Panduranga (địa khu)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm

Panduranga (tiếng Phạn: पाण्डुराग) là một trong bốn địa khu/vùng/tiểu quốc của Chăm Pa, địa khu này bao gồm các tỉnh Ninh ThuậnBình Thuận hiện nay.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Lịch sử Chăm Pa thời kỳ đầu qua các sử liệu và bia ký chỉ cho thấy những thông tin ở miền Bắc tại vùng AmaravatiVijaya. Thông tin về các địa khu/tiểu quốc phía nam như Panduraga và Kauthara nhắc tới muộn hơn. Có những công trình nghiên cứu cho rằng trước khi hợp nhất vào Lâm Ấp, Pandaranga là vùng lãnh thổ là chư hầu của Phù Nam

Sau sự sụp đổ của các Vương triều phía bắc trong thời kỳ Lâm Ấp, vào năm 757 một Vương triều mới là Hoàn Vương ở phía nam trong vùng Panduranga lên nắm quyền kiểm soát toàn Chăm Pa, với kinh đô là Virapura, trong thời kỳ Hoàn Vương. Virapura nói riêng và Panduranga nói chung thực sự là trung tâm quyền lực của vương quốc, và đến năm 859 mới kết thúc vai trò trung tâm của mình đến thế kỷ 15

Từ năm 1471, sau khi kinh đô Vijaya thất thủ trước Đại Việt, Chăm Pa mất các lãnh thổ miền bắc từ đèo Cù Mông trở ra. Người Chăm tập trung quay về khu vực phía nam với vương quốc mới là Panduranga-Chăm Pa, từ lúc đó địa khu Panduranga lại trở thành trung tâm hành chính chính trị của Chăm Pa tới năm 1832 khi nhà Nguyễn đặt Panduranga làm thành tỉnh Bình Thuận

Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]

Panduranga cùng với Kauthara là hai địa khu của bộ tộc Cau sinh sống, một trong hai bộ tộc chính hình thành nên người Chăm sau này, tại Panduranga sớm hình thành các đô thị ven biển mà người chăm vốn lành nghề về hàng hải. Các đô thị vẫn còn tồn tại đến ngày nay tại Việt Nam với các tên gọi chuyển sang Hán Việt như: Panduranga thành Phan Rang, Panrik thành Phan Rí, Pajai thành Phan Thiết

Các công trình kiến trúc về tôn giáo như các tháp Chăm được xây dựng liên tục qua các thời kỳ, từ thế kỷ 8 đến thế kỷ 17. Các tháp Po Nagar (ở thế kỷ 8), tháp Hòa Lai, tháp Phú Hài, tháp Po Dam (thế kỷ 9), tháp Po Klaung Garai (thế kỷ 13), tháp Po Rome (thế kỷ 17)

Panduranga là địa khu cuối cùng của người Chăm trước khi bị sát nhập hoàn toàn vào Việt Nam năm 1832. Vì thế hiện nay, số lượng người Chăm tập trung và sinh sống ở đây nhiều nhất nước. Các khu vực đông người Chăm sống là các làng ở Phan Rang, Ninh Phước, Ninh Hải tỉnh Ninh Thuận các làng ở Bắc Bình, Tuy Phong tỉnh Bình Thuận. Hiện nay người Chăm ở đây đang còn khoảng 100.000 người và vẫn giữ lại được các tập tục cổ xưa

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]