Bước tới nội dung

Sushila Karki

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Sushila Karki
सुशीला कार्की
Nepalese woman with grey hair and glasses looking to the side
Karki năm 2021
Thủ tướng Nepal
Tạm quyền
Nhậm chức
12 tháng 9 năm 2025
Tổng thốngRam Chandra Poudel
Phó Tổng thốngRam Sahaya Yadav
Tiền nhiệmK. P. Sharma Oli
Chánh án Tòa án tối cao Nepal
Nhiệm kỳ
11 tháng 7 năm 2016 – 6 tháng 6 năm 2017
Bổ nhiệmBidya Devi Bhandari
Tiền nhiệmKalyan Shrestha
Kế nhiệmGopal Prasad Parajuli
Thẩm phán Tòa án tối cao Nepal
Nhiệm kỳ
Tháng 1 năm 2009 – 6 tháng 6 năm 2017
Bổ nhiệmRam Baran Yadav
Tiền nhiệmKhil Raj Regmi
Kế nhiệmDeepak Raj Joshee
Thông tin cá nhân
Sinh7 tháng 6, 1952 (73 tuổi)
Biratnagar, quận Morang, Đông Nepal, Vương quốc Nepal
Đảng chính trịĐộc lập
Phối ngẫuDurga Prasad Subedi
Giáo dụcĐại học Tribhuvan (BA, LLB)
Đại học Banaras Hindu (MA)

Sushila Karki[a] (sinh ngày 7 tháng 6 năm 1952) là một chính trị gia và cựu luật gia người Nepal. Bà hiện là thủ tướng lâm thời của Nepal kể từ ngày 12 tháng 9 năm 2025, sau cuộc biểu tình Gen Z.[1] Bà là người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Nepal. Karki trước đây từng giữ chức chánh án Tòa án Tối cao Nepal từ ngày 11 tháng 7 năm 2016 đến ngày 6 tháng 6 năm 2017, trở thành người phụ nữ đầu tiên nắm giữ chức vụ này.[2][3]

Đầu đời và giáo dục

[sửa | sửa mã nguồn]

Karki sinh ngày 7 tháng 6 năm 1952 trong một gia đình người Chhetri đến từ Sankarpur (sau này là một phần của thành phố Biratnagar[4]), Nepal.[5][6] Trong bảy người con của gia đình, bà là con cả.[7]

Karki theo học tại Đại học Tribhuvan. Bà tốt nghiệp với bằng Cử nhân Nghệ thuật từ Cao đẳng Mahendra Morang vào năm 1972. Sau đó, bà theo học khoa học chính trị ở Ấn Độ và năm 1975 nhận bằng thạc sĩ khoa học chính trị từ Đại học Banaras Hindu. Bà trở lại Đại học Tribhuvan để học luật và tốt nghiệp vào năm 1978.[8][5][9]

Sự nghiệp

[sửa | sửa mã nguồn]

Những năm đầu tiên

[sửa | sửa mã nguồn]

Từ năm 1986 đến năm 1989, Karki làm trợ giảng tại Đại học Tribhuvan, cơ sở Mahendra Multiple; từ năm 1988, bà đồng thời là chủ tịch luật sư của Tòa án Khu vực Koshi cho đến năm 1990.[5][4] Năm đó, bà tham gia Phong trào Nhân dân năm 1990 để lật đổ chế độ Panchayat và bị bắt giam tại Nhà tù Biratnagar. Bà sau đó đã viết cuốn tiểu thuyết Kara dựa trên những trải nghiệm của mình.[10] Năm 2002, bà được bổ nhiệm làm chủ tịch Tòa phúc thẩm Biratnagar, một chức vụ mà bà giữ cho đến năm 2004, khi bà trở thành Luật sư cấp cao của Hiệp hội Luật sư Nepal.[5][4]

Tòa án tối cao Nepal

[sửa | sửa mã nguồn]

Karki được bổ nhiệm làm thẩm phán lâm thời của Tòa án Tối cao Nepal vào tháng 1 năm 2009. Chức vụ của bà được chính thức hóa vào năm sau.[8][5] Vào tháng 3 năm 2016, Tòa án Tối cao đã thụ lý đơn thỉnh cầu về việc bổ nhiệm Khil Raj Regmi làm Thủ tướng lâm thời. Tòa án phán quyết rằng đơn thỉnh cầu, ban đầu được đệ trình vào năm 2013, không còn phù hợp nữa và đã bác đơn; Karki và Chánh án Kalyan Shrestha không đồng tình với quyết định này và nhận thấy việc bổ nhiệm Regmi là vi hiến. Sau đó, Karki lập luận rằng việc bổ nhiệm Regmi đã gây ra thiệt hại lâu dài cho hệ thống tư pháp của Nepal.[11]

Sau khi Chánh án Shrestha nghỉ hưu vào tháng 4 năm 2016, Karki được Hội đồng Hiến pháp đề nghị đảm nhận vai trò này. Bà phục vụ tạm thời cho đến khi phiên điều trần chính thức của quốc hội diễn ra vào tháng 7 năm sau nhằm xác nhận việc bổ nhiệm bà.[7][5] Bà là nữ Chánh án đầu tiên và trong thời điểm được bổ nhiệm, bà nổi tiếng là người nghiêm khắc và có quan điểm chống tham nhũng.[12] Vì tính cách này mà bà đã vấp phải sự phản đối trong nhiệm kỳ của mình và bị chính phủ cáo buộc là chống lại họ sau khi Tòa án Tối cao từ chối việc bổ nhiệm Jaya Bahadur Chand làm Cảnh sát trưởng Nepal.[13][14][8] Các thủ tục luận tội, trở nên dễ dàng hơn để chính thức hóa sau khi Hiến pháp được thông qua năm 2015,[15][11] đã được dùng để chống lại bà tại Quốc hội vào tháng 4 năm 2017 bởi Quốc hội Nepal và Đảng Cộng sản Nepal (Trung tâm Maoist); bà đã tự động bị đình chỉ.[8][14][16]

Theo tờ The Himalayan Times, nhiều người coi thủ tục luận tội "mang động cơ chính trị, nhằm ngăn chặn các phán quyết về một số vụ án tai tiếng"[14] còn Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Zeid Ra'ad al-Hussein cho biết "nỗ lực loại bỏ bà làm nảy sinh những lo ngại nghiêm trọng về cam kết của Chính phủ đối với công lý chuyển tiếp và pháp quyền".[17] Không hài lòng với quyết định luận tội, phó thủ tướng kiêm bộ trưởng nội vụ lúc bấy giờ là Bimalendra Nidhi đã từ chức,[18][19] còn Đảng Rastriya Prajatantra đã rời khỏi liên minh mà họ đã thành lập với Đảng Quốc đại Nepal và Đảng Cộng sản Nepal (Trung tâm Maoist).[16] Vào tháng 5, Cholendra Shumsher Rana từ Tòa án Tối cao đã ra lệnh hoãn các thủ tục tố tụng.[14] Do áp lực của công chúng, một thỏa thuận đã được thực hiện trong quá trình cải tổ nội các và các đảng cầm quyền đã rút lui. [15][6] Karki đã từ chức vào ngày 6 tháng 6 năm 2017 khi bà đã đến tuổi nghỉ hưu là 65.[20]

Sau khi nghỉ hưu, Karki viết Nyaya, một cuốn tự truyện về thiếu thời và sự nghiệp của bà với tư cách là một thẩm phán. Trong cuốn sách Karki lập luận rằng nền dân chủ dựa vào độc lập tư pháp.[21] Bà xuất bản tiểu thuyết Kara của mình vào năm 2019.[10]

Những phán quyết đáng chú ý

[sửa | sửa mã nguồn]
  • Om Bhakta Rana kiện CIAA/Chính phủ Nepal (Tham nhũng của Phái bộ gìn giữ hòa bình Sudan)[22][6]
  • Prithivi Bahadur Pandey kiện Tòa án quận Kathmandu (Tham nhũng trong việc in tiền polymer tại Úc)[22]
  • Vụ án mang thai hộ[23]
  • Bản án của Jay Prakash Gupta[24]
  • Hủy bỏ việc bổ nhiệm Lokman Singh Karki vào Ủy ban điều tra lạm dụng quyền hạn[25]

Thủ tướng lâm thời Nepal

[sửa | sửa mã nguồn]

Sau các cuộc biểu tình chống tham nhũng do thế hệ Z lãnh đạo năm 2025 buộc Thủ tướng K. P. Sharma Oli phải từ chức, Nepal cần một chính phủ lâm thời và tên của Karki đã được một số nhà hoạt động đề xuất vì bà trung lập về mặt chính trị.[26] Sau một cuộc thăm dò trên nền tảng truyền thông trực tuyến Discord, những người biểu tình đã chọn Karki trong số năm ứng cử viên.[27] Việc bổ nhiệm đã được thống nhất tại các cuộc đàm phán với quân đội Nepal.[28][27][29] Vào ngày 12 tháng 9 năm 2025, Quốc hội Liên bang Nepal đã bị giải tán[29] và Karki đã tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng lâm thời dựa trên điều 61 của Hiến pháp Nepal.[30][31] Bà là người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử Nepal giữ chức vụ này.[29]

Theo đề nghị của bà, tổng thống Ram Chandra Poudel đã giải tán quốc hội vào ngày 12 tháng 9 để chuẩn bị cho cuộc bầu cử dự kiến sẽ diễn ra vào ngày 5 tháng 3 năm 2026.[32] Bà đã công bố nội các của mình từ ngày 15 tháng 9 năm 2025.[33]

Đời tư

[sửa | sửa mã nguồn]

Bà kết hôn với Durga Prasad Subedi, một thành viên và là lãnh đạo cánh thanh niên của Đảng Quốc đại Nepal; ông là người có liên quan tới vụ cướp máy bay DHC-6 của Hãng hàng không Hoàng gia Nepal năm 1973.[25][28][34][35] Họ gặp nhau khi đang học tại Đại học Hindu Banaras;[36] khi đó ông làm gia sư cho cô.[25] Họ có ít nhất một đứa con.[34]

Ngoài tiếng Nepal, Karki còn biết một chút tiếng Hindi và tiếng Anh.[8][5]

Thư mục

[sửa | sửa mã nguồn]
  • Karki, Sushila (2018). Nyaya न्याय [Công lý] (bằng tiếng Nepali). Nepal: Book Hill Publications. ISBN 978-9937-9217-8-7.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
  • Karki, Sushila (2019). Kara कारा [Tù đày] (bằng tiếng Nepali). Nepal: Book Hill Publications. ISBN 978-9937-0-6806-2.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)

Xem thêm

[sửa | sửa mã nguồn]
  • Nội các lâm thời Karki
  • Tổng tuyển cử Nepal năm 2026

Ghi chú

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ^ tiếng Nepal: सुशीला कार्की, đã Latinh hoá: Suśīlā Kārkī; phát âm [susilʌ‿kʌrki]

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ^ "Nepal unrest: Sushila Karki to take oath as interim PM; parliament dissolved". The Times of India. ngày 12 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2025.
  2. ^ "Sushila Karki recommended for Chief Justice". ngày 10 tháng 4 năm 2016.
  3. ^ "First woman Chief Justice of Nepal, Sushila Karki, takes oath". The Indian Express. ngày 11 tháng 7 năm 2016. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2017.
  4. ^ a b c Ghimire, Binod Ghimire. "She made history as first woman chief justice of Nepal. Now as PM". Kathmandu Post (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2025.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: ngôn ngữ không rõ (liên kết)
  5. ^ a b c d e f g "Rt. Hon'ble Justice Mrs. Sushila Karki (Subedi)". www.supremecourt.gov.np. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 7 năm 2016.
  6. ^ a b c Gellner, David N.; Adhikari, Krishna P. (ngày 5 tháng 10 năm 2020). "Guarding the Guards: Education, Corruption, and Nepal's Commission for the Investigation of Abuse of Authority (CIAA)". Public Anthropologist. 2 (2): 177–200. doi:10.1163/25891715-BJA10003. ISSN 2589-1707.
  7. ^ a b "Nepal Gets First Woman Chief Justice, Sign Of Changing Attitudes". NDTV. Reuters. ngày 13 tháng 4 năm 2016.
  8. ^ a b c d e "सुशीला कार्की कौन हैं, जिनके नेपाल के अंतरिम प्रधानमंत्री बनने की है चर्चा". BBC News Hindi (bằng tiếng Hindi). ngày 11 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2025.
  9. ^ "Sushila Karki, Nepals's new Acting CJ". The Hindu. Press Trust of India. ngày 15 tháng 4 năm 2016.
  10. ^ a b "5 books on Nepali women by Nepali women". Online Khabar (bằng tiếng Anh). ngày 17 tháng 3 năm 2021. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2025.
  11. ^ a b Abeyratne, Rehan; Bùi Ngọc Sơn, biên tập (2022). The law and politics of unconstitutional constitutional amendments in Asia. Comparative constitutional change. London, New York.: Routledge. tr. 147–148. ISBN 978-1-000-48373-4.
  12. ^ Ostermann, Susan (2017). "Nepal in 2016: Nepali Women Rise above a Sea of Instability". Asian Survey: A Bimonthly Review of Contemporary Asian Affairs. 57 (1): 60–64. doi:10.1525/as.2017.57.1.60. ISSN 0004-4687. JSTOR 26367725 – qua JSTOR.
  13. ^ "SC revokes Chand's appointment as Nepal Police chief, paves the way for Silwal". The Himalayan Times (bằng tiếng Anh). ngày 21 tháng 3 năm 2017. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2025.
  14. ^ a b c d "Supreme Court stays impeachment motion, reinstates CJ Karki". The Himalayan Times (bằng tiếng Anh). ngày 5 tháng 5 năm 2017. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2025.
  15. ^ a b Bùi Ngọc Sơn; Malagodi, Mara, biên tập (2023). Asian comparative constitutional law. Oxford, Anh Quốc; New York, Hoa Kỳ: Hart Publishing. tr. 425. ISBN 978-1-5099-4969-4.
  16. ^ a b "Prachanda: Prachanda govt in crisis after coalition partner pulls support over judge's impeachment". The Times of India. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 5 năm 2017. Truy cập ngày 2 tháng 5 năm 2017.
  17. ^ Kafle, Sanjeeb (ngày 5 tháng 5 năm 2017). "UN condemns move to impeach Nepal's Chief Justice". The Himalayan Times (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2025.
  18. ^ "Nepal's deputy prime minister resigns after country's chief justice is impeached". Scroll.in (bằng tiếng Anh). ngày 1 tháng 5 năm 2017. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2025.
  19. ^ "Deputy PM, Home Minister Bimalendra Nidhi resigns". Online Khabar (bằng tiếng Anh). ngày 30 tháng 4 năm 2017. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2025.
  20. ^ Kafle, Sanjeeb (ngày 6 tháng 6 năm 2017). "Chief Justice Karki retires". The Himalayan Times (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2025.
  21. ^ "Former CJ Karki's book released". Setopati. Truy cập ngày 19 tháng 11 năm 2021.
  22. ^ a b "Nepal Politics: Who is Sushila Karki, Gen Z's Pick for Interim PM?". Deccan Herald (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2025.
  23. ^ Keswani, Pallavi (ngày 12 tháng 9 năm 2025). "Who is Sushila Karki, Nepal's new interim head". The Hindu (bằng tiếng Anh). ISSN 0971-751X. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2025.
  24. ^ "Justice with conviction". The Kathmandu Post. ngày 19 tháng 2 năm 2018.
  25. ^ a b c "Sushila Karki: Jurist with anti-graft reputation, Nepal's first woman CJ — and now potentially its first woman PM". The Indian Express (bằng tiếng Anh). ngày 10 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2025.
  26. ^ Landrin, Sophie (ngày 13 tháng 9 năm 2025). "Sushila Karki appointed as Nepal's prime minister with mission to preserve unity". Le Monde (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 14 tháng 9 năm 2025.
  27. ^ a b "Nepal's Gen Z protesters back ex-chief justice Karki for interim leadership". South China Morning Post (bằng tiếng Anh). ngày 12 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2025.
  28. ^ a b "Nepal Gen-Z protesters want former chief justice Sushila Karki, 73, as interim PM". Hindustan Times (bằng tiếng Anh). ngày 10 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2025.
  29. ^ a b c "Nepal gets first female PM after deadly unrest". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 12 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2025.
  30. ^ "Sushila Karki appointed Prime Minister under Article 61, becomes Nepal's first female head of government". OnlineKhabar English News (bằng tiếng Anh). ngày 12 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2025.
  31. ^ Ellis-Petersen, Hannah (ngày 12 tháng 9 năm 2025). "Nepal appoints its first female PM after historic week of deadly protests". The Guardian (bằng tiếng Anh). ISSN 0261-3077. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2025.
  32. ^ "Nepal's major parties say dissolved parliament must be reinstated". BBC (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2025.
  33. ^ Gurubacharya, Binaj (ngày 15 tháng 9 năm 2025). "Nepal's PM appoints 3 new ministers as interim government prepares to hold fresh elections in March". AP News (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 15 tháng 9 năm 2025.
  34. ^ a b Dahal, Binita. "Justice-in-chief: Legalese". Nepali Times. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2025.
  35. ^ "Nepal unrest: Interim PM contender Sushila Karki's husband hijacked plane in 1973; passengers included actor Mala Sinha". The Times of India. ngày 11 tháng 9 năm 2025. ISSN 0971-8257. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2025.
  36. ^ "Who is Sushila Karki? Nepal's Gen-Z protesters want ex-chief justice as the interim prime minister". The Indian Express (bằng tiếng Anh). ngày 10 tháng 9 năm 2025. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2025.

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Sushila_Karki&oldid=74480906”