Vệ Tử Phu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Hiếu Vũ Tư Hoàng Hậu
孝武思皇后
Hoàng hậu nhà Hán
Tại vị 128 TCN91 TCN
Tiền nhiệm Hiếu Vũ Trần hoàng hậu
Kế nhiệm Hiếu Chiêu Thượng Quan hoàng hậu
Thông tin chung
Phối ngẫu Hán Vũ Đế
Hậu duệ Lệ thái tử Lưu Cứ
Vệ Trường công chúa
Thạch Ấp công chúa
Chư Ấp công chúa
Thụy hiệu Tư Hoàng hậu (思皇后)
Thân mẫu Vệ Ẩu
Sinh ?
Mất 91 TCN
Trường An

Hiếu Vũ Tư hoàng hậu (chữ Hán: 孝武思皇后; ? - 91 TCN), hay còn được gọi là Vệ Tư hậu (衛思后), là vị Hoàng hậu thứ hai dưới triều hoàng đế Hán Vũ Đế Lưu Triệt trong lịch sử Trung Quốc. Bà là sinh mẫu của Lệ thái tử Lưu Cứ, tỷ tỷ cùng mẹ khác cha với Đại tướng quân Vệ Thanh, di mẫu của danh tướng Hoắc Khứ Bệnh, tằng tổ mẫu của Hán Tuyên Đế Lưu Tuân.

Bà là Hoàng hậu tại ngôi với thời gian dài nhất trong lịch sử nhà Hán, với 38 năm giữ ngôi vị Hoàng hậu. Đồng thời, bà cũng là Hoàng hậu tại ngôi với thời gian dài thứ nhì trong lịch sử Trung Quốc, chỉ sau 42 năm tại ngôi của Hiếu Đoan Hiển hoàng hậu Vương Hỉ Thư, hoàng hậu dưới triều Minh Thần Tông. Trong một thời gian dài, Vệ hoàng hậu và cả gia tộc họ Vệ đã đạt tới đỉnh cao vinh quang quyền lực nhưng đến cuối cùng phải chịu kết thúc bi thảm.

Vệ hoàng hậu cũng là vị Hoàng hậu đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc có thụy hiệu riêng biệt, dần là tiền đề cho việc Hoàng hậu có thụy hiệu cho riêng mình, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thụy hiệu của chồng.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Tư hoàng hậu vốn họ Vệ (衛氏), biểu tựTử Phu (子夫), xuất thân hàn vi. Mẹ bà là Vệ Ẩu (衛媼), thiếp thất của Bình Dương hầu Tào Thọ (曹時) - chú dượng của Hán Vũ Đế. Nguyên Vệ Ẩu có nhan sắc, trước khi thành thân với Tào Thọ đã có tư tình với người khác, sinh được 1 trai 3 gái[1].

Sau khi kết hôn với Tào Thọ, Vệ Ẩu lại tư thông với Cấp sự Trịnh Quý (鄭季) và sinh được một người con trai và một con gái, chính là Vệ Tử Phu. Tính chung, Vệ Ẩu ngoại tình và sinh được 6 người con, 3 trai 3 gái đều lấy theo họ mẹ. Trong đó, ba con trai là Vệ Trường Quân (卫长君), Vệ Thanh, Vệ Bộ (卫步), Vệ Quảng (卫广); ba con gái là Vệ Quân Nhụ (衛君孺), Vệ Thiếu Nhi (衛少兒) và Vệ Tử Phu[1].

Trưởng tỷ của Vệ Tử Phu là Vệ Quân Nhụ được gả cho tướng người HồCông Tôn Hạ (公孙贺). Nhị tỷ là Vệ Thiếu nhi cũng tư thông với Hoắc Trọng Nhụ (霍仲孺), sinh ra Hoắc Khứ Bệnh; sau đó Thiếu nhi lại sống chung chạ nhưng không kết hôn với Trần Chưởng, cháu chắt của thừa tướng Trần Bình.

Vệ Tử Phu có nhan sắc như mẹ, được học ca hát trong nhà Bình Dương công chúa - hoàng tỉ của Hán Vũ Đế và sống trong đó. Tương truyền Vệ Tử Phu nổi tiếng với mái tóc dài đẹp và óng mượt.

Nhập cung[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 139 TCN, Hán Vũ Đế 18 tuổi, đi tuần du Bá Thượng, ghé qua phủ công chúa Bình Dương. Công chúa sai các mỹ nhân trong phủ ra chào nhưng Hán Vũ Đế không để ý đến ai. Sau đó Công chúa mở tiệc mời, sai Vệ Tử Phu ra múa hát và rót rượu. Tài nghệ múa hát và sắc đẹp của Vệ Tử Phu khiến Vũ Đế để ý. Vũ Đế giả vờ đi thay áo để rời tiệc, Công chúa biết ý, giục Vệ Tử Phu vào hầu hạ. Vệ Tử Phu được Vũ Đế sủng hạnh ngay trong phòng thay đồ.

Sau khi rời phủ Công chúa, Vũ Đế mang theo Vệ Tử Phu. Nhưng sau khi nhập cung, nàng không còn được Vũ Đế quan tâm và trong một thời gian dài không được gặp vua[2][3]. Hoàng hậu lúc đó của Hán Vũ Đế là Trần A Kiều, tính hay đố kị không muốn Vũ Đế sủng ái người mới nên đày Vệ Tử Phu làm cung nữ làm việc quần quật suốt cả năm trời.

Hơn 1 năm sau, viên hoạn quan theo lệnh chọn ra các cung nữ đã lớn tuổi cho xuất cung về quê. Vệ Tử Phu thấy mình không còn cơ hội gặp vua nên cũng xin với viên hoạn quan đưa vào danh sách ra khỏi cung. Trước khi các cung nữ rời cung, viên hoạn quan đưa họ tới gặp Hán Vũ Đế lần cuối để xem mặt. Trông thấy Vũ Đế, Vệ Tử Phu bật khóc[3].

Hán Vũ Đế nhớ lại người đẹp mình đã gặp và sủng hạnh tại Bình Dương phủ, liền lệnh cho giữ lại và dắt tay đưa nàng trở về cung.

Đối phó với Trần hoàng hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Vệ Tử Phu đắc sủng, không lâu sau mang long thai. Hoàng hậu Trần Kiều càng thêm ganh ghét Vệ Tử Phu, tìm cách hãm hại. Lúc Hán Vũ Đế tuyển đệ đệ khác cha của nàng là Vệ Thanh vào cung làm việc ở Kiến Chương điện, mẹ Trần hoàng hậu là Quán Đào công chúa trút giận lên Vệ Thanh, bắt nhốt vào ngục, chuẩn bị xử tử. May có người bạn là Công Tôn Ngao (公孙敖) và các tráng sĩ xông vào cứu, Vệ Thanh mới thoát chết.

Vệ Tử Phu bất mãn với việc làm của mẹ con Trần hoàng hậu nên khóc lóc với Hán Vũ Đế xin cho Vệ Thanh một chức quan. Vũ Đế chiều ý nàng triệu tập Vệ Thanh, thấy người cao lớn, giỏi võ nghệ, bèn cho làm Kiến cung tổng quản, hàm thị trung. Không lâu sau, Vệ Thanh được phong làm Xa kỵ tướng quân. Vệ Thanh sau đó trở thành danh tướng nhà Hán, nhiều lần cầm quân đánh bại Hung Nô, bảo vệ biên giới phía bắc Trung Quốc. Vì vậy Vệ Thanh cùng 3 người con là Vệ Kháng (衛伉), Vệ Bất Nghi (衛不疑) và Vệ Đăng (衛登) đều lần lượt được phong Hầu tước.

Ngoài ra, Hán Vũ Đế trước mặt Quán Đào công chúa và Trần hoàng hậu lập tức phong Vệ Tử Phu làm Phu nhân (夫人), địa vị chỉ dưới Hoàng hậu. Vệ phu nhân lần lượt sinh ra 3 công chúa là Vệ Trường công chúa, Dương Thạch công chúaChư Ấp công chúa.

Năm 130 TCN, Trần hoàng hậu theo lời Sở Phục, dùng thuật Vu cổ (巫蛊) hòng yểm bùa hãm hại Vệ Tử Phu song bị phát giác. Hán Vũ Đế tức giận phế bỏ ngôi vị hoàng hậu của bà.

Năm 128 TCN, Vệ phu nhân sinh hạ Hoàng trưởng tử Lưu Cứ, không lâu sau sắc phong Hoàng hậu[4][5]. Năm 122 TCN, Lưu Cứ được phong Hoàng thái tử.

Hoàng hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Đương thời Vệ hoàng hậu nhận được vô vàn sủng ái của Hán Vũ Đế. Ngoài Vệ Thanh, Hoàng hậu có người anh khác là Vệ Trường Quân cũng được Hán Vũ Đế cất nhắc trọng dụng. Người con trai của chị ruột Vệ hoàng hậu là Hoắc Khứ Bệnh cũng làm tướng nhà Hán, nhiều lần cùng Vệ Thanh ra trận đánh Hung Nô lập được công lao, được phong chức Phiêu kỵ tướng quânHầu tước. Nhà họ Vệ lúc đó rất vinh hiển, có năm người được phong Hầu, vì vậy đương thời có câu đồng dao[6]:

Bình Dương công chúa góa chồng, muốn được tái giá. Có người khuyên công chúa chọn Vệ Thanh nhưng công chúa ngần ngại vì Vệ Thanh xuất thân là thị vệ trong phủ, bèn hỏi ý kiến Vệ hoàng hậu. Vệ hoàng hậu rất vui mừng, muốn gia đình mình và hoàng tộc ngày càng thân thiết[6] nên nói lại với Hán Vũ Đế. Vũ Đế lập tức tán thành, hạ chiếu cho Vệ Thanh kết duyên với công chúa Bình Dương.

Tuy được sủng ái song suốt 38 năm làm hoàng hậu, Vệ Tử Phu tỏ ra an phận thủ thường, không bao giờ đố kỵ hay hãm hại bất cứ ai.

Tai họa và tự sát[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 106 TCN, Vệ Thanh qua đời. Sau nhiều năm Vệ hoàng hậu tuổi cao nên nhan sắc kém đi, Hán Vũ Đế bắt đầu sủng ái những phi tần khác như Vương phu nhân, Lý phu nhân[7]. Năm 94 TCN, Câu Dặc phu nhân sinh được người con trai út là Lưu Phất Lăng. Hán Vũ Đế vì sủng ái mẹ con Câu Dặc nên có ý muốn lập Phất Lăng làm Thái tử thay Lưu Cứ.

Giữa lúc đó, trong triều nảy sinh mâu thuẫn giữa Hán Vũ Đế và Thái tử. Khi về già, Hán Vũ Đế tuổi cao, sa vào hưởng lạc, xây cất nhiều cung điện và tin vào chuyện mê tín. Năm 91 TCN, vì tin vào chuyện trong một giấc mơ, Vũ Đế sai cận thần Giang Sung (江充) mở một cuộc điều tra. Giang Sung từng đắc tội với Thái tử, thấy Hán Vũ Đế đã cao tuổi, sợ Lưu Cứ lên ngôi thì khó toàn mạng, bèn bí mật tố cáo với Hán Vũ Đế rằng có người mong Hoàng đế chết sớm, dùng thuật vu cổ để niệm chú nguyền rủa. Hán Vũ Đế tin lời Giang Sung, bèn cho làm sứ giả, giao cho quyền xét xử các sai lầm của hoàng thân quốc thích[8][9].

Từ cuộc điều tra của Giang Sung đã hãm hại và thảm sát nhiều người, trong đó có cả cha thừa tướng Công Tôn Hạ (anh rể Vệ Tử Phu), các Công chúa là Chư Ấp công chúa, Dương Thạch công chúa, cháu Vệ hoàng hậu là Vệ Kháng,...[9][10]. Giang Sung cùng Hàn ThuyếtChương Cán tìm đến cả cung của Vệ hoàng hậu và Thái tử, rao lên rằng đào tìm được nhiều tượng phỗng gỗ, bùa yểm.

Thái tử Lưu Cứ sợ Giang Sung hại mẹ con mình, bèn hỏi kế Thiếu phó Thạch Đức. Theo lời Thạch Đức, Thái tử vội vã chạy tới Vị Ương cung cầu cứu Vệ hoàng hậu điều ngự mã và xạ sĩ của Hoàng hậu tới[8]. Ngày 9 tháng 7, năm 91 TCN, Thái tử Lưu Cứ tập hợp quân sĩ, bèn giả lệnh phụ hoàng bắt bè đảng Giang Sung giết chết, rồi mang quân chiếm cứ các vị trí trọng yếu trong kinh thành Trường An, đánh phá kho vũ khí ở cung Trường Lạc[8]. Kinh thành hoảng loạn.

Người cùng phe cánh của Giang Sung là Tô Văn chạy thoát, tới Cam Tuyền cung báo cho Hán Vũ Đế rằng Thái tử dấy quân khởi loạn[8]. Hán Vũ Đế đang dưỡng bệnh, nghe tin bèn sai thừa tướng Lưu Khuất Mạo đem quân bắt Thái tử. Hai bên đánh nhau tại Trường An 5 ngày liền. Cuối cùng Thái tử Lưu Cứ bị thua, phải chạy trốn khỏi kinh thành Trường An. Thiếu phó Thạch Đức cũng bị giết[11].

Sau khi Thái tử chạy thoát, Hán Vũ Đế cho 2 đại thần đến tịch thu phụng ấn của Hoàng hậu. Vệ hoàng hậu không có cách nào giải thích với Hán Vũ Đế, bà bèn tự sát[12]. Gia tộc họ Vệ một thời lừng lẫy bị diệt vong. Thi hài Vệ Tử Phu chỉ được an táng một cách vội vã với một áo quan nhỏ tại Đồng Bách (桐柏), bên vệ đường phía đông cạnh đại lộ bên ngoài Phúc Áng Môn (覆盎門, đông nam Trường An).

Ít lâu sau, thái tử Lưu Cứ bị phát hiện trốn trong nhà dân ở Văn Hương, bị Hán Vũ Đế mang quân vây bắt, phải tự vẫn, hai vị hoàng tôn là con của thái tử điện hạ (cháu nội của Vệ Tử Phu) cũng bị giết[8]. Hàng ngàn người khác bị liên lụy trong vụ án được sử gọi là Loạn Vu cổ, đều bị xử tử.

Thụy hiệu và minh oan[sửa | sửa mã nguồn]

Một năm sau, Hán Vũ Đế mới điều tra ra những chuyện yểm bùa hầu hết là do Giang Sung bịa đặt, nên dù Giang Sung đã chết vẫn bắt giết cả nhà Giang Sung. Vũ Đế ân hận truy tặng phế thái tử Lưu Cứ là Lệ thái tử (戾太子), cho xây Tư Tử cung (思子宮) (nghĩa là nhớ con) và Quy Lai Vọng Tư Đài (歸來望思台) để tưởng nhớ, còn Hoàng tử út Lưu Phất Lăng được lập làm Thái tử kế nghiệp[13]. Tuy nhiên, lúc này Hán Vũ Đế lại không minh oan cho Vệ hoàng hậu.

Hoàng hậu Vệ Tử Phu nhập cung năm 139 TCN, được lập lên ngôi hoàng hậu năm 128 TCN, bị phế và tự sát năm 91 TCN. Bà là hoàng hậu tại ngôi lâu nhất lịch sử nhà Hán suốt 38 năm (128 TCN-91 TCN)[12][14].

Khoảng 18 năm sau khi Vệ Tử Phu tự sát, hoàng tằng tôn của bà là Lưu Tuân lên ngôi hoàng đế, tức Hán Tuyên Đế. Tuyên Đế đã khôi phục lại danh dự cho gia tộc họ Vệ và minh oan hoàng hậu Vệ Tử Phu. Ông cho xây dựng lại lăng tẩm tằng tổ mẫu của mình thật to lớn, quy mô hơn để xứng đáng với địa vị Nhất quốc chi mẫu của Vệ hoàng hậu gồm 1000 nhân công. Truy phong thụy hiệu một chữ (思), gọi là Vệ Tư hậu (衛思后) hay Hiếu Vũ Tư hoàng hậu (孝武思皇后). Mặc dù nỗ lực tìm kiếm nhưng thi hài của Vệ Tử Phu vẫn mất tích, không tìm thấy.

Gia tộc[sửa | sửa mã nguồn]

Trong văn hóa đại chúng[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Phim truyền hình Diễn viên
2001 Đại Hán thiên tử Vương Linh
2003 Đại Hán thiên tử 2 Hán Vũ hùng phong》 Ninh Tĩnh
2004 Hán Vũ đại đế Lâm Tĩnh
2005 Đại Hán thiên tử 3 Thiết huyết hàn thanh》 Như Bình
2010 Mỹ nhân tâm kế Trương Mông (khách mời)
2014 Đại Hán hiền hậu Vệ Tử Phu Vương Lạc Đan
2014 Phong trung kỳ duyên Trương Khả Di
2016 Đại mạc phiếu kị— Hoắc Khứ Bệnh Trần Tử Hàm

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Sử ký Tư Mã Thiên
  • Hán thư, quyển 6, 63, 97 thượng
  • Tư trị thông giám, quyển 17, 18, 22.
  • Bước thịnh suy của các triều đại phong kiến Trung Quốc, tập 1, Cát Kiếm Hùng chủ biên (2006), Nhà xuất bản Văn hoá thông tin
  • Các hoàng đế Trung Hoa, Đặng Huy Phúc (2001), Nhà xuất bản Hà Nội
  • Chính sử Trung Quốc qua các triều đại, Thương Thánh (2011), Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
  • Những người đàn bà của hoàng đế, Hướng Tư (2003), Nhà xuất bản Văn hóa thông tin
  • 365 truyện cổ sử chọn lọc Trung Quốc, tập 3, Chu Mục, Trần Thâm chủ biên (2003), Nhà xuất bản Thanh niên

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Hướng Tư, sách đã dẫn, tr 142
  2. ^ Chu Mục, Trần Thâm, sách đã dẫn, tr 298
  3. ^ a ă Hướng Tư, sách đã dẫn, tr 143
  4. ^ Chu Mục, Trần Thâm, sách đã dẫn, tr 299
  5. ^ Hướng Tư, sách đã dẫn, tr 140
  6. ^ a ă Chu Mục, Trần Thâm, sách đã dẫn, tr 300
  7. ^ Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 515
  8. ^ a ă â b c Hướng Tư, sách đã dẫn, tr 147
  9. ^ a ă Cát Kiếm Hùng, sách đã dẫn, tr 517
  10. ^ Hướng Tư, sách đã dẫn, tr 146
  11. ^ Đặng Huy Phúc, sách đã dẫn, tr 65-66
  12. ^ a ă Chu Mục, Trần Thâm, sách đã dẫn, tr 301
  13. ^ Đặng Huy Phúc, sách đã dẫn, tr 66
  14. ^ Hướng Tư, sách đã dẫn, tr 145

Tước hiệu[sửa | sửa mã nguồn]

Vệ Tử Phu
Sinh: , ? Mất: , 91 TCN
Tước hiệu Hoàng gia
Tiền nhiệm:
Trần A Kiều
Hoàng hậu nhà Hán
128 TCN – 91 TCN
Kế nhiệm:
Thượng Quan hoàng hậu