Tàm Xá

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Tàm Xá
Hành chính
VùngĐồng bằng sông Hồng
Thành phốHà Nội
HuyệnĐông Anh
Địa lý
Tọa độ: 21°06′34″B 105°50′37″Đ / 21,1095046°B 105,8436749°Đ / 21.1095046; 105.8436749Tọa độ: 21°06′34″B 105°50′37″Đ / 21,1095046°B 105,8436749°Đ / 21.1095046; 105.8436749
Diện tích2,47 km2[1]
Dân số
Tổng cộng4.200 người [1]
Mật độ1.700 người/km2
Dân tộcHầu hết là Kinh
Khác
Mã hành chính00517[2]

Tàm Xá, hay Tầm Xá, là một thuộc huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội, Việt Nam. Xã Tàm Xá có diện tích đất tự nhiên 247,05 ha, dân số xã là 4200 người.[1]

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Tàm Xá nằm ở phía nam huyện Đông Anh, có địa giớiː

Phần lớn diện tích của xã Tàm Xá nằm ngoài đê, trong khi các khu dân cư của xã gồm 2 thôn là thôn Đoài và thôn Đông đều nằm trong đê và xen giữa hai xã Xuân Canh và Vĩnh Ngọc.[12]

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Làng Tàm Xá (hay Tầm Xá) tên Nôm là làng Vườn Vải[13], nằm ven sông Hồng, giữa vùng đất bãi rộng, màu mỡ, rất thuận lợi cho việc trồng dâu nuôi tằm dệt vải. Cùng với tên Nôm, tên chữ của làng cũng phản ánh điều đó (Tàm = tằm tang).

Tục truyền, nghề trồng dâu nuôi tằm của làng có từ thời Hùng Vương. Dân làng còn giỏi xen canh các loại cây rau màu trên vùng đất bãi. Tuy nhiên, bên cạnh những ưu đãi, sông Hồng cũng thường gây lũ lụt cho dân làng, nhiều trận lũ, nước sông dâng lên làm lở hàng vài chục, thậm chí có khi hàng trăm mẫu đất bãi và đặc biệt, làm thay đổi vị trí của làng (năm 1971, lụt lớn, theo chỉ đạo của trên, làng phải rời khỏi vùng bãi để chuyển vào khu vực hiện nay). Tàm Xá lại tiếp giáp với nhiều xã của các huyện bên như: Vĩnh Ngọc, Xuân Canh (huyện Đông Anh - vốn là đất huyện Đông Ngàn, trấn Kinh Bắc cũ), Hải Bối (đất huyện Yên Lãng, trấn Sơn Tây cũ), Nhật Tân, Phú Thượng, Tứ Liên (đất huyện Từ Liêm, trấn Sơn Tây cũ). Do đặc điểm này mà làng thường chịu sự chuyển dịch các đơn vị hành chính qua các thời kỳ: thời Lê trung hưng thế kỷ 18 trở về trước địa bàn xã Tàm Xá là đất Tầm Xá châu thuộc huyện Đông Ngàn [14] phủ Từ Sơn xứ Kinh Bắc. Đầu thời Nguyễn, đầu thế kỷ 19, Tầm Xá là một xã thuộc tổng Hải Bối, huyện Yên Lãng[15], phủ Tam Đái (Tam Đới) trấn Sơn Tây (sau năm 1831 là phủ Vĩnh Tường tỉnh Sơn Tây nhà Nguyễn)[16]. Năm 1876, Tàm Xá cùng với tổng Hải Bối lại thuộc huyện Đông Anh (mới được thành lập) của phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Năm 1892, Tàm Xá lại được cắt về tổng Phúc Lâm, huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Hà Nội (năm 1899 tổng Phúc Lâm thuộc Khu vực ngoại thành Hà Nội; năm 1915-1942 thuộc tổng Phúc Lâm huyện Hoàn Long[3], tỉnh Hà Đông[17]; đầu năm 1943 lại thuộc Đại lý đặc biệt Hà Nội). Hòa bình lập lại, Tàm Xá thuộc quận V ngoại thành Hà Nội[3], đến năm 1961, được cắt chuyển về huyện Đông Anh[3].

Trước Cách mạng Tháng Tám 1945, Tàm Xá là làng có dân số trung bình (năm 1928 có 1371 người)[cần dẫn nguồn]. Xưa kia trai đinh của làng sinh hoạt trong tám giáp: Đông Thượng, Đông Hạ, Tây Thượng, Tây Hạ, Nam Thượng, Nam Hạ, Bắc Thượng, Bắc Hạ.

Ngày 18 tháng 2 năm 1947, bãi giữa Tàm Xá (bãi Soi) là nơi Trung đoàn Thủ Đô rút qua sông Hồng lên Việt Bắc, bảo toàn lực lượng sau hai tháng cầm cự kháng Pháp trong nội thành Hà Nội.[18][19]

Làng Tàm Xá hiện còn cả đình và chùa (Linh Ứng Tự) đã được xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa năm 1992[cần dẫn nguồn]. Trong 5 vị thần được thờ thì có đến 3 vị liên quan đến Sơn thần là Tản Viên, Cao Sơn, Quý Minh (anh em con chú con bác với Tản Viên). Điều này phản ánh cuộc chiến đấu chống lũ lụt và ước vọng sống yên bình của cư dân một làng ven sông. Hai vị thần còn lại là Long Linh (chưa rõ sự tích) và Cẩm Phu nhân. Tục truyền, phu nhân vốn là một cô gái đẹp của làng được tuyển vào cung. Bấy giờ, trong làng còn có một người làm Thái giám trong hoàng cung. Ông bố của viên quan Thái giám này cậy thế con đã ức hiếp dân làng. Những người bị đè nén không chịu nổi đã lập mưu giết chết ông ta. Viên Thái giám tâu vua cho giết hết tất cả gia đình những người phạm tội, song bà Cẩm Phu nhân tâu xin vua chỉ trị tội vài người chủ mưu và được vua y thuận. Nhớ công ơn của bà, dân làng Tàm Xá tôn làm thành hoàng, lập miếu thờ. Hiện còn bản sắc phong năm Quang Trung thứ năm (1792) cho phép giả thiết, bà Cẩm làm cung nữ thời vua Lê - chúa Trịnh.[cần dẫn nguồn]

Trong thời kỳ vận động Cách mạng Tháng Tám 1945, Tàm Xá là một điểm trong An toàn khu của Trung ương ở bờ Bắc sông Hồng. Nhiều gia đình nuôi giấu các cán bộ cao cấp của Đảng. Cây gạo ở ngã ba đê Tàm Xá là một điểm liên lạc quan trọng của Trung ương.[cần dẫn nguồn]

Hội làng[sửa | sửa mã nguồn]

Hội làng Vải - hội làng Tàm Xá, chính hội 12 tháng 3 Âm lịch, nhưng thường kéo dài đến 14 tháng 3. Phần hội có trò bơi chải trên sông Hồng, trò múa mặt nạ. Phần lễ có các lễ tế nhập tịch, tế chính tiệc, tế tống tịch, tế yên vị, tế tư văn, tế thánh Tản Viên, Cao Sơn, Quý Minh, Long Linh, Cẩm phu nhân.[cần dẫn nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă â b c d đ Cổng thông tin huyện Đông Anh
  2. ^ Quyết định số 124/2004/QĐ-TTg ngày 08/7/2004 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành bảng Danh mục và mã số các đơn vị hành chính Việt Nam
  3. ^ a ă â b c d đ Tàm Xá (xã), Từ điển Hà Nội địa danh, Bùi Thiết, nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, trang 398ː "Tàm Xá (xã) thuộc huyện Đông Anh; giáp với các xã Vĩnh Ngọc, Xuân Canh, Hải Bối (cùng huyện) và các xã Nhật Tân, Phú Thượng (huyện Từ Liêm);...".
  4. ^ Phú Thượng trên Goolge Map.
  5. ^ bản đồ quận Tây Hồ.
  6. ^ Nhật Tân trên Goolge Map.
  7. ^ Bãi Soi trên báo Nhân Dân, đăng ngày 15 tháng 1 năm 2019.
  8. ^ Nghe sóng hát ru nơi ngã ba sông Hồng, sông Đuống, báo An ninh Thủ đô, đăng ngày 7 tháng 2 năm 2019.
  9. ^ Tàm Xá trên Goolge Map.
  10. ^ Bãi Soi trên báo Nhân Dân, đăng ngày 15 tháng 1 năm 2019.
  11. ^ Nghe sóng hát ru nơi ngã ba sông Hồng, sông Đuống, báo An ninh Thủ đô, đăng ngày 7 tháng 2 năm 2019.
  12. ^ “Tàm Xá - đất cổ đang chuyển mình”.
  13. ^ Tầm Xá (thôn) trong cuốn Từ điển Hà Nội địa danh, Bùi Thiết, trang 398.
  14. ^ Tầm Xá (thôn) trong cuốn Từ điển Hà Nội địa danh, Bùi Thiết, trang 398.
  15. ^ Tầm Xá (thôn) trong cuốn Từ điển Hà Nội địa danh, Bùi Thiết, trang 398.
  16. ^ Cuốn Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ 19, trang 39.
  17. ^ Danh mục các làng xã Bắc Kỳ, Ngô Vi Liễn, năm 1924, huyện Hoàn Long tỉnh Hà Đông, trang 46.
  18. ^ Bãi Soi trên báo Nhân Dân, đăng ngày 15 tháng 1 năm 2019.
  19. ^ Nghe sóng hát ru nơi ngã ba sông Hồng, sông Đuống, báo An ninh Thủ đô, đăng ngày 7 tháng 2 năm 2019.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Biểu đồ gió Vĩnh Ngọc Vĩnh Ngọc Biểu đồ gió
Vĩnh Ngọc B Xuân Canh
T    xã Tàm Xá    Đ
N
quận Tây Hồ quận Tây Hồ