Tĩnh Gia (phủ)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm

Tĩnh Gia là một phủ thuộc trấn Thanh Hoa,[1][2] nằm ở phía Tây Thanh Hoa.[3] Theo Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa thì huyện Tĩnh Gia nay phần lớn thuộc huyện Ngọc Sơn.[4]

Tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]

Vào thời Lê Thánh Tông, phủ tên là Tĩnh Ninh, sau vì kỵ húy vua Lê Trang Tông nên đổi tên thành Tĩnh Giang, sau đó đổi là Tĩnh Gia. Sau Cách mạng tháng Tám phủ Tĩnh Gia được đổi thành huyện Tĩnh Gia[5] thuộc Thanh Hóa, Việt Nam, theo Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa thì địa bàn của huyện Tĩnh Gia nay thực chất phần lớn là thuộc huyện Ngọc Sơn.[4]

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Theo Lịch triều hiến chương loại chí thì Tĩnh Gia có ba huyện là Nông Cống, Ngọc Sơn[6] và Quảng Xương:[3]

  • Nông Cống: một huyện tại thượng du, có nhiều núi ở phía Tây Nam, có 15 xã, 24 sách, 3 sở, 1 trang và 1 phường,[3] liền với huyện Đông Sơn thuộc phủ Thiệu Thiên, Thanh Hoa.[7]
  • Ngọc Sơn: một huyện gần biển, có 54 xã, 4 phường, 1 trang và 1 vạn.[3]
  • Quảng Xương: có 51 xã,[3] là một huyện gần biển.[8]

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Phủ Tĩnh Gia có một số núi như Na Sơn (Nông Cống),[3] Yểm Sơn (Ngọc Sơn) và Văn Trinh, Tượng Sơn (Quảng Xương).[8]

Huyện Ngọc Sơn có một cửa biển tên là Du Xuyên hay cửa Bạng, bên trái là đá, bên phải là cát, khá nông và hẹp.[9] Quảng Xương có cửa biển Hội Trào, được Phan Huy Chú đánh giá là "sâu hẹp quanh co", tàu thuyền dễ vào nhưng khó ra[8] và cửa Hiếu Hiền, tại đây thuyền bè di chuyển rất khó khăn do cửa biển to, nông, cửa này cũng có nhiều bãi cát ngầm.[9]

Xã hội[sửa | sửa mã nguồn]

Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]

Theo Lịch triều hiến chương loại chí, huyện Nông Cống có 28 người đỗ đại khoa, huyện Ngọc Sơn và Quảng Xương đều có bảy người đỗ.[9]

Phan Huy Chú nhận định:

Trong văn hóa[sửa | sửa mã nguồn]

Phan Huy Ôn có sáng tác một bài thơ về núi Na Sơn ở huyện Nông Cống.[3]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Duy Thanh; Nguyệt Ngân (ngày 11 tháng 2 năm 2017). “Kỷ niệm 445 năm năm sinh danh nhân Đào Duy Từ”. tuoitre.vn. Truy cập ngày 23 tháng 5 năm 2017. 
  2. ^ “Chiếc mâm hai đáy và bài thơ bí hiểm của Đào Duy Từ”. news.zing.vn. Ngày 30 tháng 1 năm 2017. Truy cập ngày 23 tháng 5 năm 2017. 
  3. ^ a ă â b c d đ Phan Huy Chú 2014, tr. 91
  4. ^ a ă Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa 2000, tr. 191
  5. ^ Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia (Việt Nam) 2003, tr. 1462.
  6. ^ Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa 2000, tr. 122, 190.
  7. ^ Phan Huy Chú 2014, tr. 70.
  8. ^ a ă â Phan Huy Chú 2014, tr. 92
  9. ^ a ă â b Phan Huy Chú 2014, tr. 93

Thư mục[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Ban nghiên cứu và biên soạn lịch sử Thanh Hóa (2000), Tên làng xã Thanh Hóa, tập 1, Nhà xuất bản Thanh Hóa 
  2. Phan Huy Chú (2014), Nguyễn Minh Nhựt; Nguyễn Thế Truật; Trần Đình Việt; Đào Thị Tú Uyên; Võ Thị Ngọc Phượng, biên tập, Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Dư địa chí, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam: Nhà xuất bản Trẻ, ISBN 978-604-1-03014-5 
  3. Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia (Việt Nam) (2003), Tác phẩm được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Khoa học xã hội