Thông khí đường thở áp lực dương liên tục

Thông khí đường thở áp lực dương
Phương pháp can thiệp
Trang thiết bị của liệu pháp CPAP: máy tạo luồng khí, ống mềm, mặt nạ

Thông khí áp lực dương liên tục (tiếng Anh: continuous positive airway pressure, viết tắt là CPAP) là một phương pháp hỗ trợ hô hấp thuộc nhóm thông khí áp lực dương (PAP). Kỹ thuật này hoạt động bằng cách duy trì một luồng không khí có mức áp suất cao hơn áp suất khí quyển một cách liên tục tại đường hô hấp trên của người bệnh thông qua thiết bị máy thông khí. Việc duy trì áp suất dương tương đối trong đường thở nhằm mục đích ngăn ngừa suy sụp đường thở trên, như xảy ra trong chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA), hoặc để giảm công thở trong một số bệnh lý như suy tim mất bù cấp tính. Liệu pháp CPAP được đánh giá là phương pháp kiểm soát hiệu quả đối với chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của liệu pháp này là tỷ lệ chấp nhận và tuân thủ sử dụng của người bệnh. Các số liệu thống kê cho thấy khoảng 8% bệnh nhân ngừng điều trị ngay sau đêm đầu tiên và tỷ lệ này lên đến 50% trong vòng năm đầu tiên. Để điều trị các bệnh mãn tính như chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, CPAP cần được sử dụng đều đặn mỗi khi đi ngủ, bao gồm cả giấc ngủ ngắn (ngủ trưa) và khi người bệnh rời khỏi nơi cư trú (đi du lịch).

Ứng dụng y khoa

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn từ mức độ vừa đến nặng

CPAP là phương pháp điều trị hiệu quả nhất cho chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn từ mức độ trung bình đến nặng, ứng dụng cơ chế của CPAP để tạo áp lực không khí nhẹ nhằm giữ cho đường thở luôn mở, ngăn chặn tình trạng suy sụp hoặc tắc nghẽn. Đối với những bệnh nhân tuân thủ đúng liệu pháp theo chỉ định của bác sĩ, CPAP đã chứng minh hiệu quả lên tới 100% trong việc loại bỏ các cơn ngưng thở. Ngoài ra, một số bằng chứng (dù còn yếu) cho thấy liệu pháp này có khả năng cải thiện các triệu chứng rối loạn cương dương ở nam giới mắc chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn.

Việc sử dụng CPAP cho những người mắc chứng ngưng thở khi ngủ làm giảm nguy cơ tử vong chung do các nguyên nhân tim mạch .

Hội chứng kháng trở đường hô hấp trên

Hội chứng kháng trở đường thở trên (UARS) — một dạng rối loạn hô hấp khi ngủ đặc trưng bởi sự gia tăng kháng trở đường thở và gián đoạn giấc ngủ nhưng không gây sụp đổ đường thở hoàn toàn hay giảm độ bão hòa oxy máu — CPAP đóng vai trò là một phương án điều trị can thiệp. Việc sử dụng CPAP trong giai đoạn này giúp kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa tình trạng tiến triển thành ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn thực thụ..

Trẻ sơ sinh sinh non

CPAP là một công cụ quan trọng trong chăm sóc đặc biệt cho trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non có phổi chưa phát triển hoàn thiện. Ví dụ, các bác sĩ có thể sử dụng CPAP ở trẻ sơ sinh bị hội chứng suy hô hấp. Liệu pháp này có liên quan đến việc giảm tỷ lệ mắc chứng loạn sản phế quản phổi và giảm nhu cầu sử dụng liệu pháp steroid dài ngày. Trong điều kiện hạn chế nguồn lực, CPAP giúp cải thiện nhịp thở và khả năng sống sót ở trẻ em mắc bệnh phổi nguyên phát. Trong môi trường này, đội ngũ điều dưỡng có thể chủ động bắt đầu và quản lý quy trình chăm sóc với sự giám sát tối thiểu từ bác sĩ (chỉ cần thăm khám từ 1–2 lần mỗi ngày).

Bệnh hen suyễn

CPAP còn được ứng dụng để điều trị các bệnh phổi tắc nghẽn bao gồm cả hen suyễn.

COVID-19

Vào tháng 3 năm 2020, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ đã đề xuất sử dụng các thiết bị CPAP để hỗ trợ hô hấp cho bệnh nhân bị ảnh hưởng bởi virus COVID-19. Tuy nhiên, FDA cũng khuyến cáo việc sử dụng phải đi kèm với các bộ lọc bổ sung, do phương pháp thông khí không xâm lấn này có thể tạo ra các hạt khí dung (aerosol), làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm virus trong môi trường y tế.

Một bộ CPAP cho người lớn mắc COVID-19 trong điều kiện hạn chế nguồn lực.

Các công dụng khác

CPAP cũng được đề xuất để điều trị suy hô hấp giảm oxy máu cấp tính ở trẻ em. Tuy nhiên, do số lượng nghiên cứu lâm sàng còn hạn chế, hiệu quả và độ an toàn của phương pháp hỗ trợ hô hấp này vẫn chưa rõ ràng.

Chống chỉ định

Mặc dù là một phương pháp hỗ trợ hô hấp an toàn, CPAP bị chống chỉ định hoặc cần thận trọng đối với các nhóm đối tượng sau:

• Người không có khả năng tự thở
• Người không hợp tác hoặc đang trong trạng thái lo lắng, kích động
• Người bệnh mất khả năng bảo vệ đường thở tự nhiên do rối loạn ý thức (hôn mê, sảng, hoặc các bệnh lý nặng khác không liên quan đến giấc ngủ)
• Tình trạng lâm bệnh nhân không ổn định do ngừng hô hấp.
• Người bệnh có tổn thương thực thể vùng mặt như bị chấn thương hoặc bỏng vùng mặt.
• Người bệnh hậu phẫu vùng mặt, thực quản hoặc dạ dày có thể khó điều trị hoặc không phù hợp, cân nhắc sau khi bệnh nhân đã hồi phục hoàn toàn sau phẫu thuật.

Tác dụng có hại

Một số người khó làm quen với liệu pháp CPAP và phản ánh về sự khó chịu nói chung, nghẹt mũi, đầy hơi (bao gồm cả trung tiện, xì hơi), cảm giác sợ không gian kín, mặt nạ không kín gây thoát áp lực và bất tiện. Các vấn đề rò rỉ qua miệng, Xảy ra khi luồng khí từ máy bị đẩy ngược ra ngoài qua khoang miệng thay vì đi xuống để duy trì mở đường hô hấp trên, gây khô miệng và khó chịu cho người sử dụng, cũng ảnh hưởng đến hiệu quả của CPAP.

Cơ chế

Mũ trùm được sử dụng như một giao thức cung cấp oxy với máy CPAP.

Ví dụ về mặt nạ mũi dành cho máy CPAP.

Lịch sử

Bác sĩ George Gregory cùng các cộng sự tại Đại học California, San Francisco (UCSF) là những người tiên phong phát triển phương pháp CPAP để ứng dụng trong đơn vị chăm sóc đặc biệt sơ sinh (NICU) nhằm hỗ trợ trẻ sơ sinh gặp vấn đề về hô hấp. Năm 1980, tại Bệnh viện Hoàng gia Prince Alfred ở Sydney,bác sĩ Colin Sullivan, một bác sĩ và giáo sư người Úc, đã phát minh thiết bị ứng dụng cơ chế CPAP để điều trị cho bệnh nhân người lớn mắc chứng ngưng thở khi ngủ. Năm 1985, Gerald McGinnis, người sáng lập Respironics, bắt đầu đưa ra thị trường một trong những mẫu máy CPAP thương mại đầu tiên dành cho người lớn.