Nhóm ngôn ngữ Ubangi

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm

Nhóm ngôn ngữ Ubangi

Phân bố
địa lý
Cộng hoà Trung Phi, Cameroon, Gabon, Cộng hoà Congo, Cộng hòa dân chủ Congo, Nam Sudan, Sudan
Phân loại ngôn ngữ họcNiger–Congo?
Ngôn ngữ con:
Glottolog:uban1244  (Ubangian + Zande)[1]

Nhóm ngôn ngữ Ubangi gồm bảy mươi ngôn ngữ liên kết nhau tập trung ở Cộng hòa Trung Phi. Chúng là ngôn ngữ chính của CAR, được sử dụng bởi 2-3 triệu người, bao gồm ngôn ngữ quốc gia, tiếng Sango. Chúng cũng được nói ở Cameroon, Chad, Cộng hòa dân chủ CongoNam Sudan.

Nhóm ngôn ngữ Ubangi thường được cho vào ngữ hệ Niger-Congo, mặc dù điều này chưa được chứng minh. Các ngôn ngữ Ubangi được coi là một ngữ hệ độc lập bởi Dimmendaal (2011).[2]

Mối quan hệ ngoại tại[sửa | sửa mã nguồn]

Joseph Greenberg (1963) đã phân loại các ngôn ngữ Ubangi ít được biết đến thuộc ngữ hệ Niger-Congo và đặt chúng trong nhóm ngôn ngữ Adamawa với tên "Đông Adamawa". Chúng sớm bị đưa đến một nhánh tách biệt của ngữ hệ Niger-Congo, ví dụ như trong nhóm ngôn ngữ Savan của Blench.[3] Tuy nhiên, điều này ngày càng trở nên không chắc chắn và Dimmendaal (2008) tuyên bố rằng thiếu bằng chứng thuyết phục cho việc phân loại chúng vào ngữ hệ Niger-Congo và Ubangi "có thể là một ngữ hệ độc lập không thể hoặc không có liên quan gì đến ngữ hệ Niger-Congo (hoặc bất kỳ ngữ hệ nào khác)".[4] Tuy nhiên, Blench (2012) cho rằng Dimmendaal không đưa ra bằng chứng tích cực nào cho thấy nó khác biệt và tiếp tục cho Ubangi thuộc ngữ hệ Niger-Congo.[5]

Phân loại nội bộ[sửa | sửa mã nguồn]

Boyd và Moñino (2010) đã loại bỏ tiếng Gbayatiếng Zande.[6] Nửa tá nhánh còn lại có liên hệ với nhau, nhưng mối quan hệ qua lại của chúng khá phức tạp. Williamson & Blench (2000) đề xuất sự sắp xếp sau:

Ubangian 


Banda



Ngbandi (Sango, với tổng số 2 triệu người nói, dựa trên Ngband)


 Sere-Mba 


Sere


 Ngbaka-Mba 


Ngbaka (lưu ý ngôn ngữ Gbaya chính cũng được gọi là Ngbaka)



Mba





Ngoài ra, còn có tiếng Ngombe, có vị trí không chắc chắn do dữ liệu ít ỏi.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert và đồng nghiệp biên tập (2013). “Ubangi”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  2. ^ Dimmendaal, Gerrit J. (2011). Historical Linguistics and the Comparative Study of African Languages. John Benjamins. ISBN 978-90-272-8722-9. 
  3. ^ Williamson, Kay & Blench, Roger (2000) 'Niger–Congo', in Heine, Bernd & Nurse, Derek (eds.) African languages: an introduction, Cambridge: Cambridge University Press.
  4. ^ Gerrit Dimmendaal (2008) "Language Ecology and Linguistic Diversity on the African Continent", Language and Linguistics Compass 2/5:841.
  5. ^ Roger Blench, Niger-Congo: an alternative view
  6. ^ The position of Gbaya-Manza-Ngbaka group among the Niger-Congo languages
  • *Moñino, Yves. 1988. ''Lexique comparatif des langues oubanguiennes''. Paris: Geuthner.