Nhiễm sắc thể

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Cấu trúc của nhiễm sắc thể
(1) Cromatit
(2) Tâm động - nơi 2 cromatit đính vào nhau, là nơi để nhiễm sắc thể trượt trên thoi vô sắc trong quá trình nguyên phângiảm phân
(3) Cánh ngắn
(4) Cánh dài

Nhiễm sắc thể (NST) là vật thể di truyền tồn tại trong nhân tế bào bị ăn màu bằng chất nhuộm kiềm tính, được tập trung lại thành những sợi ngắn và có số lượng, hình dạng kích thước đặc trưng cho mỗi loài. Nhiễm sắc thể có khả năng tự nhân đôi, phân li hoặc tổ hợp ổn định qua các thế hệ. Nhiễm sắc thể có khả năng bị đột biến cấu trúc tạo ra những đặc trưng di truyền mới.

CẤU TRÚC CỦA NHIỄM SẮC THỂ:

- Ở virus hoặc thể ăn khuẩn, nhiễm sắc thể chỉ là một phân tử ADN trần. Ở sinh vật có nhân, nhiễm sắc thể có cấu trúc phức tạp.

- Ở tế bào thực vật, động vật sau khi nhân đôi mỗi nhiễm sắc thể có 2 crômatit, mỗi crômatit có một sợi phân tử ADN mà một nửa là nguyên liệu cũ, một nửa nguyên liệu mới lấy từ môi trường tế bào. Các crômatit này đóng xoắn tới giá trị xoắn cực đại nên cùng có hình dạng và kích thước đặc trưng. Mỗi NST có 2 crômatit đính nhau ở tâm động tại eo thứ nhất. Một số NST còn có eo thứ 2, tại eo này là nơi tổng hợp ARN. Các ARN tích tụ lại tạo nên nhân con. Lúc bước vào phân bào, NST ngừng hoạt động, nhân con biến mất. Khi phân bào kết thúc, NST hoạt động, nhân con lại tái hiện.

- NST các loài có hình dạng khác nhau: hình hạt, hình que, hình chữ V và hình móc. Ở một số loài sinh vật trong vòng đời có trải qua giai đoạn ấu trùng có xuất hiện các NST có kích tước lớn dần hàng nghìn lần gọi là NST khổng lồ (như ấu trùng của loài ruồi giấm và các loài thuộc bộ hai cánh). Điển hình là nhiễm sắc thể có hình chữ V với 2 cánh kích thước bằng nhau hoặc khác nhau. chiều dài của NST từ 0.2 đến 50 micrômét, chiều ngang từ 0,2 đến 2 micrômét.

- NST được cấu tạo từ chất nhiễm sắc bao gồm ADN và prôtêin. Phân tử ADN quấn quanh khối cầu prôtêin tạo nên nuclêôxôm là đơn vị cấu trúc cơ bản theo chiều dọc của NST. Mỗi nuclêôxôm gồm 8 phân tử prôtêin histôn tạo nên khối cầu dẹt phía ngoài được gói bọc bởi 7/4 vòng xoắn ADN có khoảng 146 cặp nuclêôtit. Các nuclêôxôm được nối với nhau bằng các đoạn ADN và một prôtêin histôn. Mỗi đoạn có khoảng 15-100 cặp nuclêôtit. Tổ hợp ADN với prôtêin histôn tạo thành sợi cơ bản có chiều ngang 30 nm, sợi cơ bản cuộn xoắn thứ cấp thành sợi nhiễm sắc có chiều ngang 300 nm. Sợi nhiễm sắc tiếp tục đóng xoắn tạo thành một ống rỗng có chiều ngang 2000 A gọi là sợi siêu xoắn, sợi siêu xoắn tiếp tục đóng xoắn tạo thành crômatit có chiều ngang khoảng 700 nm

- Nhờ cấu trúc xoắn cuộn như vậy nên NST có chiều dài ngắn lại khoảng 15000- 20000 lần so với chiều dài phân tử ADN. NST dài nhất của người chứa ADN dài khoảng 82 mm, sau khi đóng xoắn cực đại ở kì giữa chỉ dài 10 micrômét. sự thu gọn cấu trúc không gian như thế thuận lợi cho việc tổ hợp và phân li của NST trong quá trình phân bào.

  • Nhiễm sắc thể đơn: chỉ gồm 1 sợi ADN kép.
  • Nhiễm sắc thể kép: gồm 2 crômatit giống nhau và dính nhau ở tâm động, hình thành do nhiễm sắc thể đơn tự nhân đôi.
  • Cặp nhiễm sắc thể tương đồng: gồm 2 nhiễm sắc thể giống nhau về hình dạng, cấu trúc và trật tự gen trên nhiễm sắc thể (một có nguồn gốc từ giao tử của bố, một có nguồn gốc từ giao tử của mẹ).

nguồn: tuyển tập Sinh Học 1000 câu hỏi và bài tập

Đặc điểm của bộ NST[sửa | sửa mã nguồn]

Bộ nhiễm sắc thể là số lượng nhiễm sắc thể có trong 1 tế bào của 1 loài.Tế bào của mỗi loài sinh vật khác nhau thì có bộ nhiễm sắc thể khác nhau, đặc trưng về số lượng và hình dạng của mỗi loài. Bộ nhiễm sắc thể chứa các cặp nhiễm sắc thể tương đồng gọi là bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội (kí hiệu là 2n). Bộ nhiễm sắc thể trong giao tử chỉ chứa một nhiễm sắc thể của mỗi cặp tương đồng gọi là bộ nhiễm sắc thể đơn bội (kí hiệu là n). Số lượng bộ nhiễm sắc thể trong bộ lưỡng bội không phản ánh được trình độ tiến hóa của loài.

MỘT SỐ BỘ NST ĐẶC TRUNG CỦA LOÀI

Các vùng của 23 nhiễm sắc thể của con người trong kỳ giữa sớm trong tế bào sợi.
Ngừng lại! Phần này có độ chính xác chưa xác định. Xem trang thảo luận để biết thêm về điều này.

Động vật[sửa | sửa mã nguồn]

  • Bộ nhiễm sắc thể của người là 2n=46 (n=23). (tam nhiễm 2n+1)(trong đó có 22 cặp NST thường và 1 cặp NST giới tính)
  • Bộ nhiễm sắc thể của tinh tinh là 2n=48 (n=24).
  • Bộ nhiễm sắc thể của là 2n=78 (n=39).
  • Bộ nhiễm sắc thể của ruồi giấm là 2n=8 (n=4).
  • Bộ nhiễm sắc thể của cá chép là 2n=100 (n=50) [1].
  • Bộ nhiễm sắc thể của ruồi nhà là 2n=12 (n=6).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Trâu đầm là 2n=48 (n=24).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Khỉ là 2n=42 (n=21).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Chó là 2n=72 (n=36).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Lợn là 2n=38 (n=19).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Mèo là 2n=38 (n=19).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Thỏ là 2n=44 (n=22).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Ngựa là 2n=64 (n=32).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Lừa là 2n=62 (n=31)
  • Bộ nhiễm sắc thể của Chuột cống là 2n=44 (n=22).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Chuột nhắt là 2n=40 (n=20).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Cá sấu là 2n=48 (n=24).
  • Bộ nhiễm sắc thể của ếch là 2n=26 (n=13)
  • Bộ nhiễm sắc thể của Đỉa là 2n=16 (n=8)
  • Bộ nhiễm sắc thể của Giun tròn là 2n=11(đực) 2n = 12 giun cái (n=6).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Thủy tức là 2n=32 (n=16).

Thực vật[sửa | sửa mã nguồn]

  • Bộ nhiễm sắc thể của cà chua là 2n=24 (n=12).
  • Bộ nhiễm sắc thể của đậu Hà Lan là 2n=14 (n=7).
  • Bộ nhiễm sắc thể của ngô là 2n=20 (n=10).
  • Bộ nhiễm sắc thể của lúa nước là 2n=24 (n=12).
  • Bộ nhiễm sắc thể của cải bắp là 2n=18 (n=9).
  • Bộ nhiễm sắc thể của thuốc lá là 2n=48 (n=24).
  • Bộ nhiễm sắc thể của dâu tằm là 2n=56 (n=28).
  • Bộ nhiễm sắc thể của khoai tây là 2n=48 (n=24).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Hành là 2n=16 (n=8).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Lúa mì mềm là 2n=48 (n=24).
  • Bộ nhiễm sắc thể của Tảo lục là 2n=20 (n=10).
  • Bộ nhiễm sắc thể của nấm men là 2n=36 (n=18).

Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]