Tiếng Hy Lạp cổ đại

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Hy Lạp cổ đại
Ἑλληνική
Hellēnikḗ
Account of the construction of Athena Parthenos by Phidias.jpg
Bia đá nói về quy hoạch xây dựng tượng nữ thần Athena của đền Parthenon, 439 TCN
Khu vựccác vùng cận Đông Địa Trung Hải
Phân loạiẤn-Âu
Hệ chữ viếtLinear B (thời Mykenai)
Chữ Hy Lạp
Mã ngôn ngữ
ISO 639-2grc
ISO 639-3grc (includes all pre-modern stages)
Glottologanci1242[1]
Homeric Greece-en.svg
Lược đồ Hy Lạp cổ đại của Homeros
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.
Đoạn mở đầu sử thi Odyse của Hómēros

Tiếng Hy Lạp cổ đại là hình thức tiếng Hy Lạp được sử dụng trong thế kỷ 15 TCN đến thế kỷ 3 TCN. Được nói bởi người Hy Lạp cổ ở nhiều giai đoạn khác nhau: thời kỳ sơ khai (thế kỷ 15 TCNthế kỷ 12 TCN), thời kỳ tăm tối (thế kỷ 12 TCNthế kỷ 8 TCN), thời kỳ cổ phong (thế kỷ 8 TCNthế kỷ 5 TCN), và thời kỳ cổ điển (thế kỷ 5 TCNthế kỷ 3 TCN).

Tiếng Hy Lạp cổ là ngôn ngữ bản địa của Hómēros và của những nhà hiền triếtsử gia Hy Lạp cổ vào thế kỷ 5 TCN. Ảnh hưởng của người La Mã cũng đóng góp nhiều từ mượn vào từ vựng tiếng Anh và đã được coi là tiêu chuẩn trong hệ thống giáo dục và kiến thức Thế giới phương Tây vào thời kỳ Phục hưng. Bài viết này chủ yếu chứa thông tin về các Sử thithời kỳ Cổ đại về ngôn ngữ này.

Trong thời kỳ Hy Lạp hóa (300 TCN) Người Hy Lạp cổ đã bắt đầu thông dụng tiếng phổ thông, được coi như là một giai đoạn lịch sử riêng biệt, mặc dù dạng cổ nhất có sự tương đồng với phương ngữ Attic và dạng gần đây nhất sáp nhập vào tiếng Hy Lạp trung đại. Có một số khu vực còn nói tiếng Hy Lạp cổ, trong khi tiếng Attic phát triển thành tiếng Koine phổ thông.

Phương ngữ[sửa | sửa mã nguồn]

Tiếng Hy Lạp cổ là một ngôn ngữ đa tâm, chia thành nhiều phương ngữ khác nhau. Gồm những phương ngữ khác nhau như tiếng Attica và tiếng Ionia, tiếng Aeolia, tiếng Nam Akhaia, và tiếng Dōrismos, và nhiều tiếng khác. Một vài phương ngữ được tìm thấy trong các tài liệu cổ được sử dụng trong văn thơ, các tiếng còn lại chỉ được chứng thực trong chữ khắc.

Tiếng Hy Lạp của Homeros nổi bật nhất trong các phương ngữ Hy Lạp cổ là dạng văn học của tiếng Hy Lạp thời cổ phong (chủ yếu lấy nhiều từ ở IoniaAeolia) được dùng nhiều trong các sử thi như IliadOdyse, và nhiều bài văn thơ của nhiều nhà thơ khác. Tiếng Hy Lạp Homeros có sự khác biệt đáng biệt đáng kể về ngữ pháp và cách phát âm từ tiếng Attica cổ và những phương ngữ cổ khác.

Idioma griego antiguo.png
Những vùng từng nói tiếng Hy Lạp cổ

Nguồn gốc và hình thái của hệ ngôn ngữ Hy Lạp chưa được hiểu rõ vì không có nhiều bằng chứng chứng minh. Một số giả thuyết nói về cách mà các nhóm phương ngữ Hy Lạp có thể đã tách ra từ nhiều từ ngôn ngữ gần giống tiếng Hy Lạp từ nguồn gốc chung tiền Ân-Âu và thời kỳ cổ đại, tiếng có rất nhiều điểm chung nhưng có sự khác biệt ở một vài chi tiết. Phương ngữ duy nhất được chứng thực từ thời kỳ này là tiếng Hy Lạp Mykenai, nhưng liệu có liên quan hay không với các phương ngữ và các hoàn cảnh trong lịch sử có thể đã tồn tại ở một dạng khác.

Các học giả tin rằng nhóm các ngôn ngữ Hy Lạp thời cổ đại đã tồn tại đâu đó vào khoảng năm 1120 TCN, at the time of the Dorian invasions—and that their first appearances as precise alphabetic writing began in the 8th century BC. The invasion would not be "Dorian" unless the invaders had some cultural relationship to the historical Dorians. The invasion is known to have displaced population to the later Attic-Ionic regions, who regarded themselves as descendants of the population displaced by or contending with the Dorians.

Người Hy Lạp vào thời kỳ này tin rằng có 3 nhóm người chính ở Hy Lạp – Doris, Aeolis, và Ionis (và người Athens), each with their own defining and distinctive dialects. Allowing for their oversight of Arcadian, an obscure mountain dialect, and Cypriot, far from the center of Greek scholarship, this division of people and language is quite similar to the results of modern archaeological-linguistic investigation.

Các phương ngữ tiếng Hy Lạp cổ ở các vùng Hy LạpTiểu Á
Các phương ngữ Hy Lạp cổ ở vùng Magna Graecia (Nam ÝSicily) vào thời cổ đại.

Các vùng phân bố tiếng Hy Lạp cổ:[2]

Âm vị[sửa | sửa mã nguồn]

Phụ âm[sửa | sửa mã nguồn]

Âm môi Âm răng Âm mạc Âm hầu
Âm mũi μ
(m)
ν
(n)
γ
(ŋ)
Âm bật Âm
bật nhẹ
β
(b)
δ
(d)
γ
(ɡ)
âm
bật nặng
π
(p)
τ
(t)
κ
(k)
âm
bật hơi
φ
()
θ
()
χ
()
Âm xát σζ
(s) • (z)
η
(h)
Âm rung ρ
(r)
Âm trung lưỡi λ
(l)

/z/ là tha âm vị của /s/, dùng trước các phụ âm kêu, và đặc biệt trong tổ hợp /zd/ được viết như zêta (ζ). Âm // (r không kêu) được viết như rho với hơi mạnh () có thể là một tha âm vị của /r/.

Trước Sau
không tròn có tròn
Kín ι
i
υ
y
Nửa kín εει
e
οου
o
Nửa mở η
ɛː
ω
ɔː
Mở α
a

Vào thế kỷ 4 TCN, /oː/ được đọc sang /uː/

Hình thái[sửa | sửa mã nguồn]

Ostracon bearing the name of Cimon, Stoa of Attalos

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin biên tập (2013). “tiếng Hy Lạp cổ”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Đã bỏ qua tham số không rõ |chapterurl= (trợ giúp)
  2. ^ Newton, Brian E.; Ruijgh, Cornelis Judd (ngày 13 tháng 4 năm 2018). “Greek Language”. Encyclopædia Britannica.