình, đường núi quanh co, đường sông uốn khúc, địa thế rồng cuộn hổ ngồi, bốn hướng cùng trông bèn xây dựng kinh thành để định nơi cho bốn phương triều cống. Truyền thuyết về ông Đùng vác đá xếp 99 đỉnh non Hồng hay chuyện về đàn chim Hồng 100 con về tìm đất đậu cũng ở thời này. Sau này, mặc dù lập kinh đô mới ở núi Nghĩa Lĩnh (đất Phong Châu) và nhường ngôi cho con trai Lạc Long Quân, Kinh Dương Vương vẫn trở lại cựu đô để sống đến khi hóa sinh bất diệt. Hơn bốn ngàn năm, thời gian đã che đi nhiều dấu cổ, những vết tích của kinh đô Ngàn Hống vẫn còn đó với những lũy đá, bàn cờ tiên, giếng ngọc, đồi bắn cung, bãi tập ngựa, lùm dấu voi hay vọng gác tiền tiêu thấp thoáng trên đỉnh núi Đụn bốn mùa mây phủ… Không còn là đế đô nhưng Ngàn Hống vẫn là một vùng “Nam Sơn đệ nhất” để mãi về sau các bậc đế vương, dũng tướng đi qua đều phải ái mộ. Để sau này khi Mã Viện, Cao Biền qua đây vì giật mình kinh sợ cái uy nghi của thế núi thế sông mà dựng cột đồng trừ yểm nhưng vẫn không thể khuất phục được cái uy linh sông núi ngùn ngụt nơi này, cũng như không thể làm nghiêng ngả được sơn hà xã tắc mà các vua Hùng đã dựng xây nên. Truyện xưa tích cũ, thực ảo đan xen nhưng không phải bỗng dưng mà ghi vào sử sách, khắc vào bia đá, sống mãi với thời gian.

Sau thế kỷ thứ VII (trước công nguyên), thời Văn Lang - Âu Lạc, đất này thuộc bộ Cửu Đức. Giai đoạn nghìn năm Bắc thuộc, tên gọi nơi này có nhiều thay đổi. Thời thuộc Ngô gọi là Dương Thành, thời thuộc Tấn gọi là Dương Toại, thời thuộc Tần gọi là Phố Dương. Đến thời nhà Trần và thời thuộc Minh gọi là Nha Nghi, sau đó là Nghi Chân....Đến năm Kỷ Sửu 1469 (Quang Thuận thứ 10), vua Lê Thành Tông định lại bản đồ cả nước. Tên huyện Nghi Xuân có từ đó, một huyện nằm trong Phủ Đức Quang cùng với Thiên Lộc, La Sơn, Chân Phúc, Thanh Chương và Hương Sơn. Thời kỳ này, huyện bao gồm cả một phần đất Đức Thọ và Hưng Nguyên ngày nay. Đến thời nhà Nguyễn, vua Khải Định (1916-1925), một phần đất phía bờ bắc sông Lam được cắt về huyện Hưng Nguyên, một phần đất phía Tây cắt về huyện Đức Thọ. Địa giới hành chính tuy có khi thay đổi nhưng địa danh thì vẫn trường tồn từ năm 1469 đến nay để trở thành một miền quê đi vào thơ ca và lịch sử văn hóa dân tộc bởi những tên đất, tên người. Miền đất mà khi Nguyễn Du mài lệ viết Kiều cũng đã phải thốt lên: “Một vùng như thể cây quỳnh cành dao”.

Nếu đất Hà Tĩnh xưa là nơi miền biên viễn, vùng đất “phên dậu” phía Nam của Tổ Quốc, vùng đất được miêu tả trong sử sách là chốn rừng thiêng nước độc, khí hậu khắc nghiệt, thiên tai khắc nghiệt, thú dữ hoành hành, là bàn đạp để mở đất của mỗi triều đại, là trận địa và nơi cung cấp quân và lương thảo để đánh giặc Bồn Man, Chiêm Thành, Chân Lạp thường ra quấy rối…thì Nghi Xuân là một vùng đất an lành của xứ ấy. Đây là nơi Lý Thái Tổ mở trại định phiên, Lý Thánh Tông dựng hành cung (ở núi Lầu, Xuân Lam), Lý Nhật Quang đặt sở lỵ (ở đất Tả Ao, Xuân Giang), nơi Quang Trung dừng chân trước khi tiến quân ra Bắc...Dù là lúc đất nước đắm chìm trong ngàn năm Bắc thuộc với bao chính sách bạo tàn “Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn. Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ” hay nhưng khi dân tộc Việt dành được độc lập với bao đời Đinh, Lý, Trần, Lê…thì đất Hà Tĩnh, người Nghi Xuân vẫn luôn khẳng định dấu ấn của mình trong lòng dân tộc là một vùng đất cần cù hiếu học, lễ nghĩa nhân văn, yêu ghét rõ ràng, không khuất phục trước ngoại xâm, trước cường quyền. Là miền quê chịu ảnh hưởng rất lớn bởi Nho học và tư tưởng Phật giáo nên ngày nay, dấu xưa vẫn còn lưu lại với những trầm tích văn hóa, di chỉ khảo cổ và hàng trăm đền chùa miếu mạo, di tích danh thắng dày đặc và nổi tiếng. Đình Hội Thống, Đền Củi, Đền Huyện, di tích Đại thi hào Nguyễn Du (tư gia họ Nguyễn Tiên Điền), di tích Uy viễn Tướng công Nguyễn Công Trứ, chùa Phong Phạn, chùa Thanh Lương, chùa Đà Liễu, danh thắng núi Hồng sông Lam…đã giữ nguyên linh khí cho vùng đất này.

Có lẽ vì không là vùng đất đai màu mỡ, không được thiên nhiên ưu ái, với cái nóng bỏng rát bởi gió Lào, cái lạnh thấu xương trong những cơn gió mùa Đông Bắc, bao đời phải gồng mình chống chọi với thiên nhiên, giặc giã nên con người nơi đây sớm biết vẫy vùng trong thử thách, rèn luyện được ý chí tuyệt vời về sự vượt khó vươn lên và sự cần cù sáng tạo trong lao động sản xuất. Cũng vì vậy, người Nghi Xuân luôn lấy sự học làm đầu, học để biết lễ nghi phép tắc mà đối đãi với nhau, học để thành người, học để thành danh, học để cùng tạo dựng nên một miền quê văn hóa anh hùng.

Từ khi hình thành chế độ khoa cử, Nghi Xuân đã bắt đầu có người đỗ đạt. Đến năm 1463 (thế kỷ XV), Nghi Xuân đã có vị tiến sỹ đầu tiên được vinh danh, khắc vào bia đá Quốc Tử Giám, đó là Tiến sỹ Phạm Ngữ (người làng Phan Xá). Tiếp nối truyền thống đó, trải qua các triều đại phong kiến, Nghi Xuân có tới 21 người đỗ đại khoa và 111 người đỗ Hương Khoa (hương cống cử nhân). Đặc biệt vào thế kỷ 18 là giai đoạn danh tài Nghi Xuân phát tiết rực rỡ, rạnh danh nước Việt với những dòng họ khoa bảng nổi tiếng: Họ Nguyễn Tiên Điền, họ Ngụy Khắc (Xuân Viên), họ Trần, họ Phan, họ Lê, họ Hà, họ Võ, họ Đặng, họ Uông, họ Đậu… Tiêu biểu như dòng họ Nguyễn Tiên Điền, một gia đình có hai anh em đều đậu tiến sĩ (Tiên Lĩnh hầu Nguyễn Huệ và em trai là Xuân quận công Nguyễn Nghiễm) và “Cha tiến sĩ con tiến sĩ phúc ấm lừng danh lưu sử nước”, đó là Nguyễn Nghiễm và Nguyễn Khản. Không chỉ thế, Nghi Xuân là miền đất đã sinh ra những nhân tài lưu danh sử sách. Đó là Đại thi hào Nguyễn Du - Danh nhân văn hóa thế giới, người đã đưa tiếng Việt lên một tầm cao mới, người đã nâng chữ Tâm thành “Đạo” trong xã hội đương thời, tác giả của trước tác Truyện Kiều, pho sách chứa đựng tinh hoa của ngôn ngữ Việt. Đó là Uy Viễn Tướng công Nguyễn Công Trứ với sự nghiệp kinh bang tế thế, với những dòng thơ hào sảng chí khí nam nhi: “Đã mang tiếng ở trong trời đất. Phải có danh gì với núi sông” đã trở thành quan niệm sống của bao bậc quân tử, hiền tài qua nhiều thế hệ, người có công đầu đưa thể loại hát nói trong ca trù thành thể loại thơ thuần Việt. Đó là nhà địa lý Tả Ao nổi tiếng nước Nam một thời là Thánh sư địa lý. Điều đặc biệt, đó là những nhân tài sinh ra từ Nghi Xuân đa phần đều là những người rất giỏi trong lĩnh vực văn hóa, văn học nghệ thuật, tiêu biểu là Đại thi hào Nguyễn Du (trong 5 nhà thơ được giới học thuật đương thời phong là "An Nam ngũ tuyệt" thì có 2 chú cháu Nguyễn Du và Nguyễn Hành), nhà thơ Nguyễn Công Trứ vào thế kỷ XIX; Thế kỷ XX có Giáo sư khảo cổ học Hà Văn Tấn, Nhà giáo nhân dân Lê Hải Châu, Nghệ sỹ nhân dân Đào Mộng Long... Về di tích danh thắng, không một ngôi đền nào ở Nghi Xuân không gắn với sự nghiệp công lao của một nhân tài, không một di tích thắng cảnh nào không gắn với một truyền thuyền đẹp về tình người tình đất, không một dòng họ nào không sản sinh cho quê hương những bậc hiền tài.

Lịch sử 550 năm với bao thăng trầm trong quá trình dựng xây và phát triển luôn gắn với những dấu ấn đậm đặc về văn hóa làng với những làng nghề nổi tiếng: làng Cổ Đạm trở thành giáo phường ca trù nức tiếng dưới vương triều nhà Nguyễn, được vua nhà Nguyễn phong ca trù Cổ Đạm là đội quốc nhạc của triều đình. Ông Đinh Lễ, chàng trai trẻ gắn với truyền thuyết được tiên nhân tặng cho khúc gỗ ngô đồng để làm ra chiếc đàn đáy, trở thành là vị tổ sư nghề cầm ca của làng. Nhiều làng nghề giàu truyền thống, gắn với những truyền thuyết huyền ảo một thời như làng mộc Đan Phổ, làng nước mắm Cương Gián, làng nồi đất Cổ Đạm, làng nghề nón Tiên Điền…

Trước cách mạng tháng Tám, Nghi Xuân có 217 km2 đất tự nhiên, năm 1930 dân số chỉ có 38.101 người, nhân dân phần lớn “dĩ nông vi bản” sống về nông nghiệp nông thôn, cha truyền con nối, cần cù kham khổ, một nắng hai sương bám chắc ruộng đồng để tồn tại và phát triển. Với kỹ năng vốn có họ đã tìm ra cách thức trồng trọt, chăn nuôi, đánh bắt. Phải lam lũ với ruộng đồng, vật vã với đại dương lắm mới làm nên: Lúa Xuân Viên - khoai Phan Xá - dưa đỏ Mỹ Dương, chè xanh làng trại, cá Hội Thống, nước mắm Vạn Cương, muối Đồng Kèn, ruốc rươi Quần Mộc....

Tháng 4 năm 1930 với sự ra đời của Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên tại Đình Hoa Vân Hải thuộc tổng Cổ Đạm từ đó phát triển ra các xã, tổng khác, nhân dân Nghi Xuân đi qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ với những chiến công đã được lưu vào sử Đảng như “Tiếng trống Xô Viết”- Phong trào đấu tranh 1930-1931, trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ ác liệt với những địa danh nổi tiếng như Cầu Bến Thủy, Gia Lách, Núi Cơm. Hòa bình, nhân dân Nghi Xuân đã tập trung bám đất, bám biển, các mô hình sản xuất, các ngành nghề ngày càng đa dạng. Không chỉ "lúa Xuân Viên, tiền Hội Thống" mà còn "lúa Lam Hồng", dệt thảm Xuân Hội trở thành “Làng thảm làng hoa”. Nhiều đội tàu đánh bắt xa bờ từng đưa ngư nghiệp Nghi Xuân phát triển mạnh mẽ.

Trong công cuộc đổi mới của đất nước, cùng với sự phát triển chung, Nghi Xuân không ngừng phát triển, nhất là trong phong trào xóa đói giảm nghèo. Nhưng phải đến khi triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới, Nghi Xuân mới thực sự vươn lên mạnh mẽ để trở thành một điểm sáng. Với mục tiêu xây dựng Nghi Xuân trở thành “Nông thôn của khát vọng khởi nghiệp và làm giàu”, với quan điểm: “Xây dựng nông thôn mới trên nền tảng các giá trị văn hóa truyền thống”. Đảng bộ và nhân dân Nghi Xuân cùng với quyết tâm cao nhất, sự vào cuộc mạnh mẽ và toàn diện nhất, sau mười năm thực hiện, thực sự đã và đang trở thành “Miền quê đáng sống”.

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Nghi Xuân là một huyện đồng bằng ven biển nằm ở phía đông bắc tỉnh Hà Tĩnh, cách thủ đô Hà Nội 310 km về phía nam và có vị trí địa lý:

Huyện Nghi Xuân nằm cách thành phố Hà Tĩnh 47km, cách thị xã Hồng Lĩnh 15km về phía nam, phía bắc giáp với thành phố Vinh (Nghệ An), phía đông giáp biển Đông; đây là vùng đất “Địa linh nhân kiệt” hội tụ đầy đủ tinh hoa của núi Hồng, sông Lam. Với nhiều danh nhân, di tích danh thắng nổi tiếng và nhiều loại hình văn hóa vật thể, phi vật thể. Là mảnh đất tam hợp hội đủ núi đồi, đồng bằng, sông biển; từ Nghi Xuân đến cảng hàng không Vinh chưa đầy 20 km, đi cửa khẩu Cầu Treo biên giới Việt Lào 110 km theo đường quốc lộ 8, đi khu kinh tế Vũng Áng (Kỳ Anh) 115 km. Với vị trí địa lý rất thuận lợi cho giao thương với các tỉnh, các trung tâm kinh tế, xã hội trong và ngoài nước. Có khu du lịch Xuân Thành, sân golf, cảng cá Xuân Hội, cảng Xuân Hải; có hệ thống giao thông khá thuận lợi với hai nhánh đường quốc lộ với chiều dài gần 35 km; có 32 km bờ biển với các bãi biển thoải, nước biển trong xanh; sông Lam chảy phía Tây Bắc với chiều dài trong địa phận huyện là 28 km. Thị trấn Xuân An và thị trấn Nghi Xuân là trung tâm kinh tế, văn hoá, chính trị của huyện..., đặc biệt là huyện nằm gần một số cảng của tỉnh bạn như cảng Bến Thủy, cảng biển Cửa lò, cảng Cửa Hội

Nghi Xuân có diện tích tự nhiên 220 km2, dân số gần 100.000 người

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Huyện Nghi Xuân có 19 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 2 thị trấn: Nghi Xuân (huyện lỵ), Xuân An và 17 xã: Cổ Đạm ( hay Xuân Hoa ) , Cương Gián, Tiên Điền, Xuân Đan, Xuân Giang, Xuân Hải, Xuân Hội, Xuân Hồng, Xuân Lam, Xuân Liên, Xuân Lĩnh, Xuân Mỹ, Xuân Phổ, Xuân Thành, Xuân Trường, Xuân Viên, Xuân Yên.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

  • Từ thời nhà Đường đến nhà Ngô, Đinh, Tiền Lê: Nghi Xuân thuộc đất Hoan Châu.
  • Thời nhà Lý, nhà Trần: Nghi Xuân thuộc Nghệ An châu, Nghệ An trại.
  • Thời nhà Hậu Lê, huyện Nghi Xuân thuộc phủ Đức Quang, xứ Nghệ An (rồi trấn Nghệ An).
  • Thời nhà Nguyễn, huyện Nghi Xuân thuộc phủ Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.
  • Từ năm 1832 đến năm 1976, huyện Nghi Xuân trực thuộc tỉnh Hà Tĩnh.
  • Từ năm 1976 đến năm 1991, huyện Nghi Xuân trực thuộc tỉnh Nghệ Tĩnh, gồm 17 xã: Cổ Đạm, Cương Gián, Tiên Điền, Xuân An, Xuân Đan, Xuân Giang, Xuân Hải, Xuân Hội, Xuân Hồng, Xuân Lam, Xuân Liên, Xuân Mỹ, Xuân Phổ, Xuân Thành, Xuân Trường, Xuân Viên, Xuân Yên.
  • Ngày 23-2-1977, thành lập xã Xuân Lĩnh tại vùng đất khai hoang.
  • Ngày 1-3-1988, tách xóm Tiến Hòa của xã Tiên Điền gồm 59,30 ha diện tích tự nhiên và 507 nhân khẩu; xóm Lam Thủy của xã Xuân Giang gồm 22,5 ha diện tích tự nhiên và 588 nhân khẩu cùng 2.298 nhân khẩu là cán bộ, công nhân viên Nhà nước và người ăn theo của các cơ quan đóng trên địa bàn này để thành lập thị trấn Nghi Xuân - thị trấn huyện lị huyện Nghi Xuân.
  • Từ năm 1991 đến nay thuộc tỉnh Hà Tĩnh.
  • Ngày 8-6-1994, chuyển xã Xuân An thành thị trấn Xuân An.
  • Dự kiến sau năm 2030, xã Tiên Điền sẽ được sáp nhập vào thị trấn Nghi Xuân và hai xã Xuân Trường, Xuân Đan sẽ được hợp nhất thành xã Trường Đan.

Văn hóa và Danh nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Nghi Xuân có nhiều di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu như Ca trù Cổ Đạm, Trò Kiều Tiên Điền và Xuân Liên, Sắc Bùa Xuân Lam, Chầu Văn Xuân Hồng, trò Sĩ - Nông - Công - Thương - Ngư Xuân Thành, Lễ hội Cầu ngư Xuân Hội, các làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh...

Nghi Xuân khi xưa thuộc phủ Đức Quang (gồm cả Hương Sơn, Can Lộc, Đức Thọ, Thanh Chương, Nghi Lộc) được xem là vùng "địa linh nhân kiệt" của Xứ Nghệ. Trong thời kì phong kiến, Nghi Xuân có 21 vị đỗ Đại khoa (Tiến sĩ) với những dòng họ nổi tiếng khoa bảng như: Nguyễn Tiên Điền, Ngụy Khắc, Trần, Phan, Uông, Đậu... và các làng giàu truyền thống văn hoá như: Tiên Điền, Uy Viễn, Cương Gián, Cổ Đạm, Tả Ao, Phan Xá...

Nhiều người thành đạt xuất thân từ Nghi Xuân, như Danh nhân Văn hóa Thế giới, Đại Thi hào dân tộc Nguyễn Du; Đại doanh điền, Nhà thơ Nguyễn Công Trứ; Nhà Địa lý Tả Ao nổi tiếng đời Hậu Lê; Danh tướng Nguyễn Xí; Thiêm đô Ngự sử Phạm Ngữ (1434-?); Danh nho Đặng Thái Phương; Hoàng giáp Phan Chính Nghị; Đại Tư đồ Xuân Quận công Nguyễn Nghiễm- Tể tướng triều Hậu Lê; Liêu Quận công Đặng Sĩ Vinh; Lĩnh Nam công Nguyễn Quỳnh; Toản Quận công,Tiến sĩ Nguyễn Khàn- Thượng thư Bộ lại; "An Nam ngũ tuyệt", nhà thơ Nguyễn Hành; Tổng đốc, Thượng thư Ngụy Khắc Tuần; Bảng nhãn Trần Bảo Tín, Thám hoa Nguyễn Bật Lạng (1546-?), Thám hoa Ngụy Khắc Đản; Phó bảng Hà Văn Đại; Lam Khê hầu Nguyễn Trọng; Điền Nhạc hầu Nguyễn Điều; Nhà sử học Trần Trọng Kim - Thủ tướng đầu tiên của Chính phủ Việt Nam...

Trong số những người nổi tiếng hiện nay, từ huyện Nghi Xuân có: Nghệ sĩ Nhân dân Đào Mộng Long; Nhà Giáo Nhân dân Lê Hải Châu; Giáo sư, Nhà Khảo cổ học Hà Văn Tấn; Giáo sư, Tiến sĩ Y khoa Hà Văn Mạo; Nhạc sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Lê Đóa; Giáo sư Vũ Ngọc Khánh; Trung tướng Lê Hữu Đức-nguyên Cục trưởng Cục tác chiến, nguyên Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng Việt Nam; Trung tướng Trần Quốc Phú, nguyên HT Trường LQI; Trung tướng Trương Đình Quý, nguyên Chính ủy Trường LQI; Thiếu tướng Trần Nam Xuân, nguyên GĐ Học viện PKKQ; Thiếu tướng Nguyễn Mạnh Dũng, Cục Trưởng Cục An ninh nội địa , Bộ Công an; Thiếu tướng Phan Xuân Sơn, Phó Chánh Thanh tra Bộ Công an (Việt Nam). Nhà kinh tế Đậu Ngọc Xuân -nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, Tiến sĩ Đặng Duy Báu- nguyên Bí thư Tỉnh ủy Hà Tĩnh; Tiến sĩ Uông Chu Lưu -Ủy viên Trung ương Đảng, Phó chủ tịch Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam; Giáo sư kinh tế Nguyễn Đình Hương; Giáo sư Trần Ngọc Hiên nguyên Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Nhà báo, Nhà thơ Thuận Hữu - Ủy viên Trung ương Đảng khóa XI,Tổng biên tập báo Nhân dân; Tiến sĩ Y khoa Hà Văn Quyết; Tiến sĩ Đặng Quốc Khánh- Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Hà Giang; Nguyễn Thị Hà, Thứ trưởng Bộ Lao động Thương binh và Xã hội; Lê Hải An, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

  • DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA VÀ DANH Thắng NỔI TIẾNG

Nghi Xuân Là huyện có tiềm năng lớn về du lịch với các danh lam thắng cảnh, là miền quê có bề dày truyền thống văn hoá lịch sử với 200 di tích, có 68 di tích đã được xếp hạng cấp Quốc gia và cấp tỉnh trong đó 01 di tích được xếp hạng di tích cấp Quốc gia đặc biệt là Khu lưu niệm Danh nhân văn hoá thế giới - Đại thi hào Nguyễn Du. Hệ thống di tích huyện Nghi Xuân hết sức phong phú và đa dạng phục vụ tốt cho các hoạt động du lịch văn hóa danh nhân, du lịch văn hóa tâm linh tiêu biểu như: Quần thể khu di tích Nguyễn Du, nhà thờ Uy viễn Tướng công Nguyễn Công Trứ, đền Chợ Củi, đền Huyện, Đình Hoa Vân Hải Cổ Đạm, đình Hội Thống, đền Nguyễn Xí, chùa Phong Phạn, chùa Thanh Lương, chùa Đà Liễu và Di chỉ khảo cổ Bãi Cọi - Xuân Viên, Việt Nam Trần Triều Điện, Thiền Viện Trúc lâm Hồng Lĩnh... Sau đây là một số địa chỉ nổi bật:

  • Đền Huyện Nghi Xuân. Nơi đây thờ Hoàng tử triều Lý là Uy Minh vương Lý Nhật Quang. Đền thờ được xây dựng lâu đời và nổi tiếng linh thiêng. Dự kiến, UBND tỉnh Hà Tĩnh, UBND huyện Nghi Xuân sẽ triển khai đầu tư xây dựng Đền Huyện với quy mô lớn hơn. Bên cạnh Đền Huyện có giếng Tả Ao và cũng tại nơi đây dự kiến sẽ xây dựng khu lưu niệm và nhà thờ Tả Ao.
  • Đền Thượng tại thôn An Tiên, xã Xuân Giang thờ ba vị đại vương triều Lý gồm Uy Minh vương Lý Nhật Quang, Đông Chinh vương và Dực Thánh vương.
  • Đền Chợ Củi tại xã Xuân Hồng: Di tích kiến trúc nghệ thuật tôn giáo thế kỉ 17, thờ Đức Hoàng Mười, Liễu Hạnh công chúa.
  • Nhà thờ Nguyễn Công Trứ tại xã Xuân Giang: Nhà thờ Danh nhân văn hóa thế kỉ 19.
  • Khu lưu niệm Nguyễn Du tại xã Tiên Điền: Khu lưu niệm danh nhân văn hóa thế kỉ 19.
  • Đình Hội Thống tại xã Xuân Hội: Kiến trúc nghệ thuật thế kỉ 17.
  • Nhà thờ Thiếu bảo Liêu Quận công Đặng Sĩ Vinh - di tích lịch sử văn hóa từ năm 2003, được xây dựng từ năm 1770 thời Vua Lê Hiển Tông.
  • Nhà thờ và mộ Trịnh Khắc Lập tại xã Xuân Thành: Danh nhân lịch sử năm 1912.
  • Đình Hoa Vân Hải tại làng Vân Hải - xã Cổ Đạm: Di tích cách mạng giai đoạn 1930-1931.
  • Đền thờ Nguyễn Ngọc Huấn ở xã Xuân Yên
  • Đền Cả ở xã Xuân Hội
  • Đền làng Cam Lâm ở xã Xuân Liên
  • Nhà thờ Phạm Ngự ở xã Xuân Mỹ
  • Nhà thờ Hoàng giáp Phan Chính Nghị tại thôn Vinh mỹ xã Xuân Mỹ
  • Nhà thờ và mộ Bảng nhãn Trần Bảo TínThị trấn Xuân An.
  • Bãi biển Xuân Thành thuộc xã Xuân Thành
  • Đền Thánh Mẫu ở xã Xuân Lam
  • Trúc Lâm đại giác - Việt Nam Trần triều điện tọa lạc trên khu đắc địa rộng 5000 m2 tại làng Kiều Lĩnh, xã Xuân Phổ, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh, có kiến trúc đặc biệt độc đáo, vừa hiện đại vừa cổ kính. Ba tòa nhà chính là 3 cung điện thờ, được xây dựng 2 tầng, tầng một bằng bê tông cốt thép, tầng 2 bằng gỗ quý nhập khẩu từ nước CHDCND Lào,thờ các vị vua nhà Trần

....

Lễ hội truyền thống[sửa | sửa mã nguồn]

  • Hội Mỹ Dương tại xã Xuân Mỹ, vào 17/12 âm lịch: Lễ cúng thần săn bằng thú rừng.
  • Hội Phan Xá vào 7 - 15/1 âm lịch: Lễ khai canh.
  • Lễ Tống Trùng tại xã Tiên Điền, vào tháng 2 âm lịch: Cúng ở đình thờ Thành hoàng, cúng trời đất, cầu yên mùa màng.
  • Hội Sĩ Nông Công Thương, tại xã Xuân Thành, vào tháng 5 âm lịch hàng năm.
  • Tục thờ thần và lễ cầu ngư ở làng xã Xuân Hội, vào ngày mồng 3 tháng 2 âm lịch.
  • Hội lễ ở làng Giáo Phường tại Đình Hoa Vân Hải xã Cổ Đạm, vào 11 - tháng Chạp hàng năm.
  • Lễ hội Đầm vực vào tháng 6 dương lịch. Đầm Vực ở Xuân Viên nằm dưới chân dãy Hồng Lĩnh, có chiều dài hơn 1 km với diện tích khoảng 30 ha. Đây là khu vực có nhiều loài cá nước ngọt sinh trưởng.

..... LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG

....

Giáo dục, Đào tạo[sửa | sửa mã nguồn]

Hiện tại , toàn huyện Nghi Xuân hiện có 3 trường THPT bao gồm :

THPT Nguyễn Du tại xã Tiên Điền

THPT Nguyễn Công Trứ tại Thị Trấn Xuân An

THPT Nghi Xuân tại Xã Cổ Đạm

Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]