Trần A Kiều

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Hiếu Vũ hoàng hậu
孝武皇后
Hoàng hậu nhà Hán
Tại vị 141 TCN130 TCN
Tiền nhiệm Hiếu Cảnh Vương hoàng hậu
Kế nhiệm Vệ Tư hậu
Thông tin chung
Phối ngẫu Hán Vũ Đế
Hậu duệ Không có
Tên đầy đủ Không rõ, dã sử xưng là Trần A Kiều (陈阿娇)
Thân phụ Trần Ngọ
Thân mẫu Quán Đào công chúa
Sinh ?
Mất ?

Hiếu Vũ Trần hoàng hậu (chữ Hán: 孝武陳皇后) là vị Hoàng hậu thứ nhất của Hán Vũ Đế Lưu Triệt, vị hoàng đế thứ 7 của nhà Tây Hán. Với vai trò quan trọng trong việc lên ngôi của Hán Vũ Đế, Trần hoàng hậu là một trong những vị Hoàng hậu nổi tiếng nhất Trung Quốc. Giai thoại chuyện tình giữa bà và Hán Vũ Đế trở thành điển tích, được gọi là Kim ốc tàng Kiều (金屋藏嬌; nhà vàng cất người đẹp).

Theo quyển tiểu thuyết lịch sử Hán Võ cố sự (漢武故事) thì Trần Hoàng hậu tên thật là Trần A Kiều (陳阿嬌), hay gọi tắt là Trần Kiều (陳嬌). Còn các bộ sử như Sử kýHán thư đều không công nhận tên này.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Trần A Kiều nguyên là con gái duy nhất của Quán Đào công chúa Lưu Phiếu với chồng là Đường Ấp hầu Trần Ngọ (陳午)[1][2]. Theo xuất thân, bà được xem như vị Hoàng hậu có thân thế tôn quý nhất trong lịch sử Trung Quốc khi có ông ngoại là Hoàng đế, cậu là Hoàng đế và phu quân cũng là Hoàng đế. Từ nhỏ, Trần Kiều đã được ngoại tổ mẫu là Đậu thái hậu và cậu là Hán Cảnh Đế hết mực thương yêu.

Trong 4000 năm lịch sử cũng không có phi tần hoàng thất nào có thân thế hiển hách như bà. Nhà họ Trần vốn theo giúp Hán Cao Tổ Lưu Bang dựng nên nhà Hán nên được phong tước Đường Ấp hầu (堂邑侯), truyền qua 3 đời là Trần Ngọ thì được Hán Văn Đế Lưu Hằng đem con gái trưởng là Quán Đào công chúa gả cho. Sau này Quán Đào hạ sinh Trần Hoàng hậu và hai con trai là Trần Tu (陳須) và Trần Kiểu (陳蟜).

Hai lần định hôn[sửa | sửa mã nguồn]

Thời Hán Cảnh Đế cai trị, Quán Đào công chúa được phong Trưởng công chúa (長公主), do có mẹ ruột là Đậu Thái hậu và là chị ruột của Hoàng đế, Quán Đào công chúa thường tự do ra vào cung cấm.

Năm 155 TCN, sau khi phế truất Bạc hoàng hậu, Hán Cảnh Đế lại sủng ái Lịch Cơ (栗姬) và lập con trai Lịch cơ là Lưu Vinh làm Thái tử[3] Tuy có con làm thái tử song Lịch cơ không được lập làm Hoàng hậu, ngôi hậu vào thời điểm đó bỏ trống. Quán Đào công chúa muốn giúp con gái mình làm Hoàng hậu tương lai, nên muốn gả bà cho Lưu Vinh, nhưng Lịch Cơ không đồng ý vì Quán Đào thường xuyên dâng tặng mỹ nữ cho Hán Cảnh Đế. Việc này khiến công chúa vô cùng giận dữ.

Ngay lúc đó, Quán Đào công chúa lại kết thân với Mỹ nhân Vương Chí - phi tần khác của Hán Cảnh Đế. Vương mỹ nhân đồng ý cho con trai mình là Lưu Triệt thành hôn với Trần Kiều. Về thế thứ trong hoàng thất, thì Trần Kiều là chị họ của Lưu Triệt. Vào thời điểm đó, Lưu Triệt mới được 6 tuổi.[4] Nhưng tuổi tác của Trần Kiều đến nay vẫn không ai biết được bà nhỏ tuổi hay lớn tuổi hơn Lưu Triệt. Các nhà sử học sau này đều dựa theo tích Quán Đào muốn gả Trần Kiều cho Lưu Vinh - lúc đó đã 18 mà phán đoán có thể A Kiều lớn tuổi hơn Lưu Triệt. Theo pháp lệnh được quy định từ thời Hán Huệ Đế, con gái trên 15 tuổi mới được lấy chồng,[5] nhưng có thể lúc đó bà vẫn chưa tới 15 tuổi vì Thượng Quan hoàng hậu, cháu ngoại đại thần Hoắc Quang, cũng lấy Hán Chiêu Đế khi mới 6 tuổi.[6]

Hoàng thái tử phi[sửa | sửa mã nguồn]

Trần Kiều có thể nói là người phụ nữ có ảnh hưởng lớn nhất tới sự nghiệp của Hán Vũ đế. Nhà sử gia Ban Cố trong Hán thư chỉ rõ, Hán Vũ đế Lưu Triệt năm lên ba tuổi đã được phong là Giao Đông vương (膠東王). Một lần, ông được cô mẫu, tức Quán Đào trưởng công chúa, ôm vào lòng rồi hỏi: Con có muốn lấy vợ không?. , Lưu Triệt đáp lại.

Trưởng công chúa chỉ vào đám đông hơn trăm người đứng cạnh gợi ý tiếp: Muốn người nào?. Lưu Triệt đều nguầy nguậy lắc đầu, tỏ ý không ưng. Quán Đào công chúa lại chỉ tay về phía con gái mình, tức Trần Kiều, rồi hỏi: Ta gả A Kiều làm vợ cho con được chăng?. Lưu Triệt nhoẻn cười đáp: Được ạ! Nếu lấy được A Kiều làm vợ, con sẽ cho đúc nhà vàng để cho nàng ở. Chính câu nói này về sau đã trở thành điển cố nổi tiếng của Trung Quốc Kim ốc tàng Kiều (金屋藏嬌; nhà vàng cất người đẹp).

Sau khi gả bà cho Lưu Triệt, Quán Đào công chúa ra sức giúp Lưu Triệt đoạt ngôi Thái tử, cuối cùng đã thành công. Năm 151 TCN, Hán Cảnh Đế phế Lưu Vinh, phong Vương Chí và Lưu Triệt làm Hoàng hậuThái tử,[7] do đó Trần Kiều trở thành Thái tử phi.

Hoàng hậu nhà Hán[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 140 TCN, Hán Cảnh Đế qua đời, Lưu Triệt lên ngôi, tức Hán Vũ Đế. Vũ Đế phong cho bà làm Hoàng hậu và xây cho bà tòa nhà bằng vàng cho bà, đúng như lời hứa lúc trước.

Tình cảm giữa hai người mặn nồng trong buổi sơ khai. Hán Vũ đế thường tới cung của Trần hoàng hậu mỗi buổi tan triều, cùng bà hưởng những ngày quấn quýt yêu thương. Nhưng về sau, trải qua nhiều năm Trần hậu vẫn không hạ sinh được hoàng tử, Hán Vũ đế dần nhạt phai tình cảm dành cho Hoàng hậu. Bấy giờ có Thái úy Vũ An hầu đoán rằng Hán Vũ Đế sẽ không có con mà ngôi vị về sau sẽ thuộc về Hoài Nam vương.[8] Trần hậu không sinh được con, hàng ngày buồn bực, Hán Vũ Đế muốn lui tới cung của phi tần khác cũng bị bà cấm đoán.

Cứ như thế, Vũ Đế chán nản, một lần ghé thăm phủ Bình Dương công chúa gặp ca nữ dáng vẻ xinh đẹp, giọng hát trong trẻo tên Vệ Tử Phu, vốn là người hầu của Công chúa, từ đó sủng ái.

Năm 139 TCN, Vệ Tử Phu được vào cung làm phi tần[9] và lần lượt hạ sinh ba người con, được Hán Vũ Đế hết mực thương yêu. Trần hậu muốn sinh hạ 1 đứa con trai, để tìm được phương thuốc đó, bà bỏ bao công sức tìm kiếm đến tốn cả 900 vạn lượng bạc mà không tìm ra được. Ghen tức Vệ Tử Phu, bà cùng Quán Đào công chúa dèm pha Vệ Tử Phu trước mặt Đậu thái hoàng thái hậu. Hán Vũ Đế biết chuyện, ngày càng xa lánh bà. Bà nhiều lần doạ quyên sinh nhưng càng làm Hán Vũ Đế tức giận.

Thấy Vệ phu nhân được cả Đậu thái hoàng thái hậuVương thái hậu yêu mến, mẹ con Trần hoàng hậu và Quán Đào thái trưởng công chúa (tức Đậu thái chủ) tìm cách trả thù. Quán Đào thái trưởng công chúa cho bắt nhốt em trai Vệ phu nhân là Vệ Thanh vào ngục tống giam, chuẩn bị giết ông. May thay người bạn thân của Vệ Thanh là Công Tôn Ngao (公孫敖) cứu thoát.[10][11] Hán Vũ Đế biết được tin này, rất tức giận, bèn theo ý của Vệ phu nhân, phong chức tước cho các thân tộc họ Vệ.

Phế hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 130 TCN, Trần hậu lại nhờ một người đồng cốt tên Sở Phục (楚服) sử dụng tà thuật vu cổ nguyền rủa Vệ Tử Phu nhưng việc này nhanh chóng bị phát giác do có người tố cáo. Hán Vũ Đế vô cùng tức giận, lập tức định tội bà[12]. Quán Đào trưởng công chúa cho rằng không thể phế bà, còn Bình Dương công chúa đồng ý việc này vì bà không có con cũng đủ để lấy lý do phế hậu. Hán Vũ Đế bèn giam bà vào Trường Môn cung (長門宫) và giết chết Sở Phục cùng hơn 300 người khác.

Theo các sử gia, việc Hán Vũ Đế lấy cớ vu cổ để phế Trần hậu thật ra chỉ là một chiêu bài chính trị, nhằm mục đích chính là hạ bệ thế lực của họ Trần lúc này đang thao túng quyền thế. Và sự thật chứng minh, Hán Vũ đế đã thành công. Sau khi Trần hậu bị phế bỏ, Trần gia cũng vì thế mà dần dần sụp đổ.

Sau khi phế Trần hậu, Vũ Đế lập Vệ Tử Phu làm Hoàng hậu và ít gặp bà.

Cuộc sống trong lãnh cung[sửa | sửa mã nguồn]

Theo sự tích, Trần Kiều vừa bị thất sủng, vừa bị giam giữ, lòng buồn tê tái, khóc than suốt ngày và nhớ lại những ngày hạnh phúc cùng Vũ Đế. Trần Kiều bèn nhờ Tư Mã Tương Như, nhà thơ nổi tiếng bấy giờ, sáng tác bài Trường môn phú (長門賦) với lời lẽ, ý tứ tha thiết rồi tìm cách dâng lên Vũ Đế. Đọc xong bài thơ, thấu tỏ tấm chân tình của Trần Kiều, Vũ Đế xúc động bồi hồi, định tha cho bà nhưng sau đó bà vẫn chứng nào tật nấy, dèm pha nói xấu Vệ hoàng hậu. Vũ Đế tức giận, từ đó không bao giờ gặp lại bà.

Năm 116 TCN, Quán Đào trưởng công chúa, người mẹ có ảnh hưởng lớn đối với Trần Kiều qua đời. Sau cái chết của mẹ bà, nhà họ Trần cũng suy sụp theo. Ngay khi đang để tang Quán Đào trưởng công chúa, hai người con trai của bà là Đường Ấp hầu Trần Tu và Long Lư hầu Trần Kiểu do tranh giành tài sản dẫn đến phạm pháp nên đều bị tước bỏ chức vị. Trần Tu sợ hãi bèn tự sát[13].

Thời gian sau, Trần Kiều bệnh nặng qua đời. Theo nhiều lời kể, thời gian Trần Kiều ngã bệnh, Vệ hoàng hậu có đến Trường Môn cung thăm hỏi, Trần Kiều ra sức xin Vệ hoàng hậu thuyết phục Hán Vũ Đế đến gặp mình lần cuối. Không rõ Vệ hậu có làm theo không, chỉ biết đến lúc chết Trần Kiều vẫn không được gặp phu quân.

Sử sách không ghi lại Trần hậu mất năm nào và thọ bao nhiêu tuổi. Từ khi vào cung làm vợ Hán Vũ Đế năm 151 TCN, đến khi bị phế là năm 130 TCN, bà tại vị chừng hơn 20 năm. Thi hài bà được an táng ở huyện Bá Lăng, ở phía đông nam 30 dặm của thành Trường An[14].

Trong văn học và điện ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Hình tượng Trần Hoàng hậu xuất hiện rất nhiều trong các tác phẩm văn học thời xưa. Bà được xem như vị Phế hậu nổi tiếng nhất trong lịch sử Trung Quốc. Theo đó, những điển tích nổi tiếng về bà như Kim ốc tàng kiều, Thiên kim mãi phú đều được dân gian lưu truyền đến giờ:

  • Hán Võ cố sự (漢武故事), bộ tiểu thuyết lịch sử về Hán Vũ Đế. Theo tiểu thuyết này, tên thật của bà là Trần A Kiều, và Lưu Triệt cùng Trần hậu thành hôn trước khi Bạc hoàng hậu, Hoàng hậu đầu tiên của Hán Cảnh Đế bị phế. Điều này khác với ghi chép trong Sử ký.
  • Thiên Kim mãi phú (千金買賦), do Tiêu Thống đời nhà Lương chủ biên.

Thời nay, hình tượng A Kiều trở thành nữ chính trong rất nhiều câu chuyện về thâm cung bí sử, trong đó vạch ra nhiều khả năng liên quan đến cuộc đời bí ẩn của bà:

  • Kim Ốc Hận.
  • Trường Môn Phú.
  • A Kiều.
  • Nơi nào kim ốc có thể tàng kiều.

Còn trong điện ảnh, nhân vật Trần Hoàng hậu xuất hiện trong một số bộ phim của điện ảnh Trung Quốc như:

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên
    • Ngũ Tông thế gia
    • Vệ tướng quân Phiêu kỵ tướng quân truyện
    • Ngoại thích thế gia
    • Hán Hưng dĩ lai chư hầu vương niên biểu
    • Huệ Cảnh nhàn hầu giả niên biểu
  • Hán thư, các thiên
    • Huệ Đế kỷ
    • Cao Huệ Cao Hậu Văn công thần biểu
    • Vệ Thanh Hoắc Khứ Bệnh truyện
    • Cảnh thập tam vương truyện
    • Hoắc Quang Kim Nhật Đê truyện
    • Ngoại thích truyện
    • Bách quan công khanh biểu
Tiền nhiệm:
Vương Chí
Hoàng hậu nhà Hán
140 TCN-130 TCN
Kế nhiệm:
Vệ Tử Phu

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]