Siêu đám Laniakea

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Bản đồ cho thấy các siêu đám trong vũ trụ, với Laniakea hiển thị màu vàng

Siêu đám Laniakea (còn được gọi là Siêu đám thiên hà Laniakea hoặc SCI đám thiên hà hay đôi khi chỉ Laniakea) [1] là một siêu đám thiên hà và là ngôi nhà chung của Dải ngân hà cùng bao gồm 100.000 thiên hà khác nhau.[2] Nó được định nghĩa vào tháng 9 năm 2014, khi một nhóm các nhà thiên văn học bao gồm R. Brent Tully của Đại học Hawaii, Hélène Courtois của Đại học Lyon, Yehuda Hoffman của Đại học Do Thái Jerusalem và Daniel Pomarède của CEA (Đại học Paris-Saclay) nghĩ ra một cách mới để xác định các siêu đám theo vận tốc xuyên tâm của thiên hà. Định nghĩa mới về siêu đám thiên hà cục bộ bao gồm siêu đám thiên hà cục bộ được xác định trước đó, Siêu đám Xử Nữ, như một phần phụ.[3][4][5][6]

Các nghiên cứu cho thấy Laniakea không bị ảnh hưởng bởi lực hấp dẫn; nó sẽ phân tán thay vì tiếp tục duy trì với các khu vực xung quanh.[7]

Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]

Siêu đám thiên hà Laniakea bao gồm 100.000 thiên hà trải dài trên 160 mêgaparsec (520 triệu năm ánh sáng). Nó có khối lượng xấp xỉ 10 17 khối lượng Mặt Trời, nghĩa gấp trăm nghìn lần thiên hà chúng ta, gần bằng khối lượng của Siêu sao Horologium. Nó bao gồm bốn nhánh con, trước đây được gọi là các siêu lớp riêng biệt:

  • Siêu đám Xử Nữ, phần mà Dải Ngân hà đang cư trú.
  • Siêu đám Trường Xà- Bán Nhân Mã (Hydra-Centaurus)
    • Điểm Hút Lớn, điểm hấp dẫn trung tâm của Laniakea gần Norma
    • Chòm sao Tức Đồng (Antlia), với người họ hàng Siêu đám Trường Xà (Hydra)
    • Siêu đám Bán Nhân Mã (Centaurus)
  • Siêu đám Khổng Tước-Ấn Đệ An (Pavo-Indus)
  • Siêu đám ở phía Nam, bao gồm cụm Fornax (S373), đám thiên hà Dorado và Eridanus.

Các cụm thiên hà khổng lồ của Laniakea là Virgo, Hydra, Centaurus, Abell 3565, Abell 3574, Abell 3521, Fornax, Eridanus và Norma. Toàn bộ siêu sao bao gồm 300 đến 500 cụm và những nhóm thiên hà. Con số thực có thể lớn hơn nhiều vì một số trong số thiên hà này đang đi qua Vùng Tránh, khiến chúng không thể bị phát hiện.

Siêu đám có một số cấu trúc lớn của vũ trụ và ranh giới của chúng rất khó xác định, đặc biệt là từ bên trong. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng kính viễn vọng vô tuyến để lập bản đồ chuyển động của một tập hợp lớn các nhóm thiên hà. Trong một siêu sao nhất định, hầu hết chuyển động của thiên hà sẽ được hướng vào bên trong, chính là hướng về trung tâm khối lượng. Trong trường hợp của Laniakea, tiêu điểm hấp dẫn này được gọi là Điểm Hút Lớn (Great Attractor) và ảnh hưởng đến chuyển động của nhóm thiên hà, nơi thiên hà Milky Way cư trú với tất cả các thiên hà khác trong siêu sao. Không giống như các cụm cấu tạo của nó, Laniakea không bị ảnh hưởng bởi lực hấp dẫn và được dự kiến có thể bị "xé nát" bởi năng lượng tối.[5]

Phương pháp khám phá[sửa | sửa mã nguồn]

Phương pháp mới được sử dụng để phân tích các chuyển động của thiên hà để phân biệt chuyển động đặc biệt với sự giãn nở vũ trụ là lọc Wiener, hoạt động cho thông tin vị trí được xác định rõ, cho phép phân tích ra khoảng 300×10^6 ly (92 Mpc) hiển thị với các mẫu luồng. Với giới hạn đó, Laniakea được cho là đang đi theo hướng của Siêu đám Shapley.[8]

Nhà thiên văn học người Nam Phi, Tony Fairall, đã tuyên bố vào năm 1988 rằng các dịch chuyển đỏ cho thấy Siêu đám Xử Nữ và Siêu đám Trường Xà-Bán Nhân Mã có thể được kết nối với nhau.[9]

Các siêu đám lân cận của Laniakea là Siêu đám Shapley, Siêu đám Hercules, Siêu đám Coma và Siêu đám Perseus-Pisces, chúng đều là một phần trong thành phần của Tổ hợp siêu sao Pisces-Cetus. Các cạnh của siêu đám và của Laniakea không được biết rõ vào thời điểm nào.[4]

Tên[sửa | sửa mã nguồn]

Tên laniakea có nghĩa là "thiên đường rộng bao la" trong tiếng Hawaii, từ lani, nghĩa là "heaven", và ākea, nghĩa là "spacious immeasurable". Tên được đề xuất bởi Nawa'a Napoleon, một giáo sư Ngôn ngữ học tại Hawaii ở Đại học Capiolani Community. Tên này cũng nhằm để tôn vinh các nhà hàng hải Polynesia, người đã sử dụng kiến thức về thiên đàng để điều hướng Thái Bình Dương.[3][8]

  1. ^ Taylor, Charles (2014). Science Encyclopedia. Kingfisher. 
  2. ^ “The road map to the Universe”. DailyMail UK. Ngày 14 tháng 3 năm 2015. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2015. 
  3. ^ a ă "Newly identified galactic supercluster is home to the Milky Way". National Radio Astronomy Observatory. ScienceDaily. ngày 3 tháng 9 năm 2014.
  4. ^ a ă Irene Klotz (2014-09-03). "New map shows Milky Way lives in Laniakea galaxy complex". Reuters. Reuters.
  5. ^ a ă Elizabeth Gibney (ngày 3 tháng 9 năm 2014). "Earth's new address: 'Solar System, Milky Way, Laniakea'". Nature. doi:10.1038/nature.2014.15819.
  6. ^ Quenqua, Douglas (ngày 3 tháng 9 năm 2014). "Astronomers Give Name to Network of Galaxies". New York Times. Truy cập 4 September 2014.
  7. ^ Chon, Gayoung; Böhringer, Hans; Zaroubi, Saleem (2015). “On the definition of superclusters”. Astronomy & Astrophysics 575: L14. Bibcode:2015A&A...575L..14C. arXiv:1502.04584. doi:10.1051/0004-6361/201425591. 
  8. ^ a ă Camille M. Carlisle (ngày 3 tháng 9 năm 2014). "Laniakea: Our Home Supercluster". Sky and Telescope.
  9. ^ Fairall, Anthony Patrick (1988). “A redshift map of the Triangulum Australe-Ara region – Further indication that Centaurus and Pavo are one and the same supercluster”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 230 (1): 69–77. Bibcode:1988MNRAS.230...69F. doi:10.1093/mnras/230.1.69. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Đại diện của video về những phát hiện Laniakea được đăng trên các bài báo thuộc chủ đề Khám phá.

Vẽ lại ranh giới vũ trụ trên bản đồ và xác định siêu đám ngoài dài ngân hà của chúng ta rồi đặt tên là Laniakea.