Vô hiệu hóa ngầm
Vô hiệu hóa ngầm (Shadow banning), còn được gọi là cấm ngầm (Stealth banning) hay Bóp nghẹt tương tác (hell banning) hay ẩn bình luận (comment ghosting) là một kỹ thuật kiểm duyệt nội dung trên các nền tảng mạng xã hội và diễn đàn trực tuyến bằng hành vi chặn một phần hoặc hoàn toàn người dùng, nội dung người dùng khỏi các mục tương tác trong một cộng đồng trực tuyến bằng một thuật toán khi không có lệnh cấm. Khi bị vô hiệu hóa ngầm thì các bình luận đăng lên một blog hoặc trang web truyền thông bị vô hiệu hóa ngầm vẫn sẽ hiển thị với người gửi, nhưng nó không hiển thị với những người dùng khác truy cập trang web. Cụm từ "ngầm vô hiệu hóa" ban đầu áp dụng cho một hình thức đình chỉ tài khoản mang tính lừa lọc trên các diễn đàn web khi một người dường như có thể đăng bài trong khi thực tế tất cả nội dung của họ bị ẩn khỏi những người dùng khác. Vào năm 2022, thuật ngữ này đã được áp dụng cho các biện pháp thay thế, đặc biệt là các biện pháp hiển thị như hủy niêm yết (delisting) và hạ bậc xếp hạng (downranking).[1] Các công ty mạng xã hội bị đông đảo người dùng cáo buộc các nền tảng này đã âm thầm cấm nội dung của họ. Các nền tảng bị cáo buộc tham gia vào hành vi này bao gồm Twitter,[2] Facebook,[3] YouTube và Instagram. Từ năm 2015, Twitter cũng được phát hiện là đã cấm ngầm các tweet chứa tài liệu bị rò rỉ ở Mỹ.[4][5]
Lịch sử cấm
[sửa | sửa mã nguồn]Vào giữa những năm 1980, các diễn đàn BBS bao gồm cả phần mềm BBS Citadel đã có một "twit bit" (cờ đánh dấu kẻ ngốc) dành cho những người dùng có vấn đề[2][6], khi được kích hoạt, sẽ hạn chế quyền truy cập của người dùng trong khi vẫn cho phép họ đọc các cuộc thảo luận công khai, tuy nhiên, bất kỳ tin nhắn nào được đăng bởi "twit" (kẻ ngốc) đó sẽ không hiển thị với các thành viên khác trong nhóm đó.[2][7] Thuật ngữ "vô hiệu hóa ngầm" được cho là bắt nguồn từ các người kiểm duyệt (moderator) trên trang web Something Awful vào năm 2001, mặc dù tính năng này chỉ được sử dụng trong thời gian ngắn và thưa thớt.[2] Michael Pryor của Fog Creek Software đã mô tả việc cấm ngầm (stealth banning) cho các diễn đàn trực tuyến vào năm 2006, nói về cách một hệ thống như vậy được áp dụng trong hệ thống quản lý dự án FogBugz, "để giải quyết vấn đề làm thế nào để khiến người đó đi chỗ khác và để bạn yên".
Ngoài việc ngăn chặn những người dùng có vấn đề tham gia vào các cuộc gây chiến (flame war), hệ thống cũng làm nản lòng những kẻ gửi thư rác, những người nếu quay lại trang web sẽ lầm tưởng rằng thư rác của họ vẫn còn đó.[8] Một bản cập nhật năm 2012 cho Hacker News đã giới thiệu một hệ thống "hellbanning" (bóp nghẹ tương tác) cho hành vi gửi thư rác và lạm dụng.[9][10] Ngay từ đầu, Reddit đã triển khai và tiếp tục thực hiện[11] việc vô hiệu hóa ngầm, được cho là để giải quyết các tài khoản spam.[12] Năm 2015, Reddit đã thêm một tính năng đình chỉ tài khoản được cho là đã thay thế các lệnh cấm ngầm trên toàn trang web, mặc dù các người kiểm duyệt vẫn có thể cấm ngầm người dùng khỏi các subreddit riêng lẻ của họ thông qua cấu hình AutoModerator[13] cũng như thủ công. Một người dùng Reddit đã vô tình bị cấm ngầm trong một năm vào năm 2019, sau đó họ đã liên hệ với bộ phận hỗ trợ và các bình luận của họ đã được khôi phục.[14]
Thực hiện
[sửa | sửa mã nguồn]Các nền tảng công nghệ lớn (Big Tech) như Facebook (Meta), Google (YouTube) chủ yếu có trụ sở tại Hoa Kỳ và chịu sự chi phối của luật pháp cũng như các giá trị chính trị phương Tây. Việc sử dụng kỹ thuật bóp nghẹt tương tác hoặc các hình thức hạn chế hiển thị công khai đã được ghi nhận như một phần của chiến lược chiến tranh thông tin và áp đặt "Tiêu chuẩn cộng đồng" mang tính phương Tây lên các quốc gia khác. Có những lời phàn nàn của nhiều người dùng Instagram và Facebook, những người cáo buộc lượng truy cập vào các bài đăng và hồ sơ của họ giảm mạnh khi nội dung họ đăng là về Palestine hoặc Diệt chủng Gaza mà không có thông báo trước từ Meta.[15][16] Cuộc điều tra của The Markup đã xác nhận rằng các bài đăng có hình ảnh liên quan đến chiến tranh hoặc hashtag ủng hộ Palestine đã bị hạ cấp. Các hashtag như "#Palestine" hoặc "#AlAqsa" đã bị loại khỏi phần "Bài viết hàng đầu".[16]
Meta phản hồi bằng cách tuyên bố rằng điều này là do một lỗi trên nền tảng, dẫn đến những chỉ trích về khả năng có thiên vị thuật toán trong hệ thống gợi ý.[17] Bằng cách che giấu một phần hoặc làm cho các đóng góp của người dùng trở nên vô hình hoặc ít nổi bật hơn đối với các thành viên khác của dịch vụ, hy vọng là khi không có phản ứng đối với các bình luận (comment) của họ, người dùng có vấn đề hoặc bị thất sủng sẽ trở nên chán nản hoặc thất vọng và rời khỏi trang web, và những kẻ gửi thư rác (spam) cũng như những kẻ troll sẽ nản lòng và rời bỏ[18] không tiếp tục hành vi không mong muốn của họ hoặc tạo tài khoản mới.[2][8] Craigslist cũng được biết đến với việc "làm ma" (ghost) các quảng cáo riêng lẻ của người dùng, theo đó người đăng nhận được email xác nhận và có thể xem quảng cáo trong tài khoản của họ, nhưng quảng cáo không hiển thị trong trang danh mục thích hợp.[19] Vào năm 2017, hiện tượng này đã được ghi nhận trên Instagram, với các bài đăng bao gồm các hashtag cụ thể không hiển thị khi các hashtag đó được sử dụng trong tìm kiếm.[20][21][22]
Chú thích
[sửa | sửa mã nguồn]- ^ Leerssen, Paddy. "An End to Shadow Banning? Transparency rights in the Digital Services Act between content moderation and curation". osf.io: 3. doi:10.31219/osf.io/7jg45. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2022.
- ^ a b c d e Cole, Samantha (ngày 31 tháng 7 năm 2018). "Where Did the Concept of 'Shadow Banning' Come From?". Motherboard. Truy cập ngày 1 tháng 8 năm 2018.
- ^ Feldman, Brian (ngày 25 tháng 7 năm 2018). "Twitter Is Not 'Shadow Banning' Republicans". Intelligencer. Truy cập ngày 13 tháng 2 năm 2019.
- ^ Ohlheiser, Abby (ngày 30 tháng 10 năm 2015). "Tweets are disappearing on Twitter. Why?". The Washington Post (bằng tiếng Anh). ISSN 0190-8286. Truy cập ngày 29 tháng 4 năm 2017.
- ^ Pearson, Jordan (ngày 19 tháng 10 năm 2015). "Is Twitter Censoring a Blockbuster Report on US Drone Assassinations?". Motherboard (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2017.
- ^ Atwood, Jeff (ngày 4 tháng 6 năm 2011). "Suspension, Ban or Hellban?". Coding Horror blog. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2011.
- ^ "Manual installation of Citadel using source code and the command line client - Citadel.org". www.citadel.org (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 12 năm 2020.
- ^ a b Robert Walsh (ngày 12 tháng 1 năm 2006). Micro-ISV: From Vision to Reality. Apress. tr. 183. ISBN 978-1-4302-0114-4.
So one of the things we did in FogBugz to solve the problem of how do you get the person to go away and leave you alone is, well, you take their post and make it invisible to everyone else, but they still see it. They won't know they've been deleted. There's no one fanning their flame. You can't get into a flame war if no one responds to your criticism. So they get silenced and eventually just go away. We have several ways of telling if they come back, and it's been proven to be extremely, extremely effective. Say a spammer posts to your board and then they come back to check if it's still there, and they see it—to them it's still there—but no one else sees it, so they're not bothered by it.
- ^ Leena Rao (ngày 18 tháng 5 năm 2013). "The Evolution of Hacker News". TechCrunch. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2014.
- ^ "Can the democratic power of a platform like Hacker News be applied to products?". Pando (bằng tiếng Anh). ngày 4 tháng 12 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 1 tháng 8 năm 2018.
- ^ Shah, Saqib (ngày 12 tháng 5 năm 2023). "What is a 'shadow ban'? Lizzo claims TikTok is shutting her videos out of its algorithm". The Standard. Truy cập ngày 8 tháng 2 năm 2025.
- ^ krispykrackers. "On shadowbans. • r/self". Reddit (bằng tiếng Anh).
- ^ Shu, Catherine (ngày 11 tháng 11 năm 2015). "Reddit Replaces Its Confusing Shadowban System With Account Suspensions". TechCrunch (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2017.
- ^ Gerken, Tom (ngày 11 tháng 4 năm 2019). "The Redditor who accidentally spent a year talking to himself". BBC News (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2023.
- ^ Younes, Rasha (ngày 21 tháng 12 năm 2023). "Meta's Broken Promises". Human Rights Watch (bằng tiếng Anh).
- ^ a b Apodaca, Tomas; Uzcátegui-Liggett, Natasha (ngày 25 tháng 2 năm 2024). "How We Investigated Shadowbanning on Instagram – The Markup". themarkup.org (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2025.
- ^ "Meta responds to allegations of Instagram shadow-ban for pro-Palestine content". Business & Human Rights Resource Centre (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2025.
- ^ Thompson, Clive (ngày 29 tháng 3 năm 2009). "Clive Thompson on the Taming of Comment Trolls". Wired magazine. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 8 năm 2015. Truy cập ngày 6 tháng 7 năm 2014.
- ^ Weedmark, David. "How to Prevent Ghost Posting on Craigslist". Chron.com.
- ^ Lorenz, Taylor (ngày 7 tháng 6 năm 2017). "Instagram's "shadowban," explained: How to tell if Instagram is secretly blacklisting your posts". Mic Network Inc. (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2017.
- ^ Wong, Kristin (ngày 23 tháng 4 năm 2017). "How to See If Your Instagram Posts Have Been Shadowbanned". Lifehacker (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2017.
- ^ "Photographers Claim Instagram is 'Shadow Banning' Their Accounts". PetaPixel. ngày 28 tháng 3 năm 2017. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2017.