Phương ngữ Nam Bộ (tiếng Việt)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Phương ngữ Nam Bộ là một phương ngữ thuộc vùng phương ngữ miền Nam của tiếng Việt. Phương ngữ này được cư dân người Việt sử dụng tại khu vực Đông Nam BộTây Nam Bộ của Việt Nam. Phương ngữ Nam Bộ có cách phát âm, từ vựng, cách sử dụng từ ngữ khác biệt khá lớn so với các phương ngữ khác.

Kể từ khi chúa Nguyễn Hoàng vượt Hoành Sơn vào Đàng Trong bắt đầu một thời kỳ Nam tiến mở mang bờ cõi, cư dân Việt từ miền Bắcmiền Trung Việt Nam bắt đầu di cư vào. Do điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và văn hóa (tiếp xúc với cư dân bản địa), tiếng Việt ở khu vực này dần thay đổi. Cách phát âm thay đổi nhiều: "hoạch" thành "hoặt" hay "goặt", âm "v" thành âm "d", "au" thành ao, "an" thành "ang". Nhiều từ đã bị đọc chệch đi do húy kỵ các vua chúa nhà Nguyễn: "hoàng" thành "huỳnh", "cảnh" thành "kiểng", "kính" thành "kiếng", "hoa" thành "huê". Một số lượng từ vựng tiếng Khmer được vay mượn như: xoài, bò hóc, ghe, ghe ngo, vỏ lãi. Có nhiều từ tiếng Hoa của cư dân Quảng Đông, Phúc Kiến được vay mượn âm như: tẩy (ly đá), chạp pô, xì dầu, xì quách, bò bía, chế, hia, lì xì,...

Một số nguyên âm và từ ngữ được đọc theo phương ngữ Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Người Bến Tre, Đồng Tháp, Tiền Giang hầu như không phân biệt được phụ âm rg.

- Phụ âm d sẽ đọc thành y (ví dụ: độ dài sẽ đọc thành độ yài)

- Phụ âm ch sẽ đọc thành như nửa chờ nửa yờ

- Phụ âm v thành y (chỉ có ở phương ngữ Tây Nam Bộ, người Sài Gòn thỉnh thoảng cũng đọc lẫn lộn giữa vd thành y. Ví dụ: về thành yề hay yìa)

- Phụ âm quờ sẽ đọc thành guờ (ví dụ: quả bóng đọc thành gỏa bóng, quê sẽ đọc thành guê)

Âm an sẽ đọc thành ang (ví dụ: bàn ghế sẽ đọc thành bàng ghế)

Âm at sẽ đọc thành ac (ví dụ: phát đạt sẽ đọc thành phác đạc)

Âm ay sẽ đọc thành ai (ví dụ: cánh tay sẽ đọc thành cánh tai)

Âm au sẽ đọc thành ao (ví dụ: phía sau sẽ đọc thành phía sao)

Âm oan sẽ đọc thành oang hoặc oong (ví dụ: tính toán sẽ đọc thành tính toáng hoặc tính toóng)

Âm oang cũng được đọc thành oong tại một số vùng (ví dụ: loáng thoáng sẽ đọc thành loóng thoóng)

Âm oat sẽ đọc thành oac hoặc ooc (ví dụ: hoạt bát sẽ đọc thành hoạc bác hoặc hoọc bác)

Âm oac cũng sẽ đọc thành ooc tại một số vùng (ví dụ: áo khoác sẽ đọc thành áo khoóc)

Âm oai sẽ đọc thành oi theo phương ngữ Tây Nam Bộ (ví dụ: trái xoài đọc thành trái xòi)

Âm oay sẽ đọc thành oai (ví dụ: heo quay đọc thành heo quai)

Âm oau sẽ đọc thành oao*

Âm ăn sẽ đọc thành ăng (ví dụ: thợ săn sẽ đọc thành thợ săng)

Âm ăt sẽ đọc thành ăc (ví dụ: bắt bẻ sẽ đọc thành bắc bẻ)

Âm oăn sẽ đọc thành oăng (ví dụ: khoẻ khoắn sẽ đọc thành khoẻ khoắng)

Âm oăt sẽ đọc thành oăc (ví dụ: loắt choắt sẽ đọc thành loắc choắc)

Âm ân sẽ đọc thành âng (ví dụ: chân thành sẽ đọc thành châng thành hoặc chưng thành)

Âm ât sẽ đọc thành ât hoặc ức (ví dụ: chất phác sẽ đọc thành chấc phác hoặc chức phác) Âm âc cũng sẽ đọc thành ức (ví dụ: xôi gấc sẽ đọc thành xôi gức)

Âm uân sẽ đọc thành uưng (ví dụ: chuẩn bị sẽ đọc thành chuửng bị), cách đọc âm uưng là nửa ung và nửa uâng

Âm uât sẽ đọc thành uưc (ví dụ: sản xuất sẽ đọc thành sảng xuức), cách đọc âm uưc là nửa uc và nửa uâc

Âm en, eng đều sẽ đọc thành eeng (ví dụ: bẽn lẽn sẽ đọc thành beẻng leẻng, xà beng sẽ đọc thành xà beeng), nếu là âm eng thì phải đọc là nửa en và nửa eeng

Âm et, ec* đều sẽ đọc thành eec (ví dụ: bọ chét sẽ đọc thành bọ cheéc), nếu là âm ec thì phải đọc là nửa et và nửa eec

Âm oen, oeng* sẽ đọc thành oeeng (ví dụ: làm quen sẽ đọc thành làm queeng), nếu là âm oeng thì phải đọc là nửa oen và nửa

Âm oet, oec* sẽ đọc thành oeec (ví dụ: kho quẹt sẽ đọc thành kho queẹc), nếu là âm oec thì phải đọc là nửa oet và nửa oeec

Âm ên sẽ đọc thành ơn (ví dụ: quý mến sẽ đọc thành quý mớn)

Âm êt sẽ đọc thành ơt (ví dụ: y hệt sẽ đọc thành y hợt)

Âm ênh sẽ đọc thành ên, ân, ơn hoặc inh (ví dụ: mênh mông sẽ đọc thành mên mông, mân mông, mơn mông hoặc minh mông)

Âm êch sẽ đọc thành êt, ât hoặc ơt (ví dụ: con ếch sẽ đọc thành con ết, con ất hoặc con ớt)

Âm uên sẽ đọc thành uơn*

Âm uêt sẽ đọc thành uơt*

Âm uêng sẽ đọc thành uơng*

Âm uênh sẽ đọc thành uên, uân hoặc uơn (ví dụ: huênh hoang sẽ đọc thành huên hoang, huân hoang hoặc huơn hoang)

Âm uêch sẽ đọc thành uêt, uât hoặc uơt (ví dụ: nguệch ngoạc sẽ đọc thành nguệt ngoạc, nguật ngoặc hoặc nguợt ngoạc)

Âm in sẽ đọc thành inh (ví dụ: số chín sẽ đọc thành số chính)

Âm it sẽ thành âm ich (ví dụ: hít thở sẽ đọc thành hích thở)

Âm ich sẽ đọc thành âm ưt(ví dụ:chim chích thành chim chứt)

Âm uyn sẽ đọc thành uynh*

Âm uyt thành âm uych (ví dụ: huýt sáo sẽ đọc thành huých sáo)

Âm uych sẽ đọc thành uứt (ví dụ: huých tay sẽ đọc thành huứt tay)

Âm iên, iêng đều sẽ đọc thành iing (ví dụ: danh tiếng sẽ đọc thành danh tiíng, con kiến sẽ đọc thành con kiíng), cách đọc âm iing là nửa in và nửa iêng

Âm iêt, iêc đều sẽ đọc thành iic (ví dụ: tiết học sẽ đọc thành tiíc học, láo liếc sẽ đọc thành láo liíc), cách đọc âm iic là nửa it và nửa iêc

Âm iêu sẽ đọc thành iu (ví dụ: chiều tà sẽ đọc thành chìu tà)

Âm iêm sẽ đọc thành im (ví dụ: chiêm bao sẽ đọc thành chim bao)

Âm uyên sẽ đọc thành uying (ví dụ: luyên thuyên sẽ đọc thành luying thuying), cách đọc âm ying là nửa ing và nửa iêng

Âm uyêt thành âm uyic (ví dụ: tuyết trắng sẽ đọc thành tuyíc trắng), cách đọc âm yic là nửa ic và nửa yêc

Âm uyêm sẽ đọc thành uym*

Âm on sẽ đọc thành oong (ví dụ: còn mãi sẽ đọc thành coòng mải)

Âm ot sẽ đọc thành ooc (ví dụ: chót vót sẽ đọc thành choóc voóc)

Âm om sẽ đọc thành ơm (ví dụ: thấp thỏm sẽ đọc thành thấp thởm)

Âm ôn sẽ đọc thành ôông (ví dụ: tôn vinh sẽ đọc thành tôông yinh)

Âm ôt sẽ đọc thành ôôc (ví dụ: cột mốc sẽ đọc thành côộc mốc)

Âm ôm sẽ đọc thành ơm (ví dụ: chôm chôm sẽ đọc thành chơm chơm) Âm ơn sẽ đọc thành ơơng (ví dụ: mơn trớn đọc thành là mơơng trơớng), nếu là âm ơng thì phải đọc là nửa âng và nửa ơơng

Âm ơt sẽ đọc thành ơơc (ví dụ: trái ớt đọc thành là trái ơớc), nếu là âm ơc thì phải đọc là nửa âc và nửa ơơc Âm ơi thành âm ơư (ví dụ: trời ơi đọc thành là trờư ơư)

Âm un sẽ đọc thành ung (ví dụ: bún bò sẽ đọc thành búng bò)

Âm ut sẽ đọc thành uc (ví dụ: cú sút sẽ đọc thành cú súc)

Âm ưt sẽ đọc thành ưc (ví dụ: đứt tay sẽ đọc thành đức tai)

Âm uôn, uông đều sẽ đọc thành uung (ví dụ: mong muốn sẽ đọc thành mong muúng, chuồng heo sẽ đọc thành chuùng heo), cách đọc âm uung là nửa ung và nửa uông

Âm uôt, uốc đều sẽ đọc thành uuc (ví dụ: tuốt lúa sẽ đọc thành tuúc lúa, ngọn đuốc sẽ đọc thành ngoọng đuúc), cách đọc âm uuc là nửa uc và nửa uôc Âm ươn, ương đều sẽ đọc thành ưưng (ví dụ: lươn lẹo sẽ đọc thành lưưng lẹo, đường đi sẽ đọc thành đưừng đi), cách đọc âm ưưng là nửa ưng và nửa ương

Âm ươt, ươc đều sẽ đọc thành ưưc (ví dụ: thướt tha sẽ đọc thành thưức tha, cá cược sẽ đọc thành cưực), cách đọc âm ưưc là nửa ưc và nửa ươc

Âm ươi sẽ đọc thành ưi (ví dụ: đười ươi sẽ đọc thành đừi ưi).

Âm ươu sẽ đọc thành ưu (ví dụ: nướu răng thì ngoài Bắc sẽ đọc thành niếu răng còn Nam Bộ sẽ đọc thành nứu răng)

Âm ươi sẽ đọc thành ưi (ví dụ: dưới kia sẽ đọc thành yứi kia)

Lưu ý: Những nguyên âm "ee", "ii/yi", "ơơ", "uu", "uư", "ưư", "ơư" là những nguyên âm ghép không chính thức. Những nguyên âm này chỉ dùng để phiên âm cách nói của ngôn ngữ địa phương nên sẽ rất khó để đọc và hiểu được nó, người xem phải có sự am hiểu về âm vị học thì mới có thể đọc và hiểu được những nguyên âm này.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]