Nhà tù

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Nhà tù, hay trại giam, là nơi giam giữ tù nhân.

Theo thông lệ, nhà tù là một bộ phận của hệ thống tư pháp hình sự của nhà nước.

Tù giam là một hình phạt có thể được nhà nước áp dụng đối với người bị tòa tuyên là có tội.

Sơ lược[sửa | sửa mã nguồn]

Không chỉ dùng để giam giữ người phạm tội đã bị kết án mà nhà tù (tại Việt Nam là trại tạm giam) còn được dùng để tạm giam những người bị tình nghi là phạm tội (hay còn gọi là bị can), phục vụ cho việc điều tra vụ án nếu như người đó không đủ điều kiện để được tại ngoại. Bị can trong vụ án hình sự trước khi có quyết định tống đạt về phiên tòa hay bị cáo trong quá trình đang bị xét xử đều ở trong tù hay trại tạm giam.

Tuy nhiên không nhất thiết bị can bị tạm giam trong nhà tù. Ở Việt Nam, trại tạm giam là một tổ chức có quy mô nhỏ và đơn giản hơn nhà tù.

Những tên gọi khác[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà tù và trại giam là 2 từ được dùng chính thức, phổ biến trên thế giới. Ngoài ra còn có nhiều từ khác được dùng không chính thức để chỉ nhà tù như: nhà đá, nhà lao, ngục, xà lim, khám, chuồng cọp...

Ở Việt Nam từ "trại giam" được dùng một cách chính thức, có giá trị pháp lý.

Lịch sử hình thành[sửa | sửa mã nguồn]

Ra đời từ rất sớm, ngay khi nhà nước ra đời thì các nhà tù cũng được thiết lập cùng với quân đội, cảnh sát, tòa án tạo nên hệ thống công cụ trấn áp của giai cấp thống trị đối với các giai cấp, tầng lớp bị trị trong xã hội. Thuở sơ khai, nhà tù chủ yếu được dùng để giam giữ những người chống đối lại giai cấp cầm quyền, tức là những kẻ có thể làm ảnh hưởng đến sự tồn tại của giai cấp đó. Về sau cùng với sự phát triển của xã hội, nhà tù còn được dùng để giam giữ tội phạm, tức những kẻ chống đối, gây hại cho cộng đồng xã hội.

Và ở thời kỳ nào cũng vậy, ngoài chức năng pháp định của mình các nhà tù còn thực hiện những nhiệm vụ chính trị riêng của mình.

Nhà tù cổ[sửa | sửa mã nguồn]

Thời cổ đại, để giam giữ những người chống đối hay các nô lệ thì giai cấp cầm quyền đã biết tới việc xây dựng các nhà tù, dù còn đơn giản, để giam giữ những kẻ chống đối, những tên nô lệ...Những nhà tù này thường xây dựng đơn giản nhưng rất kiên cố. Các tù nhân bị giam giữ giống như những con thú nuôi, trong các lồng, cũi...

Nhà tù phong kiến[sửa | sửa mã nguồn]

Thời gian này, đã xuất hiện những nhà tù, thường gọi là 'ngục kiên cố hơn.

Nhà tù phát xít[sửa | sửa mã nguồn]

Đọc bài chính về trại tập trung...

Nhà tù phát xít mà nổi tiếng là các trại tập trung của phát xít Đức là nơi giam giữ những người dân mà không cần qua một phiên tòa xét xử nào cả. Những trại tập trung chủ yếu dùng để giam giữ những người Do Thái và những người Cộng sản. Nơi đây nổi tiếng vì sự hà khắc của nó, các tù nhân thường xuyên bị đánh đập, tra tấn, dùng làm vật thí nghiệm cho các nghiên cứu...

Nhà tù hiện đại[sửa | sửa mã nguồn]

Cấu trúc[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày nay nhà tù, nhất là ở những nước phát triển, được xây dựng rất quy củ. Một nhà tù thường bao gồm nhiều dãy nhà giam khác nhau, mỗi dãy lại được chia thành nhiều buồng riêng biệt có số hiệu và tên gọi riêng để phân biệt. Mỗi buồng giam có thể được chia nhỏ thành những ô, ngăn (xà lim), nơi thường giam giữ 1 hay 2 tù nhân.

Bao quanh các dãy nhà là hệ thống hàng rào bảo vệ cùng chòi canh gác nhằm ngăn chặn bất cứ ý định vượt ngục nào của tù nhân, đồng thời ngăn chặn những ý định xâm nhập bất hợp pháp vào nhà tù.

Ngoài những buồng giam, nhà tù còn có thể gồm một nhà thờ nhỏ (tại các quốc gia đa số dân cư theo tôn giáo), thư viện, phòng y tế hay thậm chí phòng tập thể hình giúp phạm nhân rèn luyện sức khỏe.

Thông thường thì tại một số nhà tù đặc biệt còn có thêm những buồng biệt giam, đây là nơi giam giữ tạm thời những kẻ có tư tưởng chống phá mạnh, hay những tù nhân vi phạm kỷ luật. Khi bị giam giữ tại các buồng biệt giam này, tù nhân phải chịu một cuộc sống khó khăn hơn nhiều so với tại buồng giam thông thường. Họ gần như không được ra ngoài, tất cả mọi hoạt động đều phải tiến hành trong buồng giam chật hẹp.

Cơ cấu tổ chức[sửa | sửa mã nguồn]

Đứng đầu nhà tù là một giám thị, giúp việc cho giám thị là các phó giám thị. Quản giáo (trước đây thường gọi là cai tù) là người trực tiếp quản lý, giáo dục phạm nhân. Nhân viên bảo vệ, lính gác phụ trách việc đảm bảo an ninh cho nhà tù. Ngoài ra còn có các nhân viên kỹ thuật, y tế, hậu cần... đảm bảo nhà tù vận hành tốt.

Nhiệm vụ[sửa | sửa mã nguồn]

Ở một số quốc gia nhà tù đơn thuần chỉ được dùng làm nơi giam giữ, quản lý, cách ly tù nhân khỏi đời sống xã hội. Ở một số quốc gia khác nhà tù còn có nhiệm vụ giáo dục, cải tạo tù nhân, giúp họ xóa đi những cái xấu, trở thành những công dân có ích cho xã hội. Ở Việt Nam, Trại giam còn là một "trường dạy nghề" giúp cho những công dân tương lai nhận thức được giá trị của sức lao động, tránh cho họ sự "nhàn cư vi bất thiện".

Cơ quan quản lý[sửa | sửa mã nguồn]

Không có một hình mẫu quản lý nhà tù chung cho tất cả các nước trên thế giới, nhưng nhìn chung cơ quan chủ quản của nhà tù có thể chia làm 2 nhóm chính

Nhà tù của các nước trên thế giới[sửa | sửa mã nguồn]

Anh[sửa | sửa mã nguồn]

Úc[sửa | sửa mã nguồn]

Blốc buồng giam chính của nhà tù Fremantle, Tây Úc

Đa số các nhà tù ở nước này được xây dựng từ những năm đầu thế kỷ 19 bởi chính các phạm nhân. Sau đó khá lâu, đến thập niên 1990, chính phủ nước này mới lại cho xây dựng những nhà tù hiện đại hơn.

Hoa Kỳ[sửa | sửa mã nguồn]

Xem Nhà tù Hoa Kỳ

Danh sách các nhà tù trong lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Nhật Bản[sửa | sửa mã nguồn]

Trung Quốc[sửa | sửa mã nguồn]

Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Việt Nam hệ thống nhà tù, theo tên gọi chính thức là trại giam, thuộc sự quản lý của Cục V26 Bộ Công an. Tên đầy đủ của Cục V26 là Cục Cảnh sát Quản lý trại giam, cơ sở giáo dục và trường giáo dưỡng.

Theo Bộ Công an (Việt Nam) tại Hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện công tác tạm giữ, tạm giam được tổ chức trong 2 ngày 4 và 5 tháng 5 năm 2009 tại Hà NộiTP Hồ Chí Minh, "trong 10 năm qua, tổng số người bị tạm giam là hàng triệu lượt người" [1][2]. Từ nhiều năm qua, giới quan sát ghi nhận hệ thống công an, tòa án, kiểm sát ở Việt Nam có các vụ sai phạm trong việc bắt giữ và xét xử mà báo chí gọi là "án oan sai" và Ân xá Quốc tế phê phán tình trạng chính quyền Việt Nam bất giữ bất cứ ai bị cho là nguy hiểm cho an ninh quốc gia và giam tới hai năm không cần tòa án xét xử [2].

Thống kê số lượng tù nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 2006 theo các nguồn tin công khai có khoảng 9 triệu người bị giam giữ trong các nhà tù trên toàn thế giới. Tuy vậy, trên thực tế con số này cao hơn nhiều. Độ chính xác của con số được công khai không cao do còn nhiều nhà tù bí mật, nhà tù của các chế độ độc tài được giữ kín.

Hiện tại Hoa Kỳ đang là nước có số lượng tù nhân nhiều nhất trên thế giới, với hơn 2 triệu tù nhân tại thời điểm cuối năm 2002, trong khi đó cả NgaTrung Quốc (nước có số dân gấp 4 lần Hoa Kỳ) mỗi nước chỉ có khoảng 1 triệu tù nhân.

Tuy vậy xét về tỷ lệ phần trăm của số tù nhân trên dân số thì Rwanda là nước dẫn đầu, vào năm 2002 với hơn 100.000 tù nhân, trong khi dân số có khoảng 8.000.000 người, tức là cứ 100.000 người dân thì có 1.250 người ở trong tù.

Hoa Kỳ đứng thứ hai với tỷ lệ 486 tù nhân trên 100.000 dân (theo số liệu của Bộ Tư pháp, là nước có tỷ lệ tù nhân cao nhất trong số các quốc gia phát triển), tiếp theo là New Zealand với 169. Vào năm 2003, Anh có khoảng 73.000 tù nhân và con số tương tự với các nước Pháp, Đức.

Ở Việt Nam, theo các nguồn tin công khai, có khoảng 40 trại giam đang tồn tại, do Cục V 26 Bộ Công an quản lý. Có khoảng 40.000 đến 60.000 tù nhân. Với dân số vào khoảng 80 triệu thì tỉ lệ tù nhân của Việt Nam là khoảng 75 tù nhân trên 100.000 dân. Không tính số lượng người bị cưỡng chế đưa vào trong các trại học tập cải tạotrại phục hồi nhân phẩm....

Số tù nhân trên 100.000 người dân
Mỹ Nga Anh Canada Đức Italia Pháp Việt Nam Thụy Điển Đan Mạch Iceland
725 713 124 102 98 92 80 75 64 61 29

Những nhà tù nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]

Trên thế giới[sửa | sửa mã nguồn]

Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Nơi giam tù binh cộng sảnPhú Quốc (phục dựng để kỷ niệm)

Một số nhà tù từ thời thuộc Pháp và Mỹ để lại, nay phần lớn là di tích lịch sử như:

Ngoài những nhà tù trên, do các chế độ trước để lại nay chỉ còn ý nghĩa là di tích, thì hiện tại nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam đang duy trì một hệ thống trại giam.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]