Userkaf

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm

Userkaf (được biết đến trong Tiếng Hy Lạp cổ đại như là Usercherês, Ούσερχέρης) là một pharaoh Ai Cập , ông là người sáng lập ra Vương triều thứ 5, ông trị vì từ 7 tới 8 năm vào giai đoạn đầu thế kỷ thứ 25 TCN. Rất có thể, ông thuộc về một nhánh của hoàng gia vương triều thứ Tư , mặc dù vậy dòng dõi gia đình của ông hiện vẫn chưa được rõ ràng và danh tính vị hoàng hậu của ông hiện vẫn còn bị nghi ngờ. Userkaf có thể là người con trai của Khentkaus I và đã cưới Neferhetepes. Ông đã có ít nhất là một người con gái và rất có thể là một người con trai, người mà đã kế vị ngôi vị pharaoh của ông, Sahure.

Triều đại của ông đã báo hiệu sự trỗi dậy của việc thờ cúng thần Ra, vị thần đã thực sự trở thành vị thần chính của vương quốc dưới thời vương triều thứ 5. Userkaf có thể đã là một Đại tư tế của thần Ra trước khi lên ngôi, và đã xây dựng một ngôi đền mặt trời, được biết đến với tên gọi Nekhenre, nằm giữa AbusirAbu Gurab. Bằng việc làm này, ông đã tạo nên một truyền thống được tiếp tục bởi những vị vua kế vị của mình trong một giai đoạn kéo dài khoảng 80 năm.

Userkaf đã xây dựng kim tự tháp ở Saqqara nằm gần với của Djoser, một địa điểm mà buộc các kiến trúc sư đặt ngôi đền tang lễ đi kèm nằm ở một vị trí khác thường, về phía nam của kim tự tháp. Kim tự tháp này nhỏ hơn các kim tự tháp khác thuộc vương triều thứ 4 nhưng ngôi đền tang lễ của nó lại được trang trí xa hoa và rộng khắp với những bức phù điêu được sơn màu có chất lượng tốt. Ngoài kim tự tháp cho riêng mình và ngôi đền, Userkaf đã xây dựng một kim tự tháp nhỏ hơn nằm gần kim tự tháp của ông cho một trong số những vị hoàng hậu của mình, dường như là Neferhetepes. Mặc dù Userkaf là chủ thể của một sự thờ cúng tang lễ sau khi ông qua đời giống như các vị vua khác của vương triều thứ Năm , sự thờ cúng của ông lại tương đối ít quan trọng, và đã bị từ bỏ sau khi vương triều này kết thúc. Có ít thông tin về những hoạt động của ông được biết đến ngoài việc xây dựng kim tự tháp và ngôi đền mặt trời của ông. Biên niên sử hoàng gia thời Cổ Vương quốc ghi chép lại việc dâng bia, bánh mì và đất đai cho nhiều vị thần khác nhau, một vài trong số đó có thể tương ứng với các công trình xây dựng nhân danh Userkaf, bao gồm ngôi đền MontuEl-Tod đây là nơi mà ông được chứng thực là vị pharaoh đầu tiên. Bên ngoài biên giới của Ai Cập, một cuộc viễn chinh quân sự tới Canaan hoặc Sa mạc phía Đông có thể đã diễn ra, và các mối quan hệ thương mại với khu vực Aegea dường như đã tồn tại vào thời điểm đó.

Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]

Cha mẹ và hôn phối[sửa | sửa mã nguồn]

Đồ hình của Userkaf trong bản Danh sách Vua Abydos.

Danh tính cha mẹ của Userkaf không được biết chắc chắn, nhưng rõ ràng là ông có mối quan hệ về dòng dõi với các vị vua của vương triều thứ 4 trước đó.[9][24][25] Nhà Ai Cập học Miroslav Verner đề xuất rằng ông là một người con trai của Menkaure với một trong những hoàng phi của ông ta[note 2] và có thể là người em ruột của vị tiên vương của ông và cũng là vị vua cuối cùng của vương triều thứ 4, Shepseskaf.[26][27]

Ngoài ra, Nicolas Grimal, Peter Clayton và Michael Rice đề xuất rằng Userkaf là một người con trai của Neferhetepes,[28][29] người được Grimal, Magi và Rice nhìn nhận như là một người con gái của Djedefre với Hetepheres II.[22][30][31] Danh tính người chồng của Neferhetepes trong giả thuyết này hiện vẫn chưa rõ, Grimal phỏng đoán rằng ông ta có thể là "tư tế của Ra, lãnh chúa của Sakhebu", được đề cập tới trong cuộn giấy cói Westcar.[note 3][33] Aidan Dodson và Dyan Hilton đề xuất rằng Neferhetepes đã được chôn cất trong kim tự tháp nằm cạnh với kim tự tháp của Userkaf,[note 4] mà được cho là thuộc về một người phụ nữ có cùng tên.[note 5][34]

Chân dung của Khentkaus I từ ngôi mộ của bà

Tuy vậy, vị trí của kim tự tháp được quy cho thuộc về Neferhetepes thay vào đó lại ám chỉ một cách chắc chắn rằng bà có thể là vợ của Userkaf. Nếu vậy, bà sẽ được đồng nhất với Neferhetepes, người vốn là mẹ của vị vua kế vị Userkaf và dường như là con trai của ông, Sahure.[34] Một bức phù điêu từ con đường đắp cao của Sahure miêu tả vị vua này và hoàng hậu của mình cùng với người mẹ của ông ta, được xác định là một Neferhetepes, mà nhiều khả năng khiến cho bà là vợ của Userkaf.[36] Giống với Grimal, Jaromír Malek xem bà như là một người con gái của Djedefre và Hetepheres II.[24]Tiếp nối giả thuyết này, Mark Lehner cũng cho rằng mẹ của Userkaf có thể là nữ hoàng Khentkaus I.[15]

Dodson và Hilton lập luận rằng Neferhetepes không được ban cho tước hiệu người vợ của đức vua trong các thư tịch sau này mà vốn có liên quan tới sự thờ cúng tang lễ của bà, mặc dù vậy họ lưu ý rằng chưa thể kết luận được sự thiếu vắng này.[34] Họ đề xuất rằng hoàng hậu của Userkaf có thể là Khentkaus I, một giả thuyết được chia sẻ bởi Selim Hassan.[34][37] Clayton và Rosalie cùng Anthony David đống ý với điều này, hơn nữa còn tiếp tục khẳng định rằng Khentkaus I là con gái của Menkaure.[38][39] Bernhard Grdseloff lập luận rằng với tư cách là một hậu duệ của Djedefre lại kết hôn với một người phụ nữ thuộc dòng chính của hoàng tộc, Userkaf đã có thể thống nhất được các phe phái đối địch trong hoàng gia và chấm dứt được các xung đột triều đại có thể đã xảy ra.[12][40] Ngoài ra, Userkaf có thể đã là Đại tư tế của Ra trước khi lên ngôi, điều này giúp cho ông có đủ ảnh hưởng để cưới góa phụ của Shepseskaf, Khentkaus I.[note 6][47][48]

Con cái[sửa | sửa mã nguồn]

Nhiều nhà Ai Cập học, bao gồm Verner, Zemina, David và Baker, tin rằng Sahure là con trai của Userkaf hơn là em trai của ông theo như những gì được ghi lại trong cuộn giấy cói Westcar.[49][50] Bằng chứng chính cho điều này là một bức phù điêu cho thấy Sahure và người mẹ của ông ta Neferhetepes, đây cũng là tên của vị hoàng hậu sở hữu kim tự tháp nằm cạnh kim tự tháp của Userkaf [36]Một lý lẽ khác ủng hộ cho mối quan hệ cha con của Sahure đó là vị trí kim tự tháp của ông ta nằm sát gần với ngôi đền mặt trời của Userkaf.[51] Không có người con nào khác của Userkaf được xác định ngoại trừ một người con gái có tên là Khamaat, được đề cập trong những dòng chữ khắc được phát hiện ở mastaba của Ptahshepses.[52]

Triều đại[sửa | sửa mã nguồn]

Độ dài triều đại[sửa | sửa mã nguồn]

Độ dài chính xác cho triều đại của Userkaf chưa được biết rõ. Dựa vào các bằng lịch sử và khảo cổ học, các nhà Ai Cập học đã nhất trí rằng ông đã trị vì từ 7 tới 8 năm[11][53][54][55] vào thời điểm khởi đầu của vương triều thứ Năm.[15] Đầu tiên, một phân tích đối với biên niên sử hoàng gia Cổ Vương quốc gần đuơng thời cho thấy rằng triều đại của Userkaf được ghi lại trên 8 ngăn tương ứng với ít nhất 7 năm đầy đủ không hơn.[note 7][58] Năm rõ ràng nhất được ghi lại trên biên niên sử này đối với Userkaf là năm diễn ra lần kiểm kê gia súc thứ ba của ông. Việc kiểm kê gia súc là một sự kiện quan trọng nhằm đánh giá lượng thuế sẽ được thu trên số dân. Sự kiện này được cho là diễn ra hai năm một lần dưới thời kỳ Cổ Vương quốc, nghĩa là lần kiểm kê gia súc thứ 3 tương ứng với năm trị vì thứ 6 của ông. Lần kiểm kê này cũng còn được chứng thực trong một dòng chữ của thợ xây được tìm thấy trên một tảng đá trong ngôi đền mặt trời của Userkaf.[note 8][59] Thứ hai, Userkaf được ghi lại là có một triều đại kéo dài 7 năm trên cột thứ 3, hàng thứ 17 của cuộn giấy cói Turin,[66] một văn kiện được biên soạn dưới triều đại của Ramesses II từ các nguồn cổ trước đó.[67]

Nguồn lịch sử duy nhất ủng hộ cho một triều đại lâu dài hơn đó là tác phẩm Aegyptiaca (Αἰγυπτιακά), một tác phẩm lịch sử của Ai Cập được Manetho biên soạn vào thế kỷ thứ 3 TCN, dưới triều đại của Ptolemy II (283–246 TCN). Không còn bản sao nào của Aegyptiaca còn sót lại cho tới ngày nay và nó chỉ được biết đến thông qua các tác phẩm sau này của Sextus Julius AfricanusEusebius. Theo học giả Byzantine George Syncellus, Africanus đã viết rằng Aegyptiaca đề cập tới sự kế vị "Usercherês → Sephrês → Nefercherês" vào thời điểm khởi đầu của vương triều thứ 5. Usercherês, Sephrês, và Nefercherês được cho là cách gọi theo tiếng Hy Lạp lần lượt dành cho Userkaf, Sahure và Neferirkare.[68]Đặc biệt, sự tái dựng của Manetho đối với giai đoạn đầu của vương triều thứ 5 phù hợp với những gì được ghi lại trong bản danh sách vua Abydosphiến đá Saqqara, hai bản danh sách vua được biên soạn dưới triều đại của Seti I và Ramesses II.[69] Trái ngược với cuộn giấy cói Turin, Africanus thuật lại rằng Aegyptiaca ước lượng triều đại của Userkaf kéo dài trong 28 năm,[68]lâu hơn nhiều so với sự đồng thuận ngày nay.[11][53][54][55]

Người sáng lập nên vương triều thứ Năm[sửa | sửa mã nguồn]

Large papyrus full of cursive inscriptions in black and occasional red ink, riddled with small holes.
Cuộn giấy cói Westcar, hiện trưng bày tại bảo tàng Ägyptisches, có niên đại thuộc về Vương triều thứ Mười Bảy nhưng câu chuyện của nó có thể được viết dưới thời vương triều thứ 12.[70]

Sự phân chia các vị vua Ai Cập cổ đại thành các vương triều là một sáng tạo trong tác phẩm Aegyptiaca của Manetho, nhằm gắn bó chặt chẽ hơn với những kỳ vọng của những người bảo trợ cho Manetho, các vị vua Hy Lạp thuộc vương triều Ptolemaios.[71]Tuy nhiên, một sự khác biệt giữa triều đại thứ 4 và thứ 5 có thể đã được công nhận bởi người Ai Cập cổ đại, như là được ghi chép lại trong một truyền thuyết lâu đời hơn[24] mà vốn được tìm thấy trong câu chuyện của cuộn giấy cói Westcar. Trong câu chuyện này, vua Khufu của vương triều thứ Tư được báo hiệu về sự sụp đổ của dòng dõi của ông ta và sự trỗi dậy của một vương triều mới thông qua sự lên ngôi của ba người anh em, những người con trai của thần Ra. Câu truyện này có niên đại vào thời kỳ vương triều thứ 7 hoặc có thể là 12.[70]

Ngoài những bằng chứng lịch sử như trên, sự phân chia giữa vương triều thứ 4 và thứ 5 dường như phản ánh những thay đổi thực tế diễn ra vào thời điểm đó, đặc biệt trong tôn giáo của Ai Cập, và trong vai trò của nhà vua.[72] Địa vị tối cao của Ra đối với các vị thần Ai Cập còn lại và sự sùng bái hoàng gia ngày càng tăng dành cho vị thần này biến thần Ra trở thành một dạng vị thần của vương quốc,[54] một điều mới lạ so với vương triều thứ 4, vốn dành phần nhiều tầm quan trọng vào việc an táng của hoàng gia.[9]

Chức vụ của Userkaf trước khi lên ngôi không được biết rõ. Grimal cho rằng ông có thể là Đại tư tế của Ra ở Heliopolis hoặc Sakhebu, một trung tâm thờ cúng thần Ra được nhắc đến trong cuộn giấy cói Westcar.[21][73] Giả thuyết về một mối liên hệ giữa nguồn gốc vương triều thứ Năm và Sakhebu được đề xuất đầu tiên bởi nhà Ai Cập học Flinders Petrie, ông ta đã chú thích rằng trong ngôn ngữ tượng hình của người Ai Cập tên gọi Sakhebu tương tự với của Elephantine, thành phố mà Manetho coi là cái nôi của Vương triều thứ 5. Theo Petrie, việc khẳng định rằng cuộn giấy cói Westcar ghi lại một truyền thuyết mà đề cập đến nguồn gốc của vương triều thứ 5 có thể giải thích cho ghi chép của Manetho, đặc biệt cho thấy rằng không có mối liên hệ cụ thể nào khác giữa Elephantine và các vị pharaon của vương triều thứ 5.[73]

Hoạt động ở Ai Cập[sửa | sửa mã nguồn]

Con dấu trụ lăn của Userkaf đọc là "Userkaf người được yêu quý của các vị thần, người được yêu quý của Hathor"[note 9][73][75]

Ngoài việc xây dựng khu phức hợp tang lễ của mình và ngôi đền mặt trời, có ít điều được biết đến về Userkaf.[3] Malek nói rằng triều đại ngắn ngủi của ông có thể cho thấy ông đã cao tuổi khi trở thành pharaoh.[76] Verner cho rằng triều đại của Userkaf là quan trọng bởi vì nó đánh dấu giai đoạn đỉnh cao của việc thờ cúng thần mặt trời,[note 10] tước hiệu pharaon "Người con trai của Ra" đã trở thành mang tính hệ thống từ triều đại của ông trở đi.[79]

Thượng Ai Cập, Userkaf đã ra lệnh[3] hoặc là đã mở rộng[53] ngôi đền Montu tại Tod, tại đây ông là vị pharaoh đầu tiên được chứng thực.[80] Do sự thay đổi về cấu trúc, đặc biệt là trong giai đoạn đầu của Trung Vương quốc, Tân Vương quốc và thời kỳ Ptolemaios, chỉ còn ít phần thuộc về ngôi đền gốc ban đầu của Userkaf còn tồn tại tới ngày nay.[81] Đó là một nhà nguyện nhỏ bằng gạch bùn bao gồm một cây cột bằng đá granite,[81] được chạm khắc với tên của vị vua.[82]

Các hoạt động đối nội khác có thể được suy ra từ biên niên sử Cổ Vương quốc, được biên soạn dưới triều đại của Neferirkare hoặc Nyuserre.[note 11][84][85] Chúng ghi lại rằng Userkaf đã ban tặng của cải cho các vị thần của Heliopolis[note 12] vào năm thứ hai và thứ sáu[note 13] dưới triều đại của ông và các vị thần của Buto vào năm thứ 6 của ông, cả hai có thể được dành cho các dự án xây dựng nhân danh Userkaf.[3] Cùng một cách thức như trên, biên niên sử còn ghi lại một sự ban tặng đất đai cho thần Horus vào năm trị vì thứ 6 của Userkaf, lần này đề cập rõ ràng tới "xây dựng ngôi đền [Horus']".[88]

Những vị thần khác được Userkaf tôn kính bao gồm cả Ra and Hathor, cả hai vị thần này đều nhận được sự dâng tặng về đất đai mà được ghi lại trong biên niên sử,[86][89] tuơng tự là đối với Nekhbet, Wadjet, "thần của vùng đất thiêng ở Thượng Ai Cập" và "thần của điền trang Djebaty", họ được dâng tặng bánh mì, bia và đất đai. Cuối cùng, một mảnh vỡ nhỏ thuộc văn bản trong biên niên sử cho thấy rằng thần Min có thể cũng được hưởng lợi từ sự ban tặng của Userkaf.[88] Bằng chứng khác nữa cho các hoạt động tôn giáo diễn ra vào thời điểm này được biểu lộ bởi một chiếu chỉ của hoàng gia[90] được tìm thấy trong mastaba của một vị quan tên là Nykaankh ông ta được chôn cất tại Tihna al-Jabal ở miền Trung Ai Cập.[21] Theo chiếu chỉ này, Userkaf ban tặng và cải tổ một số lãnh địa hoàng gia dành cho việc duy trì sự thờ cúng thần Hathor[90] và phong cho Nykaankh làm tư tế của việc thờ cúng này.[91]

Trong khi Userkaf chọn Saqqara để xây dựng khu phức hợp kim tự tháp của mình, các quan lại vào thời điểm này bao gồm cả vị vizier Seshathotep Heti, tiếp tục xây dựng lăng mộ của họ tại khu nghĩa trang Giza.[3]

Thương mại và các hoạt động quân sự[sửa | sửa mã nguồn]

Bình đá từ Kythira mang tên ngôi đền mặt trời của Userkaf[26]

Triều đại của Userkaf có thể đã chứng kiến một sự phục hồi về thuơng mai giữa Ai Cập và những người hàng xóm Aegea của nó như được chỉ ra bởi một loạt các bức phù điêu đến từ ngôi đền tang lễ của ông đang miêu tả những con thuyền tiến hành có thể là một cuộc viễn chinh bằng đường biển.[44][92] Bằng chứng khác nữa cho sự tiếp xúc như vậy đó là một bình đá có mang tên ngôi đền mặt trời của ông được khai quật trên hòn đảo Kythira của Hy Lạp.[26] Chiếc bình này là bằng chứng sớm nhất cho sự tiếp xúc thương mại giữa Ai Cập và khu vực Aegea. Những hiện vật ở Anatolia, có niên đại thuộc về triều đại của Menkauhor KaiuDjedkare Isesi, chứng minh rằng những sự tiếp xúc này đã tiếp tục tồn tại trong suốt thời kỳ vương triều thứ Năm.[53]

Về phía Nam của Ai Cập,[93] Userkaf đã phát động một cuộc viễn chinh quân sự nhằm vào Nubia,[26]trong khi biên niên sử Cổ vương quốc ghi lại rằng ông đã nhận được cống phẩm từ một vùng đất hoặc là Sa mạc phía Đông hoặc Canaan dưới hình thức một lực lượng lao động gồm một tù trưởng và 70 người ngoại quốc[94] (dường như là phụ nữ),[86][95] cũng như là 303 "kẻ phản loạn đã nguôi ngoai" để làm việc tại kim tự tháp của Userkaf.[96] Đó có thể là những tù nhân đến từ một cuộc viễn chinh quân sự khác tới miền đông của Ai Cập[3] hoặc những kẻ nổi loạn bị lưu đày khỏi Ai Cập trước năm thứ hai của Userkaf và giờ đây đang sẵn sàng để tái hòa nhập trở lại với xã hội Ai Cập.[97] Theo nhà Ai Cập học Hartwig Altenmüller những người này đã bị trừng phạt sau các cuộc chiến tranh giành triều đại liên quan đến sự kết thúc của vương triều thứ Tư.[94]

Các công trình[sửa | sửa mã nguồn]

Đền Mặt trời[sửa | sửa mã nguồn]

Ngôi đền mặt trời của Userkaf, 1 = obelisk, 2 = obelisk pedestal, 3 = statue shrines, 4 = court open to the sun, 5 = altar, 6 = outbuilding, 7 = causeway, 8 = valley temple

Công trình sáng tạo nhất của Userkaf chắc chắn là ngôi đền mặt trời của ông tại Abu Gorab. Nó được Richard Lepsius ghi nhận lần đầu tiên vào giữa thế kỷ 19, sau đó tiếp tục được Ludwig Borchardt nghiên cứu vào đầu thế kỷ 20 và được Herbert Ricke khai quật một cách triệt để vào năm 1954. Theo như biên niên sử hoàng gia, việc xây dựng ngôi đền này bắt đầu từ năm thứ 5 dưới triều đại của Userkaf và nhân dịp này, ông đã ban tặng 24 lãnh địa hoàng gia để dành cho việc duy trì ngôi đền[98]. Abusir có thể đã được lựa chọn do nó nằm gần với Sakhebu, một địa điểm được đề cập đến trong nhiều ghi chép khác nhau ví dụ như trong cuộn giấy cói Westcar như là một trung tâm tôn giáo của thần Re. Ngôi đền mặt trời của Userkaf nằm trải dài trên một diện tích 44 x 83 m[99] và được gọi là

ra
O48
O25

Nḫn Rˁ.w, Pháo đài của thần Ra.

Người ta tin rằng việc xây dựng ngôi đền mặt trời này đánh dấu một sự thay đổi từ việc thờ cúng hoàng gia, vốn chiếm ưu thế trong giai đoạn đầu vương triều thứ 4, sang tôn thờ thần mặt trời Re. Nhà vua không còn được tôn thờ một cách trực tiếp như là một vị thần nữa, nhưng thay vào đó là giống như con trai của thần Re và điều này dẫn đến sự thay đổi trong các nghi thức thờ cúng hoàng gia.

Trong bối cảnh này, ngôi đền mặt trời, quay mặt hướng về phía tây, là nơi dùng để thờ cúng mặt trời lặn(có nghĩa là đang tàn lụi) và được coi là một phần trong phức hợp tang lễ hoàng gia. Và vì lý do này, bản thân ngôi đền mặt trời này đã mang nhiều đặc điểm chung về mặt kiến ​​trúc với khu phức hợp kim tự tháp: nó bao gồm một ngôi đền cao xây dựng bao quanh một cột tháp lớn và một con đường đắp dẫn đến một ngôi đền thung lũng hình chữ nhật, gần với sông Nile. Tuy nhiên, ngôi đền thung lũng lại không hướng về bất cứ phương nào cả và con đường đắp cũng không nằm thẳng hàng với trục của ngôi đền thờ cao. Quan điểm cho rằng ngôi đền mặt trời này và khu phức hợp kim tự tháp có đặc điểm tương tự nhau này còn được chứng minh thông qua cuộn giấy cói Abusir[100][101], cuộn giấy này ghi chép lại những hoạt động tôn giáo diễn ra tại các ngôi đền mặt trời và chúng có liên quan mật thiết với những nghi lễ diễn ra trong các khu phức hợp tang lễ của hoàng gia. Hệ tư tưởng mới này còn tiếp tục tồn tại tới giai đoạn cuối vương triều thứ năm và có tới sáu trong số bảy vị vua kế vị Userkaf sau này đã xây dựng các ngôi đền thờ mặt trời ở Abusir.

Tượng bán thân[sửa | sửa mã nguồn]

Mảnh vỡ từ bức tượng bằng đá thạch cao tuyết hoa của Userkaf được tìm thấy tại ngôi đền mặt trời của ông ở Abu Gurob, ngày nay nằm tại bảo tàng Ägyptisches ở Berlin (ÄM 19774).

Một bức tượng bán thân của Userkaf đã được tìm thấy trong ngôi đền mặt trời của ông tại Abusir và hiện đang nó được trưng bày tại Bảo tàng Ai Cập, Cairo. Phần đầu của bức tượng Userkaf cao 45 cm và được chạm khắc từ đá cát kết màu xám. Tác phẩm điêu khắc này được đánh giá là đặc biệt quan trọng bởi vì nó là một trong số rất ít các tác phẩm điêu khắc có niên đại từ thời kỳ Cổ vương quốc mà có khắc họa cảnh nhà vua đội Deshret (Vương miện đỏ) của Hạ Ai Cập. Đầu tượng này được phát hiện vào năm 1957. Một bức tượng thứ hai của Userkaf, hiện cũng đang được lưu giữ tại Bảo tàng Ai Cập, đã được phát hiện trong khu phức hợp kim tự tháp của ông tại Saqqarah. Nó là một đầu tượng khổng lồ được tạc từ đá granite đỏ của Aswan.

Phức hợp Kim tự tháp[sửa | sửa mã nguồn]

Kim tự tháp đổ nát của Userkaf tại Saqqara.

Trái ngược với vị tiên vương của mình, Shepseskaf, Userkaf đã xây dựng một kim tự tháp dành cho bản thân ông tại Saqqarah và nằm gần khu phức hợp kim tự tháp của Djoser. Bởi vì khu phức hợp kim tự tháp của ông dường như đã hoàn thiện, thế nên người ta cho rằng triều đại của Userkaf chắc chắn phải kéo dài hơn con số 7 năm vốn được ghi lại trong cuộn giấy cói Turin.

Chú thích, tham khảo, nguồn[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Proposed dates for Userkaf's reign: 2560—2553 BC,[1] 2513—2506 BC,[2][3][4] 2504—2496 BC,[5] 2498—2491 BC,[6] 2494—2487 BC[7][8][9] 2479—2471 BC,[10] 2466—2458 BC[11] 2465—2458 BC,[12][13][14][15] 2454—2447 BC,[16] 2454—2446 BC,[5] 2435—2429 BC,[17][18] 2392—2385 BC[19]
  2. ^ The historians Rosalie and Anthony David concur, stating that Userkaf belonged to a side branch of Khafra's family.[9]
  3. ^ This papyrus, now recognised as non-historical, records a story according to which Userkaf is a son of the god Ra with a woman named Rededjet. In the story, two of Userkaf's brothers are said to rise to the throne after him, displacing Khufu's family from the throne.[32]
  4. ^ This queen is referred to as Neferhetepes Q in modern Egyptology to distinguish her from preceding women of the same name.[34]
  5. ^ The attribution of the pyramid to a queen named Neferhetepes is not certain and relies on indirect evidence in the form of an inscription mentioning the queen in the nearby tomb of Persen, a priest of her funerary cult.[35]
  6. ^ Ludwig Borchardt expanded on the theory according to which Khentkaus I was Userkaf's spouse by positing that Userkaf managed to take the throne at the unexpected death of Shepseskaf and before the legitimate heirs Sahure and Neferirkare were old enough to rule.[40] This hypothesis has been conclusively invalidated by recent research which shows that there were two queens named Khentkaus, the second one being the mother of Nyuserre Ini,[41][42][43] and that Sahure is Userkaf's son,[44][45] while Neferirkare is Sahure's.[46]
  7. ^ Older analyses of the document by Breasted and Daressy had already established that Userkaf reigned 12 to 14 years[56] or 12 to 13 years[57] respectively.
  8. ^ Four mentions of the "year of the fifth cattle count" were also discovered on stone tablets from Userkaf's sun temple,[59] which could indicate that Userkaf reigned for 10 years. However, these inscriptions are incomplete. In particular the name of the kings to whose reign they belong is lost, and they might thus instead refer to Sahure's rule[60] or to Neferirkare's[61] rather than that of Userkaf.[62][63] The attribution of these inscriptions to either Sahure or Neferirkare is paramount in determining who completed Userkaf's sun temple, which was unfinished at his death.[64] The tablets detail the division of labour during works on the Nekhenre.[65]
  9. ^ The seal was in the British Museum at the end of the 19th century.[74]
  10. ^ Egyptologists including Jürgen von Beckerath rather see Nyuserre's reign as the peak of the solar cult,[77] but for Grimal this is exaggerated.[78]
  11. ^ The surviving fragments of the annal likely date to the much later 25th Dynasty (fl. 760–656 BCE), but were certainly copied or compiled from Old Kingdom sources.[83]
  12. ^ More precisely to the "Bas of Heliopolis".[86]
  13. ^ That is, if cattle counts were indeed biennial. The annals state only that the donations happened in the years of the first and third cattle counts.[87]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Hayes 1978, tr. 58.
  2. ^ Verner 2001c, tr. 91.
  3. ^ a ă â b c d đ e ê g Altenmüller 2001, tr. 598.
  4. ^ El-Shahawy & Atiya 2005, tr. 61.
  5. ^ a ă von Beckerath 1997, tr. 188.
  6. ^ Clayton 1994, tr. 60.
  7. ^ Malek 2000a, tr. 98 & 482.
  8. ^ Rice 1999, tr. 215.
  9. ^ a ă â b David & David 2001, tr. 164.
  10. ^ von Beckerath 1999, tr. 285.
  11. ^ a ă â Helck 1981, tr. 63.
  12. ^ a ă Encyclopædia Britannica 2018.
  13. ^ Arnold 1999.
  14. ^ Wilkinson 2000, tr. 121.
  15. ^ a ă â Lehner 2008, tr. 140.
  16. ^ CMA 2018.
  17. ^ Strudwick 1985, tr. 3.
  18. ^ Hornung 2012, tr. 491.
  19. ^ Dodson & Hilton 2004, tr. 288.
  20. ^ a ă â b c Leprohon 2013, tr. 38.
  21. ^ a ă â b c d Grimal 1992, tr. 75.
  22. ^ a ă â Magi 2008, tr. 12.
  23. ^ Digital Egypt 2018.
  24. ^ a ă â Malek 2000a, tr. 98.
  25. ^ Guerrier 2006, tr. 414.
  26. ^ a ă â b Verner 2001b, tr. 588.
  27. ^ El-Shahawy & Atiya 2005, tr. 33.
  28. ^ Grimal 1992, tr. 68, Table 2.
  29. ^ Rice 1999, tr. 131.
  30. ^ Rice 1999, tr. 67–68.
  31. ^ Grimal 1992, tr. 72 & 75.
  32. ^ Grimal 1992, tr. 70 & 72.
  33. ^ Grimal 1992, tr. 72—75.
  34. ^ a ă â b c Dodson & Hilton 2004, tr. 65.
  35. ^ Verner 2002, tr. 209.
  36. ^ a ă Verner 2007, tr. 9.
  37. ^ Verner & Zemina 1994, tr. 118.
  38. ^ Clayton 1994, tr. 61.
  39. ^ David & David 2001, tr. 68.
  40. ^ a ă Verner & Zemina 1994, tr. 119.
  41. ^ Verner 1980a, tr. 161, fig. 5.
  42. ^ Baud 1999a, tr. 234.
  43. ^ Verner & Zemina 1994, tr. 126.
  44. ^ a ă Labrousse & Lauer 2000.
  45. ^ Baud 1999b, tr. 494.
  46. ^ El-Awady 2006, tr. 208–213.
  47. ^ Verner & Zemina 1994, tr. 102 & 118.
  48. ^ Verner 2002, tr. 263.
  49. ^ Verner & Zemina 1994, tr. 68 & 85.
  50. ^ David & David 2001, tr. 127.
  51. ^ Verner & Zemina 1994, tr. 67–68.
  52. ^ Dorman 2002, tr. 101 & 107.
  53. ^ a ă â b Grimal 1992, tr. 76.
  54. ^ a ă â Malek 2000a, tr. 98–99.
  55. ^ a ă von Beckerath 1997, tr. 155.
  56. ^ Breasted 1906, tr. 68–69, § 153–160.
  57. ^ Daressy 1912, tr. 206.
  58. ^ Hornung 2012, tr. 484.
  59. ^ a ă Verner 2001a, tr. 386.
  60. ^ Verner 2001a, tr. 388—390.
  61. ^ Kaiser 1956, tr. 108.
  62. ^ Verner 2001a, tr. 386—387.
  63. ^ Strudwick 2005, tr. 158.
  64. ^ Verner 2001a, tr. 386–387.
  65. ^ Strudwick 2005, tr. 158, see also footnote 2.
  66. ^ Verner 2001a, tr. 385.
  67. ^ Hornung 2012, tr. 136.
  68. ^ a ă Waddell 1971, tr. 51.
  69. ^ Daressy 1912, tr. 205.
  70. ^ a ă Burkard, Thissen & Quack 2003, tr. 178.
  71. ^ Redford 2001, tr. 336–337.
  72. ^ Goedicke 2000, tr. 405–406.
  73. ^ a ă â Petrie 1897, tr. 70.
  74. ^ Petrie 1897, tr. 71.
  75. ^ Petrie 1917, pl. IX.
  76. ^ Malek 2000a, tr. 99.
  77. ^ von Beckerath 1982, tr. 517–518.
  78. ^ Grimal 1992, tr. 78.
  79. ^ Verner 2002, tr. 265.
  80. ^ Arnold 2003, tr. 86.
  81. ^ a ă Wilkinson 2000, tr. 200.
  82. ^ Arnold 1996, tr. 107.
  83. ^ Bárta 2017, tr. 2.
  84. ^ Allen et al. 1999, tr. 3.
  85. ^ Grimal 1992, tr. 46.
  86. ^ a ă â Strudwick 2005, tr. 69.
  87. ^ Strudwick 2005, tr. 69–70.
  88. ^ a ă Strudwick 2005, tr. 70.
  89. ^ Daressy 1912, tr. 172.
  90. ^ a ă Breasted 1906, tr. 100–106, § 216–230.
  91. ^ Breasted 1906, § 219.
  92. ^ Allen et al. 1999, tr. 324.
  93. ^ Edwards 2004, tr. 2,90 & 106.
  94. ^ a ă Altenmüller 1995, tr. 48.
  95. ^ Goedicke 1967, tr. 63, n. 34.
  96. ^ Baud & Dobrev 1995, tr. 33, footnote f.
  97. ^ Altenmüller 1995, tr. 47–48.
  98. ^ Cf. J.H. Breasted § 156, p.68
  99. ^ Herbert Ricke. The sun temple of King Userkaf 2 vols; Cairo 1965-1969
  100. ^ #ArchAb1
  101. ^ #ArchAb2

Nguồn[sửa | sửa mã nguồn]

Allen, James; Allen, Susan; Anderson, Julie; Arnold, Arnold; Arnold, Dorothea; Cherpion, Nadine; David, Élisabeth; Grimal, Nicolas; Grzymski, Krzysztof; Hawass, Zahi; Hill, Marsha; Jánosi, Peter; Labée-Toutée, Sophie; Labrousse, Audran; Lauer, Jean-Phillippe; Leclant, Jean; Der Manuelian, Peter; Millet, N. B.; Oppenheim, Adela; Craig Patch, Diana; Pischikova, Elena; Rigault, Patricia; Roehrig, Catharine H.; Wildung, Dietrich; Ziegler, Christiane (1999). Egyptian Art in the Age of the Pyramids. New York: The Metropolitan Museum of Art. ISBN 978-0-8109-6543-0. OCLC 41431623. 
Altenmüller, Hartwig (1995). Kessler, Dieter; Schulz, Regine, biên tập. “Die "Abgaben" aus dem 2. Jahr des Userkaf”. Münchner Ägyptologische Untersuchungen, Gedenkschrift für Winfried Barta (bằng tiếng German) 4: 37–48. OCLC 811863261. 
Altenmüller, Hartwig (2001). “Old Kingdom: Fifth Dynasty”. Trong Redford, Donald B. The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt, Volume 2. Oxford: Oxford University Press. tr. 597–601. ISBN 978-0-19-510234-5. 
Arnold, Dieter (1996). Die Tempel Ägyptens: Götterwohnungen, Baudenkmäler, Kultstätten (bằng tiếng German). Augsburg: Bechtermünz. ISBN 978-3-86-047215-6. 
Arnold, Dieter (2001). “Tombs: Royal tombs”. Trong Redford, Donald B. The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt, Volume 3. Oxford: Oxford University Press. tr. 425–433. ISBN 978-0-19-510234-5. 
Arnold, Dieter (2003). The encyclopaedia of ancient Egyptian architecture. London: I. B. Tauris. ISBN 978-1-86064-465-8. 
Arnold, Dorothea (19 tháng 7 năm 1999). “Old Kingdom Chronology and List of Kings”. Metropolitan Museum of Art. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2018. 
Bárta, Miroslav (2017). “Radjedef to the Eighth Dynasty”. UCLA Encyclopedia of Egyptology. 
Baud, Michel; Dobrev, Vassil (1995). “De nouvelles annales de l'Ancien Empire Egyptien. Une "Pierre de Palerme" pour la VIe dynastie” (PDF). Bulletin de l'Institut Francais d'Archeologie Orientale (BIFAO) (bằng tiếng French) 95: 23–92. ISSN 0255-0962. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 2 tháng 4 năm 2015. 
Baud, Michel (20 tháng 7 năm 1999). Famille Royale et pouvoir sous l'Ancien Empire égyptien. Tome 1 (PDF). Bibliothèque d'étude 126/1 (bằng tiếng French). Cairo: Institut français d'archéologie orientale. ISBN 978-2-7247-0250-7. 
Baud, Michel (20 tháng 7 năm 1999). Famille Royale et pouvoir sous l'Ancien Empire égyptien. Tome 2 (PDF). Bibliothèque d'étude 126/2 (bằng tiếng French). Cairo: Institut français d'archéologie orientale. ISBN 978-2-7247-0250-7. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 2 tháng 4 năm 2015. 
Breasted, James Henry (1906). Ancient records of Egypt historical documents from earliest times to the persian conquest, collected edited and translated with commentary. Chicago: The University of Chicago press. OCLC 778206509. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2018. 
Burkard, Günter; Thissen, Heinz Josef; Quack, Joachim Friedrich (2003). Einführung in die altägyptische Literaturgeschichte. Band 1: Altes und Mittleres Reich. Einführungen und Quellentexte zur Ägyptologie. 1,3,6. Münster: LIT. ISBN 978-3-82-580987-4. 
Clayton, Peter (1994). Chronicle of the Pharaohs. London: Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-05074-3. 
Daressy, Georges (1912). La Pierre de Palerme et la chronologie de l'Ancien Empire (bằng tiếng French) 12. Cairo: Bulletin de l'Institut Français d'Archéologie Orientale. tr. 161–214. ISSN 0255-0962. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2018. 
David, Ann Rosalie; David, Antony E (2001). A Biographical Dictionary of Ancient Egypt. London: Seaby. ISBN 978-1-85-264032-3. 
Desplancques, Sophie (2006). L'institution du Trésor en Egypte: Des origines à la fin du Moyen Empire. Passé Présent (bằng tiếng French). Paris: Presses de l'Université Paris-Sorbonne. ISBN 978-2-84-050451-1. 
Dodson, Aidan; Hilton, Dyan (2004). The Complete Royal Families of Ancient Egypt. London: Thames & Hudson Ltd. ISBN 978-0-500-05128-3. 
“Don't Eat the Pictures: Sesame Street at the Metropolitan Museum of Art”. IMDb. 30 tháng 4 năm 2005. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2019. 
Dorman, Peter (2002). “The biographical inscription of Ptahshepses from Saqqara: A newly identified fragment”. Journal of Egyptian Archaeology 88: 95–110. JSTOR 3822338. doi:10.1177/030751330208800107. 
Edel, Elmar; Ricke, Herbert (1965). Das Sonnenheiligtum des Königs Userkaf. Beiträge zur ägyptischen Bauforschung und Altertumskunde (bằng tiếng German) 7, 8. Kairo: Schweizerisches Institut für ägyptische Bauforschung und Altertumskunde. OCLC 77668521. 
El-Awady, Tarek (2006). “The royal family of Sahure. New evidence.” (PDF). Trong Bárta, Miroslav; Krejčí, Jaromír. Abusir and Saqqara in the Year 2005. Prague: Academy of Sciences of the Czech Republic, Oriental Institute. tr. 191–218. ISBN 978-80-7308-116-4. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 1 tháng 2 năm 2011. 
El-Khouly, Aly (1978). “Excavations at the Pyramid of Userkaf, 1976: Preliminary Report”. The Journal of Egyptian Archaeology 64 (1): 35–43. doi:10.1177/030751337806400105. 
El-Shahawy, Abeer; Atiya, Farid S. (2005). The Egyptian Museum in Cairo. A Walk Through The Alleys of Ancient Egypt. Cairo: Farid Atiya Press. ISBN 978-9-77-171983-0. 
Edwards, David (2004). The Nubian Past. Oxon: Routledge. ISBN 978-0-41-536988-6. 
Gauthier, Henri (1906). “Note et remarques historiques III: Un nouveau nom royal”. Bulletin de l'Institut Français d'Archéologie Orientale (bằng tiếng French) 5: 41–57. ISSN 0255-0962. 
Goedicke, Hans (1967). Königliche Dokumente aus den Alten Reich. Ägyptologische Abhandlungen 14. Wiesbaden: Harrassowitz. OCLC 4877029. 
Goedicke, Hans (2000). “Abusir–Saqqara–Giza”. Trong Bárta, Miroslav; Krejčí, Jaromír. Abusir and Saqqara in the year 2000. Archív orientální, Supplementa 9. Prague: Academy of Sciences of the Czech Republic, Oriental Institute. tr. 397–412. ISBN 978-8-08-542539-0. 
Grimal, Nicolas (1992). A History of Ancient Egypt. Translated by Ian Shaw. Hoboken, New Jersey: Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-631-19396-8. 
Guerrier, Éric (2006). Les pyramides: l'enquête (bằng tiếng French). Coudray-Macouard: Cheminements, DL. ISBN 978-2-84-478446-9. 
Gundlach, Rolf (2001). “Temples”. Trong Redford, Donald B. The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt, Volume 3. Oxford: Oxford University Press. tr. 363–379. ISBN 978-0-19-510234-5. 
Hayes, William (1978). The Scepter of Egypt: A Background for the Study of the Egyptian Antiquities in The Metropolitan Museum of Art. Vol. 1, From the Earliest Times to the End of the Middle Kingdom. New York: Metropolitan Museum of Art. OCLC 7427345. 
“Head of King Userkaf, c. 2454-2447 BC”. The Cleveland Museum of Art. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2018. 
Helck, Wolfgang (1981). Geschichte des alten Ägypten. Handbuch der Orientalistik. Abt. 1: Der Nahe und Mittlere Osten 1. Leiden, Köln: Brill. ISBN 978-9-00-406497-3. 
Hellouin de Cenival, Jean-Louis; Posener-Krieger, Paule (1968). The Abusir Papyri, Series of Hieratic Texts. London: British Museum. OCLC 899032263. 
Hornung, Erik; Krauss, Rolf; Warburton, David biên tập (2012). Ancient Egyptian Chronology. Handbook of Oriental Studies. Leiden, Boston: Brill. ISBN 978-90-04-11385-5. ISSN 0169-9423. 
Janák, Jiří; Vymazalová, Hana; Coppens, Filip (2011). “The Fifth Dynasty 'sun temples' in a broader context”. Trong Bárta, Miroslav; Coppens, Filip; Krejčí, Jaromír. Abusir and Saqqara in the Year 2010. Prague: Charles University in Prague, Faculty of Arts. tr. 430–442. ISBN 978-8-07-308385-4. 
Kaiser, Werner (1956). “Zu den Sonnenheiligtümern der 5. Dynastie”. Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Kairo 14: 104–116. ISSN 0342-1279. 
Kaplony, Peter (1981). Die Rollsiegel des Alten Reiches. Katalog der Rollsiegel II. Allgemeiner Teil mit Studien zum Köningtum des Alten Reichs II. Katalog der Rollsiegel A. Text B. Tafeln (bằng tiếng German). Bruxelles: Fondation Egyptologique Reine Élisabeth. ISBN 978-0-583-00301-8. 
Labrousse, Audran; Lauer, Jean-Philippe (2000). Les complexes funéraires d'Ouserkaf et de Néferhétepès. Bibliothèque d'étude, Institut d'archéologie orientale, Le Caire (bằng tiếng French) 130. Cairo: Institut français d'archéologie orientale. ISBN 978-2-72-470263-7. 
Lehner, Mark (2008). The Complete Pyramids. London: Thames & Hudson Ltd. ISBN 978-0-500-05084-2. 
Leprohon, Ronald J. (2013). The Great Name: Ancient Egyptian Royal Titulary. Writings from the Ancient World 33. Atlanta: Society of Biblical Literature. ISBN 978-1-58983-736-2. 
Lepsius, Karl Richard (1972). Denkmäler aus Ægypten und Æthiopien. Geneva: Éditions de Belles-Lettres. OCLC 941020412. 
Magi, Giovanna (2008). Saqqara: the Pyramid, the Mastabas and the Archaeological Site. Firenze: Bonechi. ISBN 978-8-84-761500-7. 
Mahfouz, Naguib (2006). Voices from the Other World : Ancient Egyptian Tales. Cairo, New York: American University in Cairo Press. ISBN 978-9-77-416029-5. 
Malek, Jaromír (20 tháng 7 năm 2019). “The Old Kingdom (c.2160–2055 BC)”. Trong Shaw, Ian. The Oxford History of Ancient Egypt. Oxford University Press. tr. 83–107. ISBN 978-0-19-815034-3. 
Malek, Jaromir (20 tháng 7 năm 2019). “Old Kingdom rulers as "local saints" in the Memphite area during the Old Kingdom”. Trong Bárta, Miroslav; Krejčí, Jaromír. Abusir and Saqqara in the Year 2000. Prag: Academy of Sciences of the Czech Republic – Oriental Institute. tr. 241–258. ISBN 978-80-85425-39-0. 
Mariette, Auguste (1889). Maspero, Gaston, biên tập. Les mastabas de l'ancien empire, fragments du dernier ouvrage d'Auguste Édouard Mariette (bằng tiếng French). Paris: Friedrich Vieweg. OCLC 2654989. 
Morales, Antonio J. (2006). “Traces of official and popular veneration to Nyuserra Iny at Abusir. Late Fifth Dynasty to the Middle Kingdom”. Trong Bárta, Miroslav; Coppens, Filip; Krejčí, Jaromír. Abusir and Saqqara in the Year 2005, Proceedings of the Conference held in Prague (June 27–July 5, 2005). Prague: Academy of Sciences of the Czech Republic, Oriental Institute. tr. 311–341. ISBN 978-80-7308-116-4. 
Nuzzolo, Massimilano (2007). “Sun Temples and Kingship in the Ancient Egyptian Kingdom”. Trong Goyon, Jean Claude; Cardin, Christine. Actes du neuvième congrès international des égyptologues, Grenoble 6-12 Septembre 2004. Orientalia Lovaniensia analecta 150. Leuven, Dudley: Peeters. tr. 1401–1410. ISBN 978-9-04-291717-0. 
Petrie, Flinders (1897). A History of Egypt. Volume I: From the Earliest Times to the XVIth Dynasty . London: Methuen & Co. OCLC 493045619. 
Petrie, Flinders (1917). Scarabs and Cylinders with Names: Illustrated by the Egyptian Collection in University College, London (PDF). London: British School of Archaeology in Egypt, University College: Bernard Quaritch. OCLC 55858240. 
Quirke, Stephen (2001). The Cult of Ra : Sun-Worship in Ancient Egypt. New York: Thames & Hudson. ISBN 978-0-50-005107-8. 
Redford, Donald B. (2001). “Manetho”. Trong Redford, Donald B. The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt, Volume 2. Oxford: Oxford University Press. tr. 336–337. ISBN 978-0-19-510234-5. 
Rice, Michael (1999). Who is Who in Ancient Egypt. London & New York: Routledge. ISBN 978-0-203-44328-6. 
Sethe, Kurt Heinrich (1903). Urkunden des Alten Reichs (bằng tiếng German). Wikipedia entry: Urkunden des Alten Reichs. Leipzig: J.C. Hinrichs. OCLC 846318602. 
Stadelmann, Rainer (2007). “Der Kopf des Userkaf aus dem "Taltempel" des Sonnenheiligtums in Abusir”. Sokar (bằng tiếng German) 15: 56–61. ISSN 1438-7956. 
Strudwick, Nigel (1985). The Administration of Egypt in the Old Kingdom: The Highest Titles and Their Holders (PDF). Studies in Egyptology. London; Boston: Kegan Paul International. ISBN 978-0-7103-0107-9. 
Strudwick, Nigel C. (2005). Texts from the Pyramid Age. Writings from the Ancient World (book 16). Atlanta: Society of Biblical Literature. ISBN 978-1-58983-680-8. 
“Userkaf”. Digital Egypt. University College London. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2018. 
“Userkaf”. Encyclopædia Britannica. 20 tháng 7 năm 1998. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2018. 
Verner, Miroslav (20 tháng 7 năm 1980). “Excavations at Abusir”. Zeitschrift für Ägyptische Sprache und Altertumskunde 107. tr. 158–169. ISSN 2196-713X. 
Verner, Miroslav; Zemina, Milan (1994). Forgotten Pharaohs, Lost Pyramids: Abusir (PDF). Prague: Academia Škodaexport. ISBN 978-80-200-0022-4. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 1 tháng 2 năm 2011. 
Verner, Miroslav (1998). Die Pyramiden. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt. ISBN 978-3-49-807062-5. 
Verner, Miroslav (2000). “Who was Shepseskara, and when did he reign?” (PDF). Trong Bárta, Miroslav; Krejčí, Jaromír. Abusir and Saqqara in the Year 2000. Prague: Academy of Sciences of the Czech Republic, Oriental Institute. tr. 581–602. ISBN 978-80-85425-39-0. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 1 tháng 2 năm 2011. 
Verner, Miroslav (20 tháng 7 năm 2019). “Archaeological Remarks on the 4th and 5th Dynasty Chronology” (PDF). Archiv Orientální 69 (3): 363–418. ISSN 0044-8699. 
Verner, Miroslav (20 tháng 7 năm 2019). “Old Kingdom: An Overview”. Trong Redford, Donald B. The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt, Volume 2. Oxford: Oxford University Press. tr. 585–591. ISBN 978-0-19-510234-5. 
Verner, Miroslav (20 tháng 7 năm 2019). “Pyramids”. Trong Redford, Donald B. The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt, Volume 3. Oxford: Oxford University Press. tr. 87–95. ISBN 978-0-19-510234-5. 
Verner, Miroslav (2002). The Pyramids: The Mystery, Culture and Science of Egypt's Great Monuments. London: Atlantic Books. ISBN 978-1-90-380945-7. 
Verner, Miroslav (2007). “Sahure's Causeway. New Archaeological Discoveries in the Abusir Pyramid Field”. Archaeogate Egittologia. ISSN 1973-2953. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2018. 
von Beckerath, Jürgen (1982). “Niuserre”. Trong Helck, Wolfgang; Otto, Eberhard. Lexikon der Ägyptologie. Band IV: Megiddo - Pyramiden (bằng tiếng German). Wiesbaden: Harrassowitz. tr. 517–518. ISBN 978-3-447-02262-0. 
von Beckerath, Jürgen (1997). Chronologie des pharaonischen Ägypten: die Zeitbestimmung der ägyptischen Geschichte von der Vorzeit bis 332 v. Chr. Münchner Ägyptologische Studien 46. Mainz am Rhein: Verlag Philipp von Zabern. ISBN 978-3-80-532310-9. 
von Beckerath, Jürgen (1999). Handbuch der ägyptischen Königsnamen. Münchner ägyptologische Studien (bằng tiếng German) 49. Mainz: Philip von Zabern. ISBN 978-3-8053-2591-2. 
Voß, Susanne (2004). Untersuchungen zu den Sonnenheiligtümern der 5. Dynastie. Bedeutung und Funktion eines singulären Tempeltyps im Alten Reich (PDF) (PhD). OCLC 76555360. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2015. 
Waddell, William Gillan (1971). Manetho. Loeb classical library, 350. Cambridge, Massachusetts; London: Harvard University Press; W. Heinemann. OCLC 6246102. 
Wildung, Dietrich (1969). Die Rolle ägyptischer Könige im Bewußtsein ihrer Nachwelt. Teil I. Posthume Quellen über die Könige der ersten vier Dynastien. Münchener Ägyptologische Studien (bằng tiếng German) 17. München, Berlin: Deutscher Kunstverlag. OCLC 698531851. 
Wilkinson, Richard (2000). The Complete Temples of Ancient Egypt. London: Thames & Hudson. ISBN 978-0-50-005100-9. 
Tiền vị
Shepseskaf
or
Djedefptah
Pharaon của Ai Cập
Vương triều thứ 5
Kế vị
Sahure