Rối loạn căng thẳng sau sang chấn

Rối loạn căng thẳng sau sang chấn
Quân nhân có thể sử dụng nghệ thuật để giảm triệu chứng PTSD
Khoa/Ngành	Tâm thần học, tâm lý học lâm sàng
Triệu chứng	Những suy nghĩ, cảm xúc hoặc giấc mơ ám ảnh liên quan đến sự kiện; căng thẳng tâm lý hoặc thể chất khi gặp các yếu tố gợi nhớ sang chấn; cố gắng né tránh các tình huống liên quan đến sang chấn; tăng phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy
Diễn biến	> 1 tháng
Nguyên nhân	Tiếp xúc với một sự kiện sang chấn
Phương pháp chẩn đoán	Dựa vào triệu chứng
Điều trị	Tư vấn tâm lý, dùng thuốc
Thuốc	Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRIs)
Dịch tễ	8,7% ((nguy cơ suốt đời)); 3,5% ((nguy cơ trong 12 tháng)) (Hoa Kỳ)

Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) là một rối loạn tâm thần có thể phát triển sau khi một người trải qua một sự kiện sang chấn, chẳng hạn như bị xâm hại tình dục, chiến tranh, tai nạn giao thông, lạm dụng trẻ em hoặc các mối đe dọa đến tính mạng. Các triệu chứng có thể bao gồm những suy nghĩ, cảm xúc hoặc giấc mơ ám ảnh liên quan đến sự kiện; căng thẳng về tinh thần hoặc thể chất khi tiếp xúc với các yếu tố gợi nhớ sang chấn; cố gắng né tránh các yếu tố gợi nhớ đó; thay đổi trong suy nghĩ và cảm xúc; và tăng phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy. Những triệu chứng này kéo dài hơn một tháng sau sự kiện. Trẻ nhỏ ít có khả năng biểu hiện đau khổ rõ ràng hơn, thay vào đó có thể thể hiện ký ức của mình thông qua trò chơi. Người mắc PTSD có nguy cơ tự tử và tự hại cao hơn.

Phần lớn những người trải qua sự kiện sang chấn không phát triển PTSD. Những người trải qua sang chấn do hành vi giữa người với người, như bị cưỡng hiếp hoặc lạm dụng trẻ em, có nguy cơ mắc PTSD cao hơn so với những người trải qua sang chấn không do tấn công, hạn như tai nạn hoặc thiên tai. Khoảng một nửa số người bị cưỡng hiếp sẽ phát triển PTSD. Trẻ em ít có khả năng phát triển PTSD hơn người lớn sau sang chấn, đặc biệt nếu trẻ dưới 10 tuổi. Chẩn đoán dựa trên sự hiện diện của các triệu chứng đặc hiệu sau một sự kiện sang chấn.

Việc phòng ngừa có thể thực hiện được nếu tư vấn được nhắm đến những người có triệu chứng sớm, nhưng không hiệu quả khi áp dụng cho tất cả những người từng trải qua sang chấn dù có triệu chứng hay không. Các phương pháp điều trị chính cho người mắc PTSD là tư vấn tâm lý (liệu pháp tâm lý) và thuốc. Thuốc chống trầm cảm nhóm ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRIs) là lựa chọn đầu tay và giúp ích cho khoảng một nửa số bệnh nhân. Lợi ích từ thuốc thường thấp hơn so với tư vấn tâm lý. Chưa rõ liệu kết hợp thuốc và tư vấn có mang lại hiệu quả cao hơn so với từng phương pháp riêng lẻ hay không. Ngoài SSRIs, các thuốc khác chưa có đủ bằng chứng ủng hộ việc sử dụng, riêng benzodiazepine có thể làm kết quả điều trị xấu đi.

Tại Hoa Kỳ, khoảng 3,5% người trưởng thành mắc PTSD trong một năm nhất định, và khoảng 9% dân số sẽ mắc bệnh này vào một thời điểm nào đó trong đời. Ở nhiều nơi khác trên thế giới, tỷ lệ mắc trong một năm nhất định dao động từ 0,5% đến 1%. Tỷ lệ cao hơn có thể xuất hiện ở các khu vực có xung đột vũ trang. Bệnh phổ biến ở phụ nữ hơn nam giới. Các triệu chứng rối loạn tâm thần liên quan đến sang chấn đã được ghi nhận ít nhất từ thời Hy Lạp cổ đại. Trong các cuộc Thế chiến, tình trạng này được gọi bằng nhiều thuật ngữ khác nhau như "sốc bom đạn" (shell shock) và "rối loạn thần kinh chiến đấu" (combat neurosis). Thuật ngữ "rối loạn căng thẳng sau sang chấn" bắt đầu được sử dụng vào thập niên 1970, phần lớn do chẩn đoán ở các cựu binh Mỹ tham chiến tại Việt Nam. Bệnh chính thức được Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ công nhận vào năm 1980 trong ấn bản thứ ba của Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần (DSM-III).