Tiếng Kyrgyz Phú Dụ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Tiếng Kyrgyz Fuyu)
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Kyrgyz Phú Dụ
Fuyü Gïrgïs
Phát âm[qərʁəs]
Sử dụng tạiTrung Quốc
Khu vựcHắc Long Giang
Tổng số người nói875,[1]
Dân tộcKyrgyz Phú Dụ
Phân loạiTurk
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3Không
GlottologKhông có
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.

Kyrgyz Phú Dụ hay Kyrgyz Fuyu, Fuyu Kyrgyz (Fuyü Gïrgïs, Fu-Yu Kirgiz), còn được biết đến là Manchurian Kirghiz, là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Turk. Dù tên chứa Kyrgyz, đây không phải là một dạng của tiếng Kyrgyz nhưng gần hơn với tiếng Khakas hiện đại và ngôn ngữ cổ đại của người Kyrgyz Yenisei. Những người sử dụng ngôn ngữ này có nguồn gốc từ vùng Yenisei của Siberia nhưng đã được người Dzungar (người Chuẩn Cát Nhĩ) điều chuyển đến Dzungaria.[4][5][6]

Năm 1761, sau khi người Dzungar bị nhà Thanh đánh bại, một nhóm người Yenisei Kirghiz đã bị trục xuất (cùng với một số người Dzungar nói tiếng Öelet hoặc Oirat) đến lưu vực sông NộnMãn Châu, Đông Bắc Trung Quốc.[7][8] Người KyrgyzMãn Châu sau đó được biết đến là Phú Dụ Kyrgyz, nhưng nhiều người đã hòa nhập vào dân tộc Mông CổTrung Quốc. Tiếng Trung và tiếng Oirat đã thay thế tiếng Kirghiz trong thời kỳ Mãn Châu Quốc như ngôn ngữ kép của người Kyrgyz vùng Nộn.[9]

Tiếng Kyrgyz Phú Dụ hiện được nói ở đông bắc tỉnh Hắc Long Giang của Trung Quốc, trong và xung quanh huyện Phú Dụ, Tề Tề Cáp Nhĩ (300 km về phía tây bắc Cáp Nhĩ Tân) bởi một số ít người nói thụ động được phân loại là quốc tịch Kyrgyzstan.[10]

Âm vị[sửa | sửa mã nguồn]

Mặc dù phân tích âm vị hoàn chỉnh của Girgis đã không được hoàn thành,[11] Hu và Imart đã thực hiện nhiều quan sát về hệ thống âm thanh trong mô tả dự kiến ​​của họ về ngôn ngữ. Họ mô tả Girgis có các nguyên âm ngắn được ghi chú là "a, ï, i, o, ö, u, ü" tương ứng gần với IPA [a, ə, ɪ, ɔ, œ, ʊ, ʉ], với cách làm tròn tối thiểu và khuynh hướng tập trung hóa.[12] Độ dài nguyên âm là âm vị và xảy ra như một kết quả của xóa bỏ phụ âm (Girgis /pʉːn/ so với Kyrgyz /byɡyn/). Mỗi nguyên âm ngắn có một nguyên âm dài tương đương, với sự bổ sung của /e/. Girgis hiển thị sự hài hòa nguyên âm cũng như sự hòa hợp phụ âm.[13] Các phụ âm trong Girgis, bao gồm các biến thể của dị âm đồng vị, là [p, b, ɸ, β, t, d, ð, k, q, ɡ, h, ʁ, ɣ, s, ʃ, z, ʒ, dʒ, tʃ, m, n, ŋ, l, r, j]. Girgis không hiển thị sự khác biệt về âm vị giữa bộ dừng /p, t, k/ và /b, d, ɡ/; các điểm dừng này cũng có thể được chuyển thành [pʰ, tʰ, kʰ] trong các từ mượn tiếng Trung.[14]

Những người nói[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1980, Girgis Phú Dụ đã được đa số người lớn trong cộng đồng khoảng một trăm gia đình sử dụng. Tuy nhiên, nhiều người lớn trong khu vực đã chuyển sang nói nhiều dạng tiếng Mông Cổ địa phương, và trẻ em đã chuyển sang tiếng Trung như được dạy trong hệ thống giáo dục.[15]

Bảng Chữ Cái Tiếng Kyrgyz Phú Dụ

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên e16
  2. ^ Keith Brown; Sarah Ogilvie biên tập (2010). Concise Encyclopedia of Languages of the World . Elsevier. tr. 1109. ISBN 978-0080877754.
  3. ^ Johanson 1998, p. 83.
  4. ^ Tchoroev (Chorotegin) 2003, p. 110.
  5. ^ Pozzi & Janhunen & Weiers 2006, p. 113.
  6. ^ Giovanni Stary; Alessandra Pozzi; Juha Antero Janhunen; Michael Weiers (2006). Tumen Jalafun Jecen Aku: Manchu Studies in Honour of Giovanni Stary. Otto Harrassowitz Verlag. tr. 112–. ISBN 978-3-447-05378-5.
  7. ^ Juha Janhunen (1996). Manchuria: An Ethnic History. Finno-Ugrian Society. tr. 111–112. ISBN 978-951-9403-84-7.
  8. ^ Stephen A. Wurm; Peter Mühlhäusler; Darrell T. Tryon biên tập (ngày 11 tháng 2 năm 2011). Atlas of Languages of Intercultural Communication in the Pacific, Asia, and the Americas. de Gruyter. tr. 831. ISBN 9783110819724.
  9. ^ Juha Janhunen (1996). Manchuria: An Ethnic History. Finno-Ugrian Society. tr. 59. ISBN 978-951-9403-84-7.
  10. ^ Hu & Imart 1987, tr. 1
  11. ^ Hu & Imart 1987, tr. 11
  12. ^ Hu & Imart 1987, tr. 8–9
  13. ^ Hu & Imart 1987, tr. 24–25
  14. ^ Hu & Imart 1987, tr. 11–13
  15. ^ Hu & Imart 1987, tr. 2–3

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Hu, Zhen-hua; Imart, Guy (1987), Fu-Yü Gïrgïs: A tentative description of the easternmost Turkic language, Bloomington, Indiana: Indiana University Research Institute for Inner Asian Studies
  • Li, Yongsŏng; Ölmez, Mehmet; Kim, Juwon (2007), “Some Newly Identified Words in Fuyu Kirghiz (Part 1)”, Ural-Altaische Jahrbücher, Neue Folge, 21: 141–169